Antidepresanlar bağımlılık yapmaz, kişiliği değiştirmez ve depresyonu olmayan birini “mutlu” etmez. Etkileri birkaç haftada başlar, çoğu kişi ilacı belirli bir süre kullanıp hekimle planlayarak bırakır. Bununla birlikte birden kesildiğinde bırakma belirtileri görülebilir ve bazı yan etkileri vardır. Doğru bilgi, gereksiz korkuyu da gereksiz kullanımı da önler.
İçindekiler · 8 başlık
Antidepresanlarla ilgili en yaygın yanlışlar nelerdir?
Antidepresanlar hakkında toplumda yaygın olan inançların bir kısmı tamamen yanlış, bir kısmı ise yarı doğrudur. Bu inançlar, ilaca ihtiyacı olan kişilerin tedaviden kaçmasına ya da ilacı erken bırakmasına yol açabilir. Aşağıdaki tablo en sık duyulan inançları ve araştırmaların bunlar hakkında ne söylediğini kısaca özetler.
| Yaygın inanç | Gerçek |
|---|---|
| “Antidepresanlar bağımlılık yapar.” | Bağımlılık yapmaz; ancak birden kesilince bırakma belirtileri görülebilir. |
| “Kişiliğimi değiştirir, beni robota çevirir.” | Kişiliği değiştirmez; bazı kişilerde duygularda hafif küntleşme olabilir ve doz ayarıyla düzelir. |
| “Mutluluk hapıdır.” | Depresyonu olmayan birinde keyif yaratmaz; hastalığın belirtilerini azaltır. |
| “Bir kez başlayan ömür boyu kullanır.” | Çoğu kişi belirli bir süre sonra hekimle planlayarak bırakır. |
| “Hemen etki etmezse işe yaramıyordur.” | Belirgin etki çoğu zaman dört ila sekiz haftada ortaya çıkar. |
| “Bitkisel ürünler daha güvenlidir.” | Bazı bitkisel ürünler ilaçlarla tehlikeli etkileşime girebilir. |
Antidepresanlar bağımlılık yapar mı?
Antidepresanlar, alkol ya da sakinleştiriciler gibi bağımlılık yapmaz: kişi ilacı aramaz, aynı etki için dozu artırma ihtiyacı duymaz. Ancak ilaç birden kesildiğinde baş dönmesi, elektrik çarpması gibi kısa duyumlar, uyku bozukluğu ve huzursuzluk görülebilir. Güncel bir meta-analiz, bu belirtilerin bir kısmının ilaca bağlı olduğunu ve ağır belirtilerin seyrek görüldüğünü göstermiştir.[2]
Bu yüzden ilaç hekimle planlanarak, doz yavaş yavaş azaltılarak bırakılır. Bırakma süreci için nüks önleme yazımıza bakabilirsiniz. Bırakmaya hazır olup olmadığınızı gözden geçirmek için Antidepresan Bırakmaya Hazır mıyım Testi fikir verebilir; test karar yerine geçmez.
Antidepresanlar kişiliği değiştirir mi?
Hayır. Antidepresanlar kişinin değerlerini, düşünme biçimini ya da karakterini değiştirmez; depresyonun yarattığı çökkünlük, umutsuzluk ve isteksizliği azaltarak kişinin kendisine dönmesine yardım eder. Birçok hasta tedaviden sonra “yeniden kendim gibi hissediyorum” diye anlatır. Bu, kişiliğin değişmesi değil, hastalığın gerileyip kişinin olağan hâline dönmesidir.
Bazı kişiler ise sevinç ve hüznün birlikte azaldığı bir “duygusal küntleşme” tarif eder.[5] Bu durum hekime söylenmelidir; doz azaltma ya da ilaç değişikliğiyle çoğu zaman düzelir.
Depresyon yalnızca serotonin eksikliği mi?
“Depresyon serotonin eksikliğidir, ilaç bu eksikliği tamamlar” açıklaması akılda kalıcıdır ama bilimsel olarak eksiktir; kapsamlı bir derleme, depresyonun tek başına düşük serotoninle açıklanamayacağını göstermiştir.[4] Depresyonda kalıtım, uzun süreli stres, beyin ağlarındaki değişiklikler, bedensel hastalıklar ve yaşam olayları birlikte rol oynar.
Bu durum antidepresanların etkisiz olduğu anlamına gelmez. Yetişkin depresyonunda antidepresanların plaseboya göre etkili olduğu çok sayıda çalışmayla gösterilmiştir.[3] İlaçların tam olarak nasıl etki ettiği hâlâ araştırılmaktadır.
Antidepresanlar yalnızca depresyonda mı kullanılır?
Adı depresyondan gelse de bu ilaçlar birçok başka durumda da kullanılır. Yaygın kaygı bozukluğu, panik bozukluk, sosyal kaygı, obsesif kompulsif bozukluk ve travma sonrası stres bozukluğunda serotonin etkili antidepresanlar ilk ilaç seçenekleri arasındadır. Bazıları kronik ağrıda, bazıları ise düşük dozda uykusuzlukta kullanılır.
Bu nedenle size antidepresan önerilmesi, mutlaka depresyonunuz olduğu anlamına gelmez. İlacın hangi amaçla başlandığını ve hangi belirtilerin izleneceğini hekiminize sormanız, tedavinin hedefini netleştirir.
Antidepresanlar intihar riskini artırır mı?
Tedavi edilmemiş depresyon, intiharın en önemli risk etkenlerinden biridir ve tedavi bu riski azaltır. Bununla birlikte 25 yaş altındaki kişilerde tedavinin ilk haftalarında intihar düşüncelerinde artış olabileceği gösterildiği için bu dönemde yakın izlem önerilir.[7] İlk haftalarda huzursuzluk ya da kendine zarar verme düşünceleri ortaya çıkarsa hekime hemen haber verilmelidir.
Bu nedenle tedavinin başında kontroller daha sık yapılır ve yakınların değişiklikleri izlemesi istenir. Acil durumda 112’yi arayın.
Gebelikte antidepresan kullanılabilir mi?
Gebelikte ilaç kararı, ilacın olası risklerinin tedavi edilmemiş depresyonun anne ve bebek üzerindeki riskleriyle karşılaştırılmasıyla verilir. Hafif belirtilerde önce psikoterapi düşünülür; orta ve ağır depresyonda ya da daha önce ağır ataklar yaşanmışsa bazı antidepresanlar kullanılabilir.[6] Gebe kaldığınızı öğrendiğinizde ilacı birden bırakmayın; hekiminize hemen danışın.
Sık Sorulan Sorular
Antidepresanlar kalıcı kilo aldırır mı?
Kilo etkisi ilaca göre değişir; mirtazapin ve bazı eski antidepresanlar daha sık kilo artışı yaparken bazılarında bu etki azdır. Kilo konusunda kaygınız varsa ilaç seçiminde bunu hekiminize söyleyin. İlaç değişikliği ve yaşam düzenlemesiyle kilo çoğu zaman kontrol altına alınabilir.
İyileşince ilacı kendim bırakabilir miyim?
Hayır. İyi hissetmek çoğu zaman ilacın işe yaradığını gösterir; erken bırakmak hastalığın geri dönme riskini artırır. Kılavuzlar, iyileşmeden sonra en az altı ay daha devam edilmesini ve bırakmanın hekimle planlanmasını önerir.[1]
Hangi antidepresan bana uygun?
Bu kararı belirtileriniz, öykünüz ve diğer ilaçlarınızı değerlendiren psikiyatrist verir. Antidepresan grupları ve seçim ölçütleri için depresyonda ilaç seçimi yazımıza ve antidepresan rehberimize bakabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. İlacınızla ilgili her kararı hekiminizle birlikte verin.
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?
1 yorumDüşüncenizi ya da deneyiminizi birkaç cümleyle paylaşabilirsiniz. Takma ad kullanabilirsiniz; telefon ya da adres yazmayın, yorumunuz herkese açık yayımlanır.
Okurların yorumları
Sevgi Erdogan
Sosyal destek aginin depresyon tedavisindeki rolunu bu yazıda somut verilerle gördüm.