Huzursuz bacak sendromu, özellikle akşam ve gece oturur ya da uzanırken bacaklarda ortaya çıkan, hareket ettirince geçen rahatsız edici bir his ve karşı konulmaz hareket etme isteğidir. Psikolojik bir alışkanlık değil, nörolojik bir hastalıktır. Demir eksikliği ve bazı ilaçlar sık tetikleyicidir; tedavi edilebilir.
İçindekiler · 8 başlık
Huzursuz bacak sendromu nasıl anlaşılır?
Tanı kan testi ya da görüntülemeyle değil, kişinin kendi anlattıklarıyla konur. Uluslararası ölçütlere göre beş özelliğin birlikte bulunması gerekir.[2] Aşağıdaki tablo bu özellikleri ve kişilerin onları günlük dilde nasıl anlattığını gösterir; hepsine evet diyorsanız bir nöroloji muayenesi yaptırmanız yararlı olur.
| Ölçüt | Kişiler nasıl anlatır? |
|---|---|
| Bacakları hareket ettirme isteği, çoğunlukla rahatsız edici bir hisle | “Damarlarımda karınca geziyor”, “içten içe çekiliyor” |
| Dinlenirken başlar ya da artar | “Sinemada, uzun yolda, yatağa uzanınca başlıyor” |
| Hareketle kısmen ya da tamamen geçer | “Kalkıp yürüyünce rahatlıyorum, oturunca yine başlıyor” |
| Akşam ve gece belirgin artar | “Gündüz pek yok, akşam saatlerinde başlıyor” |
| Başka bir durumla açıklanamaz | Kramp, varis, eklem ağrısı ya da oturuş rahatsızlığı değil |
Hastaların çoğunda uykuda bacaklarda düzenli aralıklarla seğirmeler de görülür; kişi farkında olmasa da yatak partneri tekmelemeleri fark edebilir. Bu seğirmeler uykuyu böler ve sabah dinlenmemiş uyanmaya yol açar.[1]
Huzursuz bacak sendromuna ne yol açar?
Çoğu kişide belirgin bir neden bulunmaz ve çoğu zaman ailede benzer şikâyeti olan biri vardır; bu tipte beyindeki demir ve dopamin dengesindeki bozulmanın rol oynadığı düşünülür.[3] Bir kısmında ise tabloyu başka bir durum tetikler. Bu nedenlerin bulunup düzeltilmesi, belirtileri belirgin biçimde azaltabilir.
- Demir eksikliği: kansızlık olmasa bile düşük ferritin (demir deposu) belirtileri artırır
- Gebelik, özellikle son üç ay; doğumdan sonra çoğu zaman geçer
- Böbrek yetmezliği ve diyaliz
- Diyabete bağlı sinir hasarı (nöropati)
- Bazı ilaçlar
- Kafein, alkol, sigara ve uykusuzluk
Hangi ilaçlar huzursuz bacağı kötüleştirebilir?
Psikiyatride sık kullanılan bazı ilaçlar huzursuz bacak belirtilerini başlatabilir ya da ağırlaştırabilir. Bunların başında bazı antidepresanlar, özellikle mirtazapin ile serotonin geri alım inhibitörleri, antipsikotikler ve uyku için kullanılan antihistaminikler gelir.[3] İlacı kendi başınıza bırakmayın; hekiminiz dozu, saati ya da ilacı değiştirebilir.
Antipsikotik ya da bazı antidepresanlarla başlayan iç huzursuzluk ve yerinde duramama, huzursuz bacak değil akatizi olabilir. Akatizide huzursuzluk daha çok bütün bedende hissedilir ve gün boyu sürer; akşam artışı belirgin değildir. İkisinin ayrımı tedaviyi değiştirdiği için bu belirtileri ilacı yazan hekime mutlaka bildirin.
Uykusuzluk ruh sağlığını nasıl etkiler?
Huzursuz bacak sendromunun asıl yükü bacaklardan çok bölünen uykudan gelir. Uzun süren uykusuzluk gündüz yorgunluğa, dikkat dağınıklığına ve sinirliliğe yol açar. Bu hastalarda depresyon ve kaygı bozukluklarının genel topluma göre daha sık görüldüğü bildirilmiştir;[6] akşam yaklaştıkça “bu gece de uyuyamayacağım” kaygısı uykuyu daha da zorlaştırır.
Burada bir tuzak vardır: depresyon için başlanan bazı antidepresanlar huzursuz bacağı artırabilir. Bu yüzden depresyon tedavisine başlarken huzursuz bacak öyküsünü hekiminize mutlaka söyleyin; ilaç seçimi buna göre yapılır. Uykuyla ilgili diğer sorunlar için uyku bozuklukları rehberimize bakabilirsiniz.
Evde neler iyi gelir?
Hafif belirtilerde ilaçsız önlemler çoğu zaman yeterli olur, ağır belirtilerde ise ilaç tedavisine destek olur. Önlemlerin etkisi kişiden kişiye değişir; birkaç hafta deneyip hangisinin size iyi geldiğini not etmek yararlıdır. Kafein, alkol ve sigarayı özellikle akşam saatlerinde azaltmak bunların başında gelir.
- Her gün aynı saatte yatıp kalkın, uykusuz kalmamaya çalışın.
- Gün içinde orta tempoda yürüyün; yatmadan hemen önce ağır egzersizden kaçının.
- Akşam bacaklara masaj, ılık duş ya da germe hareketleri deneyin.
- Uzun oturmanız gereken yerlerde kenar koltuk seçin, ara ara kalkın.
- Otururken bulmaca ya da el işi gibi zihni meşgul eden uğraşlar dürtüyü azaltabilir.
- Uyku için reçetesiz antihistaminikli ilaç kullanmayın; belirtileri artırabilir.
Tedavide hangi yöntemler kullanılır?
Tedavinin ilk adımı demir depolarını kontrol etmektir. Ferritin düzeyi 75 ng/mL’nin altında ya da transferrin doygunluğu %20’nin altındaysa, kansızlık olmasa bile demir takviyesi önerilir; ağız yoluyla etkisiz kalırsa damardan demir verilebilir.[4] İlaç tedavisinde güncel kılavuzlar öncelikle gabapentin ve pregabalin gibi ilaçları önerir.
| Yöntem | Kimde? | Dikkat edilecekler |
|---|---|---|
| Demir takviyesi | Ferritin ya da transferrin doygunluğu düşük olanlar | Kabızlık, mide yakınması; kontrol tahlili |
| Gabapentin, pregabalin | Sık ve günlük yaşamı etkileyen belirtiler | Baş dönmesi, uyku hâli; madde kullanım öyküsünde dikkat |
| Dopamin etkili ilaçlar | Seçilmiş durumlar, düşük doz | Uzun kullanımda belirtilerde artış, dürtü kontrol sorunları |
| Opioidler | Diğer tedavilere yanıt vermeyen ağır olgular | Yalnız uzman kontrolünde, sıkı izlem |
Eskiden ilk seçenek olan pramipeksol ve ropinirol gibi dopamin etkili ilaçlar artık rutin ilk tercih değildir.[4] Bu ilaçlar uzun kullanımda “artış” denen bir soruna yol açabilir: belirtiler gün içinde daha erken başlar, şiddetlenir ve kollara yayılır. Böyle bir değişiklik fark ederseniz dozu artırmadan hekiminize başvurun.
Pregabalinin belirtileri azaltmada etkili olduğu gösterilmiştir.[5] Bu ilaçlar hakkında pregabalin ve gabapentin yazılarımızda ayrıntı bulabilirsiniz.
Hangi bölüme başvurmalısınız?
Huzursuz bacak sendromunda ilk başvurulacak bölüm nörolojidir; uyku bozukluğu belirginse uyku merkezleri de değerlendirme yapar. Aile hekiminiz de ferritin dahil ilk kan tetkiklerini isteyebilir. Belirtiler bir psikiyatrik ilaçla başladıysa ya da depresyon ve kaygı eşlik ediyorsa ilacınızı yazan psikiyatristle de görüşün.
Muayeneye giderken şunları not edin:
- Belirtilerin hangi saatte başladığı ve hareketle geçip geçmediği
- Kullandığınız bütün ilaçlar, reçetesiz uyku ilaçları dahil
- Ailede benzer şikâyeti olan biri olup olmadığı
- Gebelik, böbrek hastalığı ya da diyabet
- Yatak partnerinizin fark ettiği gece tekmelemeleri
Belirtilerinizi gözden geçirmek için Neden Sürekli Hareket Etme İsteği Duyuyorum Testi fikir verebilir; test tanı koymaz.
Sık Sorulan Sorular
Huzursuz bacak sendromu psikolojik mi?
Hayır. Beyindeki demir ve dopamin dengesiyle ilişkili nörolojik bir hastalıktır. Stres ve uykusuzluk belirtileri artırabilir, ancak hastalığın nedeni değildir. “Kafana takma, geçer” yaklaşımı yerine nedenleri araştırmak ve tedavi etmek gerekir.
Gebelikte huzursuz bacak geçer mi?
Gebelikte, özellikle son üç ayda sık görülür ve çoğu zaman doğumdan sonraki haftalarda kendiliğinden geçer. Bu dönemde demir düzeyine bakılması önemlidir; ilaç kullanımı sınırlı olduğundan önce ilaçsız önlemler denenir. Her türlü takviye ve ilaç için kadın doğum hekiminize danışın.
Huzursuz bacak ile kramp arasındaki fark nedir?
Kramp, kasın ani ve ağrılı biçimde kasılmasıdır; kas sertleşir ve gerilince geçer. Huzursuz bacakta ise ağrıdan çok tarif edilmesi zor bir rahatsızlık ve hareket etme isteği vardır, kas kasılması olmaz. Akşam artması ve hareketle geçmesi huzursuz bacağın tipik özelliğidir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Belirtileriniz uykunuzu ve gündüz yaşamınızı etkiliyorsa bir nöroloji uzmanına başvurun.
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?
1 yorumDüşüncenizi ya da deneyiminizi birkaç cümleyle paylaşabilirsiniz. Takma ad kullanabilirsiniz; telefon ya da adres yazmayın, yorumunuz herkese açık yayımlanır.
Okurların yorumları
Seda Sezer
Yaslilikta depresyon ile bunama arasındaki farkı ayırt etmenin ipuçları nelerdir acaba?