Atipik Otizm Nedir? Hafif Otizm Belirtileri ve Farkları

Atipik otizm, otizm belirtileri gösteren ama klasik otizmin bütün tanı ölçütlerini karşılamayan ya da belirtileri üç yaşından sonra belirginleşen çocuklar için eski tanı sistemlerinde kullanılan bir terimdir. Hafif otizm ise resmi bir tanı değil, daha az destek gerektiren otizm için kullanılan gündelik bir ifadedir. Bugün iki tablo da otizm spektrum bozukluğu kapsamında değerlendirilir.

Aileler raporlarda “atipik otizm” ifadesini gördüğünde bunun daha hafif ya da geçici bir durum olup olmadığını merak eder. Bu yazıda atipik otizmin ve hafif otizmin ne anlama geldiğini, belirtilerini, klasik otizm ve Asperger sendromundan farklarını, güncel tanı sistemindeki yerini ve destek seçeneklerini ele alıyoruz.

Atipik otizm nedir?

Atipik otizm, Dünya Sağlık Örgütü'nün önceki hastalık sınıflamasında yer alan ve otizmin belirtilerinin başlangıç yaşı ya da belirti örüntüsü bakımından tipik tablodan ayrıldığı durumlar için kullanılan tanıdır. Çocukta sosyal iletişim güçlükleri bulunur, ancak tekrarlayıcı davranışlar gibi bazı özellikler belirgin olmayabilir ya da belirtiler daha geç ortaya çıkabilir.

Amerikan tanı sisteminde benzer tablolar için “başka türlü adlandırılamayan yaygın gelişimsel bozukluk” terimi kullanılıyordu. Türkiye'de sağlık kayıtlarında önceki uluslararası sınıflamanın kodları kullanılmaya devam ettiği için raporlarda “atipik otizm” ifadesiyle hâlâ karşılaşılabilir.

Hafif otizm ne demek?

Hafif otizm, otizm spektrumunda yer alan ve günlük yaşamda daha az desteğe ihtiyaç duyan kişiler için kullanılan gündelik bir ifadedir; tanı sistemlerindeki karşılığı çoğunlukla birinci düzey otizmdir. Bu kişilerde dil ve zeka gelişimi genellikle yaşıtlarına yakındır, ancak sosyal iletişim, esneklik ve duyusal hassasiyet konularında belirgin zorluklar yaşanabilir.

“Hafif” ifadesi, kişinin zorlanmadığı anlamına gelmez. Dışarıdan fark edilmeyen güçlükler çoğu zaman kaygı, yorgunluk ve yanlış anlaşılma gibi gizli bir yük oluşturur.

Atipik otizm belirtileri nelerdir?

Atipik ve hafif otizmde en sık görülen belirtiler karşılıklı sohbeti sürdürmekte zorlanmak, mecazları ve ima edilenleri anlamakta güçlük, göz teması ve jestlerin sınırlı kullanımı, arkadaşlık kurmakta zorlanmak, rutinlerin bozulmasına aşırı tepki, belirli konulara yoğun ilgi ve ses, ışık ya da dokulara karşı duyarlılıktır. Belirtiler kişiden kişiye farklı yoğunlukta görülür.

Yetişkinlikte fark edilen tablolar için gizli otizm yazımıza bakabilirsiniz.

Atipik otizm ile klasik otizm ve Asperger sendromu arasındaki fark nedir?

Eski sınıflamalarda klasik otizm üç yaşından önce başlayan ve sosyal iletişim, dil ve tekrarlayıcı davranışlar alanlarının tamamında belirgin güçlükle giden tabloyu tanımlıyordu. Asperger sendromunda dil ve zeka gelişiminde gecikme yoktu. Atipik otizm ise başlangıç yaşı ya da belirti örüntüsü bu tablolara tam uymayan durumlar için kullanılıyordu.

Asperger sendromunun ayrıntıları için Asperger sendromu nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Ücretsiz Sanal Psikolog Uygulaması

Atipik otizm tanısı bugün hâlâ kullanılıyor mu?

Güncel tanı sistemleri atipik otizm, Asperger sendromu ve klasik otizm gibi ayrı başlıkları kaldırmış, hepsini tek bir otizm spektrum bozukluğu tanısında birleştirmiştir. Tanı konurken kişinin ne kadar desteğe ihtiyaç duyduğu, zeka gelişimi ve dil becerileri ayrıca belirtilir. Daha önce bu tanıları almış kişiler genellikle otizm spektrum bozukluğu tanısını korur.

Sosyal iletişimde belirgin güçlük olduğu hâlde tekrarlayıcı davranışlar ve dar ilgiler görülmüyorsa uzman, otizm yerine sosyal iletişim bozukluğu tanısını değerlendirebilir. Tanı sürecinin ayrıntıları için otizm tanısı nasıl konur yazımıza göz atabilirsiniz.

Atipik otizm geçer mi?

Atipik ya da hafif otizm, klasik otizm gibi yaşam boyu süren bir nörogelişimsel farklılıktır; zamanla ortadan kalkmaz. Ancak erken ve uygun destekle çocukların sosyal iletişim, esneklik ve bağımsızlık becerileri belirgin biçimde gelişir. Bazı kişiler yetişkinlikte çok az destekle yaşamlarını sürdürür, ama zorlandıkları alanlar farklı biçimlerde devam edebilir.

Hafif otizmli çocuklara nasıl destek olunur?

Hafif otizmli çocuklara destek, güçlü yanlarını fark edip onlara alan açmak ve zorlandığı sosyal ve duygusal becerileri sistemli biçimde çalışmakla başlar. Sosyal beceri eğitimleri, dil ve iletişim terapisi, öngörülebilir rutinler, duyusal hassasiyetlere uygun düzenlemeler ve okulda öğretmenle iş birliği en yararlı adımlardır. Kaygı ve zorbalığa karşı dikkatli olunmalıdır.

• Değişiklikleri önceden haber verin ve mümkünse görsel bir takvimle gösterin.
• Mecazlı ifadeleri ve şakaları açıklayın; ne demek istediğinizi net söyleyin.
• Yoğun ilgi alanını arkadaşlık kurmak ya da öğrenmek için bir köprü olarak kullanın.
• Kalabalık ortamlardan sonra sessiz bir toparlanma zamanı tanıyın.
• Okulda akran zorbalığı işaretlerini yakından izleyin.

Destek seçeneklerinin ayrıntıları için otizm tedavisi ve özel eğitim yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Atipik otizm daha hafif bir otizm mi?

Her zaman değil. Atipik otizm belirtilerin başlangıç yaşındaki ya da örüntüsündeki farklılığı anlatır; bazı çocuklarda destek ihtiyacı az, bazılarında ise oldukça fazla olabilir.

Hafif otizm tanısı olan çocuk normal okula gidebilir mi?

Çoğu zaman evet. Uygun destek ve sınıf içi düzenlemelerle hafif otizmli çocukların önemli bir kısmı genel eğitim sınıflarında öğrenim görür.

Hafif otizm yetişkinlikte fark edilebilir mi?

Evet. Özellikle çocuklukta güçlüklerini telafi edebilen ya da gizleyebilen kişiler yetişkinlikte tanı alabilir. Bu konuda maskeleme yazımız fikir verebilir.

Atipik otizm için rapor alınabilir mi?

Atipik otizm de otizm spektrumu içinde değerlendirildiği için özel gereksinim raporu ve özel eğitim desteği süreçleri benzer biçimde işler. Değerlendirmeyi yetkili hastanelerin kurulları yapar.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman değerlendirmesinin yerine geçmez. Çocuğunuzun gelişimiyle ilgili sorularınız için bir çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanına başvurun.