Otizm Tanısı Nasıl Konur? Hangi Doktor ve Hangi Testler?

Otizm tanısı, çocuğun gelişim öyküsünün ayrıntılı olarak alınması ve davranışlarının uzman tarafından doğrudan gözlemlenmesiyle klinik olarak konur; tanıyı gösteren bir kan testi ya da beyin görüntülemesi yoktur. Türkiye'de çocuklarda otizm tanısını çoğunlukla çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanları, gerektiğinde çocuk nörolojisi uzmanlarıyla birlikte koyar. Yetişkinlerde değerlendirmeyi psikiyatri uzmanları yapar.

Tanı süreci aileler için çoğu zaman kaygı verici ve belirsizdir. Bu yazıda otizm tanısında hangi uzmana başvurulacağını, kullanılan ölçütleri ve testleri, değerlendirmenin nasıl ilerlediğini, otizm düzeylerini ve tanıdan sonra atılması gereken adımları ele alıyoruz.

Otizm tanısı için hangi doktora gidilir?

Çocuklarda otizm şüphesinde ilk başvuru çoğunlukla çocuk sağlığı izlemini yapan hekime ya da doğrudan çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanına yapılır. Tanıyı koyan asıl uzman çocuk ve ergen psikiyatristidir; çocuk nörolojisi, odyoloji, dil ve konuşma terapisi ve psikoloji değerlendirmeleri sürece katkı sağlar. Yetişkinler psikiyatri uzmanına başvurur.

Otizm tanı ölçütleri nelerdir?

Otizm tanısı, tanı el kitabındaki iki ana ölçüt grubuna göre konur. Birincisi sosyal iletişim ve etkileşimde süregen güçlüklerdir: karşılıklılık, sözsüz iletişim ve ilişki kurma ile sürdürmede zorlanma. İkincisi sınırlı ve tekrarlayıcı davranışlardır: tekrarlayan hareketler, aynılıkta ısrar, yoğun ve dar ilgi alanları ve duyusal farklılıklar. Belirtiler erken gelişim döneminde başlamalıdır.

Otizm tanısında hangi testler kullanılır?

Otizm tanısında tarama testleri, standart gözlem ölçekleri, ebeveyn görüşme formları ve gelişim testleri birlikte kullanılır. Küçük çocuklarda M-CHAT-R/F risk taraması yapılır; tanı değerlendirmesinde ADOS-2 gibi yapılandırılmış gözlem ölçekleri ve ayrıntılı gelişim görüşmeleri uygulanabilir. Hiçbir test tek başına tanı koymaz; sonuçlar uzmanın klinik değerlendirmesiyle birlikte yorumlanır.

İnternetteki testler yalnızca farkındalık sağlar. Sitemizdeki otizm spektrum testi de tanı yerine geçmez; sonuç ne olursa olsun şüphe varsa uzmana başvurulmalıdır.

Otizm değerlendirmesi nasıl ilerler?

Otizm değerlendirmesi genellikle birkaç görüşmeye yayılır. Önce ailenin gözlemleri ve çocuğun gelişim öyküsü ayrıntılı olarak alınır, ardından uzman çocuğu oyun ve etkileşim içinde gözlemler. İşitme testi, gelişim ve dil değerlendirmeleri yapılır, gerekli görülürse genetik testler ya da EEG istenir. Son görüşmede tanı, düzey ve destek planı aileyle paylaşılır.

1. Ön görüşme: Ailenin endişeleri, gebelik ve doğum öyküsü ve gelişim basamakları konuşulur.
2. Gözlem: Çocuk oyun, iletişim ve ortak dikkat becerileri açısından gözlemlenir; standart ölçekler uygulanır.
3. Ek değerlendirmeler: İşitme, dil ve konuşma, bilişsel gelişim ve gerekirse nörolojik ve genetik incelemeler yapılır.
4. Ayırıcı tanı: Dil bozukluğu, zihinsel yetersizlik, DEHB ve kaygı bozuklukları gibi durumlar değerlendirilir.
5. Geri bildirim: Tanı, destek düzeyi ve önerilen eğitim ve terapi planı aileye ayrıntılı olarak anlatılır.

Belirtilerin bebeklikteki erken görünümü için bebeklerde otizm belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.

Otizm düzeyleri nelerdir?

Otizm tanısı konurken çocuğun ne kadar desteğe ihtiyaç duyduğu da belirlenir ve üç düzey tanımlanır. Birinci düzeyde destek gerekir, ikinci düzeyde belirgin destek, üçüncü düzeyde ise çok yoğun destek gerekir. Düzey sosyal iletişim ve tekrarlayıcı davranışlar için ayrı ayrı değerlendirilir ve çocuk geliştikçe değişebilir.

Ücretsiz Sanal Psikolog Uygulaması

Eskiden Asperger sendromu olarak adlandırılan tablo bugün çoğunlukla birinci düzey otizm kapsamında değerlendirilir. Ayrıntılar için Asperger sendromu nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Yetişkinlerde otizm tanısı nasıl konur?

Yetişkinlerde otizm tanısı psikiyatri uzmanının ayrıntılı görüşmesiyle konur. Mümkünse çocukluk dönemine ait bilgiler aile üyelerinden, okul karnelerinden ya da eski videolardan toplanır; standart gözlem ölçekleri ve öz bildirim formları değerlendirmeyi destekler. Kaygı, depresyon ve DEHB gibi eşlik eden durumlar da incelenir, çünkü tablo bunlarla sık karışır.

Özellikle kadınlarda ve belirtilerini yıllarca gizlemeyi öğrenmiş kişilerde tanı gecikebilir. Bu konuda gizli otizm ve maskeleme yazılarımız yol gösterebilir.

Otizm tanısı konduktan sonra ne yapılmalı?

Otizm tanısından sonra ilk adım, çocuğun ihtiyaçlarına göre bireysel bir destek planı oluşturmaktır. Dil ve konuşma terapisi, gelişimsel müdahale programları ve özel eğitim en kısa sürede başlatılmalı; aile de sürece katılmalıdır. Özel eğitim desteğinden yararlanmak için çocuklar için özel gereksinim raporu ve ardından Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nde eğitsel değerlendirme gerekir.

• Tanı raporunu ve değerlendirme sonuçlarını bir dosyada saklayın; eğitim ve sağlık başvurularında gerekecektir.
• Bilimsel dayanağı olmayan, “mucize tedavi” olarak sunulan yöntemlere karşı dikkatli olun.
• Kardeşleri ve yakın aile üyelerini süreç hakkında yaşlarına uygun biçimde bilgilendirin.
• Ebeveyn destek gruplarından ve aile eğitimlerinden yararlanın; ailenin ruh sağlığı da çocuğun gelişimi için önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Otizm kan testiyle ya da MR ile anlaşılır mı?

Hayır. Otizmi gösteren bir kan testi ya da beyin görüntülemesi yoktur. Bu tetkikler yalnızca eşlik eden ya da benzer belirtilere yol açan başka durumlardan şüphelenildiğinde istenir.

Otizm tanısı kaç yaşında konabilir?

Otizm tanısı çoğunlukla iki yaş civarında güvenilir biçimde konabilir, bazı çocuklarda 18. aydan itibaren de mümkündür. Belirtileri hafif olan çocuklarda tanı okul çağına ya da yetişkinliğe kadar gecikebilir.

Otizm tanısı yanlış konabilir mi?

Özellikle çok küçük yaşta ya da kısa bir görüşmeyle konan tanılar yanıltıcı olabilir. Şüphe varsa başka bir çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanından ikinci görüş istemek ailenin hakkıdır.

Otizm tanısı zamanla ortadan kalkar mı?

Otizm yaşam boyu süren bir nörogelişimsel farklılıktır; ancak erken ve yoğun destekle bazı çocukların destek ihtiyacı belirgin biçimde azalır ve düzeyi değişebilir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman değerlendirmesinin yerine geçmez. Çocuğunuzun gelişimiyle ilgili endişeniz varsa bir çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanına başvurun.