Dikkat Eksikliği mi Disleksi mi? Farkları ve Belirtileri

Dikkat eksikliği ve disleksi okulda benzer sorunlara yol açabilir, ancak farklı nedenlerden kaynaklanır. DEHB'de sorun her tür işte dikkati sürdürmek ve düzen kurmaktır; disleksi ise dikkat yerinde olsa bile okumayı ve yazmayı öğrenmeyi zorlaştıran özgül bir öğrenme güçlüğüdür. İkisi aynı çocukta birlikte de görülebilir.

Okuma ödevinde sürekli dağılan bir çocuğun gerçek sorununun dikkat mi yoksa okumanın kendisi mi olduğunu ayırt etmek, doğru desteğin seçilmesi için çok önemlidir. Bu yazıda DEHB ile disleksinin nasıl ayrıldığını, belirtilerini, birlikte görülmesini, tanı sürecini ve okulda nasıl destek olunacağını ele alıyoruz.

Disleksi nedir?

Disleksi, zeka ve eğitim olanakları yeterli olduğu hâlde okumayı doğru ve akıcı biçimde öğrenmekte, yazım kurallarını uygulamakta ve harf-ses ilişkisini kurmakta belirgin ve kalıcı güçlük yaşanmasıdır. Tanı sınıflamalarında okuma alanında özgül öğrenme güçlüğü olarak yer alır. Temelinde çoğunlukla sesleri ayırt etme ve işleme becerisindeki farklılık bulunur.

Disleksi bir görme sorunu ya da tembellik değildir. Türkçe gibi yazıldığı gibi okunan dillerde disleksi çoğu zaman okuma hatalarından çok, yavaş ve zahmetli okumayla kendini gösterir.

Dikkat eksikliği ile disleksi arasındaki fark nedir?

DEHB'de çocuk yalnızca okurken değil, her türlü sıkıcı ya da uzun işte dikkatini sürdürmekte zorlanır ve performansı günden güne değişir. Disleksili çocuk ise ilgisini çeken bir konuyu dinlerken dikkatli olabilir, ama okuma ve yazma gerektiğinde tutarlı biçimde zorlanır. Okumanın yorucu olması, disleksili çocuğu dikkatsiz gösterebilir.

Disleksi belirtileri nelerdir?

Disleksinin belirtileri yaşa göre değişir. Okul öncesinde kafiyeli sözcükleri bulmakta ve harfleri öğrenmekte zorlanma, ilkokulda yavaş ve hecelenerek okuma, kelimeyi baş harfinden tahmin etme, sesli okumaktan kaçınma ve sık yazım hataları görülür. Ergenlikte ise okuma yavaşlığı, uzun metinlerden kaçınma ve yabancı dil öğrenmede güçlük öne çıkar.

“b” ve “d” harflerini karıştırmak okumayı yeni öğrenen pek çok çocukta görülür ve tek başına disleksi işareti değildir. Belirtileri gözden geçirmek için disleksi testi bir ön fikir verebilir.

Dikkat eksikliği ve disleksi birlikte görülür mü?

Evet. Araştırmalar DEHB tanısı olan çocukların yaklaşık dörtte biri ile üçte birinde okuma güçlüğü de bulunduğunu, disleksili çocuklarda da DEHB'nin genel topluma göre daha sık görüldüğünü gösteriyor. İki durum birlikte olduğunda okul güçlükleri daha belirgindir ve her ikisi için ayrı destek planlanması gerekir.

DEHB'ye yönelik tedavi dikkati artırarak öğrenmeyi kolaylaştırabilir, ancak disleksiyi ortadan kaldırmaz; okuma güçlüğünün ayrıca yapılandırılmış bir eğitimle desteklenmesi gerekir. Dikkat güçlüğünün ön planda olduğu tablo için hiperaktivitesiz DEHB yazımıza bakabilirsiniz.

Disleksi ve dikkat eksikliği nasıl ayırt edilir?

Disleksi ile dikkat eksikliğinin ayrımı çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi, zeka ve bilişsel testler, okuma, yazma ve matematik becerilerini ölçen standart değerlendirmeler ve anne-baba ile öğretmen ölçekleriyle yapılır. İşitme ve görme muayenesi mutlaka yapılır. Değerlendirme, çocuğun zorluklarının hangi alanda yoğunlaştığını ortaya koyar.

• Çocuk okuma parçasını dinlediğinde soruları rahat yanıtlıyor, kendisi okuduğunda zorlanıyorsa disleksi olasılığı artar.
• Dinleme, oyun ve sohbet sırasında da dikkati kolayca dağılıyorsa DEHB düşünülür.
• Yazılı işlerde hata türüne bakılır: yarım bırakma ve atlama DEHB'yi, harf ve hece karışıklıkları disleksiyi düşündürür.
• Görüşmeye okul karneleri, defterler ve öğretmen görüşleri götürülmelidir.

DEHB değerlendirme sürecinin ayrıntıları için DEHB tanısı nasıl konur yazımıza bakabilirsiniz.

Ücretsiz Sanal Psikolog Uygulaması

Disleksi tanısı nasıl konur?

Disleksi tanısı, okuma ve yazma güçlüklerinin çocuğun yaşına, zeka düzeyine ve aldığı eğitime göre beklenenden belirgin biçimde düşük olduğunun ve uygun destek verilmesine rağmen en az altı ay sürdüğünün gösterilmesiyle konur. Türkiye'de tanıyı çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı koyar; eğitim desteği için Rehberlik ve Araştırma Merkezi değerlendirmesi yapılır.

Tanı genellikle okuma-yazma eğitiminin başladığı ilk yıllardan sonra, çoğu zaman ikinci ya da üçüncü sınıfta netleşir. Eğitim desteği süreci için RAM raporu yazımıza göz atabilirsiniz.

Disleksili çocuğa nasıl destek olunur?

Disleksili çocuğa en etkili destek, harf-ses ilişkisini sistemli ve açık biçimde öğreten, düzenli tekrar ve akıcı okuma çalışmaları içeren yapılandırılmış okuma-yazma eğitimidir. Sınavlarda ek süre, soruların okunması ve sözlü değerlendirme gibi düzenlemeler çocuğun bildiklerini göstermesini sağlar. Güçlü yanların desteklenmesi özgüveni korur.

• Evde her gün kısa, keyifli ve düzenli bir okuma zamanı ayırın; süreden çok sürekliliği önemseyin.
• Sesli kitaplar ve dinleyerek öğrenme fırsatlarıyla bilgiye erişimi yalnızca okumaya bağlı olmaktan çıkarın.
• Çocuğu yaşıtlarıyla kıyaslamaktan ve sınıf önünde sesli okumaya zorlamaktan kaçının.
• Öğretmenle iş birliği yaparak ödev miktarı ve sınav düzenlemeleri konusunda ortak bir plan oluşturun.

Renkli lensler, göz egzersizleri ve bazı görsel eğitim programlarının disleksiyi düzelttiğine dair güvenilir kanıt yoktur. Bu tür yöntemler yapılandırılmış okuma eğitiminin yerini tutmaz.

Disleksi zekayla ilgili mi?

Hayır. Disleksi zeka düzeyinden bağımsızdır; disleksili pek çok çocuk ve yetişkin ortalama ya da ortalamanın üzerinde zekaya sahiptir. Güçlük, okuma ve yazmada kullanılan belirli dil süreçleriyle sınırlıdır. Doğru destekle disleksili bireyler akademik ve mesleki yaşamda başarılı olabilir ve sözlü anlatım ya da problem çözme gibi alanlarda güçlü yanlara sahip olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Disleksi geçer mi?

Disleksi yaşam boyu süren bir öğrenme farklılığıdır, ancak erken ve yapılandırılmış destekle okuma ve yazma becerileri belirgin biçimde gelişir. Bazı kişilerde yetişkinlikte yalnızca okuma yavaşlığı kalır.

Disleksi kaç yaşında anlaşılır?

İşaretler okul öncesinde görülebilse de tanı çoğunlukla okuma-yazma eğitiminin başladığı ilk yıllardan sonra netleşir. Güçlük fark edildiğinde tanıyı beklemeden destek başlatılabilir.

Disleksi kalıtsal mı?

Disleksinin güçlü bir ailesel yönü vardır; anne ya da babasında okuma güçlüğü olan çocuklarda risk daha yüksektir. Ailede benzer güçlük varsa çocuğun okuma gelişimi daha yakından izlenmelidir.

DEHB ilacı disleksiye iyi gelir mi?

DEHB ilaçları dikkati artırarak DEHB'si de olan çocuklarda öğrenmeyi kolaylaştırabilir, ancak disleksinin kendisini düzeltmez. Okuma güçlüğü için yapılandırılmış eğitim gereklidir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman değerlendirmesinin yerine geçmez. Çocuğunuzun okuma, yazma ya da dikkatle ilgili güçlükleri için bir çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanına başvurun.