Bundgaard Sendromu Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri (Kapsamlı Rehber)

Bundgaard Sendromu (Ailesel ST Segment Çökmesi Sendromu), kalıtsal olarak aileden geçen, atriyal fibrilasyon, ventriküler taşikardi ve ani kardiyak ölüm (ani kalp durması) riskine yol açabilen son derece nadir bir kalp ritim bozukluğudur. Hastalık, elektrokardiyografi (EKG) sonuçlarında kalp krizini taklit eden bulgular vermesiyle bilinir ve bu durum doğru teşhis konulmasını oldukça zorlaştırır. Tıp literatürüne 2018 yılında giren bu sendrom, dünyada şu ana kadar sadece birkaç düzine insanda tespit edilmiştir.

Kalp hastalıkları, dünya genelinde en yaygın sağlık sorunlarının başında gelir. Çoğumuz kalp krizini, damar tıkanıklığını veya yüksek tansiyonu biliriz. Ancak tıbbın derinliklerinde, genetik kodlarımıza saklanmış ve kendini çok nadir gösteren, tıp profesyonellerini bile şaşkına çeviren hastalıklar yatmaktadır. İşte Bundgaard Sendromu, kardiyoloji dünyasının en yeni, en gizemli ve teşhisi en kritik olan hastalıklarından biridir.

Bu kapsamlı rehberde, Bundgaard Sendromunun ne olduğunu, neden kaynaklandığını, nasıl teşhis edildiğini ve hasta örnekleriyle birlikte bu hastalıkla nasıl yaşandığını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

Bundgaard Sendromu Tam Olarak Nedir?

Bundgaard Sendromu, tıp dilindeki adıyla Ailesel ST Segment Çökmesi Sendromu (Familial ST-segment depression syndrome), kalbin elektriksel sistemini etkileyen yapısal olmayan bir ritim bozukluğu (aritmi) rahatsızlığıdır. Kalp kaslarında fiziksel bir hasar, damarlarda bir tıkanıklık veya kalbin kapakçıklarında bir sorun olmamasına rağmen, kalbin elektrik sinyalleri anormal bir şablon izler.

Hastalık ilk olarak 2018 yılında, Danimarkalı kardiyolog Dr. Henning Bundgaard ve araştırma ekibi tarafından tanımlanmıştır. Araştırmacılar, aralarında akrabalık bağı bulunmayan beş farklı aileyi incelerken, bu ailelerin fertlerinde kalıcı ve yaygın bir EKG anormalliği (ST segmentinde çökme) fark etmişlerdir. Bu hastaların birçoğu, koroner arter hastalığı (damar tıkanıklığı) olmamasına rağmen yüksek oranda kalp ritim bozukluğu ve ani kalp ölümü riski taşıyordu. Brugada sendromu veya Uzun QT sendromu gibi diğer genetik ritim bozukluklarından farklı olarak, bu sendromdaki EKG değişiklikleri zaman içinde sabit kalır ve efor (egzersiz) ile daha da belirginleşir.

Kalbin Elektriksel Sistemi Nasıl Çalışır?

Bu sendromu daha iyi anlayabilmek için kalbin nasıl çalıştığına kısaca değinmek gerekir. Kalbimiz sadece kaslardan oluşan mekanik bir pompa değil, aynı zamanda kendi elektriğini üreten bir jeneratördür. Kalbin sağ üst odacığında (atriyum) bulunan sinoatriyal düğüm (SA nodu), doğal kalp pilimizdir. Buradan çıkan elektrik sinyalleri, kalp kaslarına yayılarak kasılmalarını ve kanın vücuda pompalanmasını sağlar.

Elektrokardiyografi (EKG), bu elektriksel aktivitenin kağıda dökülmüş halidir. EKG kağıdında P, Q, R, S ve T adı verilen dalgalar bulunur.

1. P dalgası: Kalbin üst odacıklarının kasılmasını temsil eder.
2. QRS kompleksi: Alt odacıkların (ventriküllerin) kasılmasını gösterir.
3. ST segmenti ve T dalgası: Kalbin kasıldıktan sonra dinlenme (repolarizasyon) aşamasına geçişini gösterir.

Normal ve sağlıklı bir kalpte ST segmenti, düz (izoelektrik) bir çizgi halindedir. Eğer bir hastada kalp krizi (iskemi) veya damar tıkanıklığı varsa, bu ST segmenti yukarı doğru çıkar (ST elevasyonu) ya da aşağı doğru çöker (ST depresyonu). İşte Bundgaard Sendromunun temel özelliği, ortada bir damar tıkanıklığı veya kalp krizi olmamasına rağmen, ST segmentinin kalıcı olarak çökük durumda (yaygın içbükey-yukarı ST depresyonu) olmasıdır.

Bundgaard Sendromu Neden Olur?

Kardiyoloji literatürüne oldukça yeni girmiş olan bu hastalığın temel nedeni genetik mutasyonlardır. Bundgaard Sendromu, sonradan kazanılan (kötü beslenme, sigara kullanımı, hareketsizlik gibi) bir hastalık değildir. Tamamen DNA'da kodlanmış ve nesilden nesile aktarılan bir durumdur.

Otozomal Dominant (Baskın) Kalıtım

Hastalık, "otozomal dominant" adı verilen bir genetik modelle aktarılır. Bunun anlamı şudur: Hastalığa neden olan genetik mutasyon, cinsiyet kromozomlarında değil, otozom adı verilen diğer kromozomlardadır. Anne veya babadan sadece birinin bu hatalı geni taşıması, çocuğun da hastalığa yakalanması için yeterlidir.

Eğer ebeveynlerden biri Bundgaard Sendromuna sahipse, çocuklarında bu hastalığın görülme ihtimali teorik olarak yüzde 50'dir. Hastalığın baskın genlerle geçmesi, teşhis konulan bir hastanın tüm birinci derece akrabalarının (çocuklar, kardeşler, anne ve baba) derhal EKG ve genetik taramadan geçirilmesini zorunlu kılar.

Şu an için tıp dünyası, hastalığa neden olan spesifik genetik dizilimi tam olarak izole edebilmiş değildir. Genetik kardiyoloji alanındaki yoğun araştırmalar devam etmektedir; ancak aile ağaçlarındaki seyir, hastalığın genetik temelli olduğunu tartışmasız bir şekilde kanıtlamaktadır.

Hastalığın Belirtileri Nelerdir?

Bundgaard Sendromunun en sinsi yanı, hastalığın ritim bozukluğu atağı başlatana kadar çoğu zaman tamamen asemptomatik (belirtisiz) ilerlemesidir. Kişi yıllarca bu hastalıkla iç içe yaşayabilir, aktif spor yapabilir ve kalbinde hiçbir sorun hissetmeyebilir. Ancak tehlikeli aritmiler (taşikardi atakları) başladığında, vücut alarm vermeye başlar.

Bundgaard Sendromunun başlıca belirtileri şunlardır:

1. Nedensiz Baş Dönmesi ve Göz Kararması: Kalbin elektriksel uyarılarındaki hata, kalbin aniden çok hızlı ve düzensiz atmasına (Atriyal fibrilasyon veya ventriküler taşikardi) neden olur. Kalp çok hızlı çarptığında, içine yeterince kan dolduramaz ve beyne giden kan akışı anlık olarak azalır. Bu da şiddetli baş dönmesine neden olur.
2. Senkop (Bayılma): Beyne giden kan akışının birkaç saniyeliğine tamamen kesilmesi durumudur. Hasta, hiçbir uyarı vermeden aniden bilincini kaybedip yere düşebilir.
3. Göğüs Ağrısı ve Çarpıntı: Hastalar genellikle göğüs kafesinin içinde kuş çırpınıyormuş gibi veya kalplerinin yerinden çıkacakmış gibi attığını tarif ederler. Buna eşlik eden baskı tarzı göğüs ağrısı görülebilir.
4. Nefes Darlığı: Kalp etkili bir şekilde pompa yapamadığında, akciğerlerde ve dokularda oksijenlenme bozulur, bu da efor harcamadan bile oluşan nefes darlığına (dispne) yol açar.
5. Ani Kardiyak Ölüm: Sendromun en trajik ve en ölümcül sonucudur. Ventriküler fibrilasyon adı verilen ölümcül ritim bozukluğu başladığında, kalp titremeye başlar ve kan pompalayamaz. Müdahale edilmezse dakikalar içinde ölüm gerçekleşir.

Teşhis Neden Bu Kadar Zordur? (Kalp Krizi Yanılgısı)

Kardiyoloji acillerinde göğüs ağrısı ve çarpıntı ile gelen bir hastaya ilk yapılan işlem EKG çekilmesidir. Acil servis hekimi EKG'ye baktığında, ST segmentinin birçok derivasyonda çöktüğünü görür. Tıbbi algoritmalara göre bu görüntünün anlamı açıktır: Hasta "Akut İskemik Olay" yani kalp krizi geçirmektedir. Kalbi besleyen koroner damarlarda ciddi bir tıkanıklık (örneğin ana damar olan LMCA tıkanıklığı) olduğu düşünülür.

Hasta derhal kan sulandırıcılarla tedaviye alınır ve acil olarak anjiyografi laboratuvarına taşınır. Ancak anjiyo yapıldığında büyük bir şaşkınlık yaşanır; hastanın koroner arterleri (kalp damarları) tertemizdir ve hiçbir tıkanıklık yoktur. Dahası, kalp krizinde kanda yükselmesi beklenen troponin gibi enzimler de tamamen normal seviyelerdedir.

İşte Bundgaard Sendromunun teşhisindeki en büyük engel budur. Yıllarca bu EKG görüntüsü "damar tıkanıklığı" işareti olarak yorumlanmıştır. Oysa Bundgaard Sendromunda bu EKG bozukluğu, o anlık yaşanan bir kriz değil, hastanın doğuştan gelen normalidir.

Tanı Kriterleri

Dr. Bundgaard ve ekibinin belirlediği tanı kriterlerine göre bir hastaya Bundgaard Sendromu teşhisi konulabilmesi için şu şartların sağlanması gerekir:

1. Açıklanamayan ST Çökmesi: EKG'nin en az 7 farklı derivasyonunda yaygın ve içbükey (concave-upward) ST segment depresyonu bulunması.
2. aVR Derivasyonunda ST Yüksekliği: aVR adı verilen spesifik bir EKG uyarısında ST segmentinin > 0.1mV yükselmiş olması.
3. Kalıcılık: Bu EKG bulgularının geçici olmaması, aylar veya yıllar sonra çekilen EKG'lerde bile tamamen aynı şekilde (statik) durması.
4. İskemi veya Yapısal Sorun Olmaması: Anjiyografi, ekokardiyografi ve MR sonucunda damar tıkanıklığı, kalp kası kalınlaşması veya kalp kapakçık hastalığı bulunmaması.
5. Genetik/Ailesel Aktarım: Aile üyelerinden en az birinde veya daha fazlasında otozomal dominant geçiş paterninin kanıtlanması.

Ayrıca efor testi yapıldığında, EKG'deki bu çökük dalgaların egzersizle birlikte daha da derinleştiği (belirginleştiği) görülür.

Gerçekçi Örnek Olaylar (Vaka Senaryoları)

Bundgaard Sendromunun ne kadar sinsi ve yanıltıcı bir hastalık olduğunu tam olarak anlayabilmek için, bu hastalığın klinikte nasıl karşımıza çıktığına dair gerçeğe son derece yakın (ancak kurgusal olarak yapılandırılmış) iki farklı vaka örneğini inceleyelim.

Örnek Vaka 1: Kalp Krizi Sanılan Sağlıklı Damarlar

Hasta Profili: 45 yaşındaki Mehmet Bey, bankacı, düzenli olarak tenis oynayan, sigara içmeyen ve görünürde son derece sağlıklı bir birey. Ailesinde babasını 50 yaşındayken ani kalp durması nedeniyle kaybetmiş.

Olay: Mehmet Bey, bir hafta sonu tenis kortunda maç yaparken aniden şiddetli bir çarpıntı ve ardından gelen bir göz kararması hisseder. Kortun kenarına oturur ancak baş dönmesi geçmez ve göğsünde yoğun bir sıkışma başlar. Arkadaşları onu derhal en yakın hastanenin acil servisine götürür.

Klinik Süreç: Acil serviste çekilen ilk EKG'de, kalbinin çok hızlı attığı (ventriküler taşikardi) ve kalbe giden elektriksel dalgalarda yaygın ST segment çökmeleri olduğu görülür. Nöbetçi kardiyoloji uzmanı durumu, "Yaygın iskemik atak (büyük bir kalp krizi)" olarak değerlendirir. Mehmet Bey'in babasını genç yaşta kaybetmiş olması, bu şüpheyi iyice kuvvetlendirir. Acil olarak damardan güçlü kan sulandırıcılar verilir ve hasta anjiyografi masasına alınır.

Kırılma Noktası: Anjiyografi işlemi sırasında doktorlar büyük bir damarın tıkalı olmasını beklerken, şaşırtıcı bir şekilde Mehmet Bey'in kalbini besleyen tüm damarların (koroner arterlerin) tamamen açık, pürüzsüz ve sağlıklı olduğunu görürler. Kanda yapılan kalp enzimi testleri de (Troponin) negatiftir. Hasta kalp krizi geçirmemiştir.

Ertesi gün Mehmet Bey efor testine (koşu bandı) alındığında, EKG'deki anormal çökme (ST depresyonu) eforla birlikte daha da şiddetlenir. Durumun farkına varan uzman kardiyolog, yeni tanımlanmış olan "Bundgaard Sendromundan" şüphelenir. Aile hikayesi incelenir, Mehmet Bey'in iki çocuğuna EKG çekilir. 18 yaşındaki oğlunun EKG'si tamamen normalken, 15 yaşındaki kızının EKG'sinde Mehmet Bey ile tıpatıp aynı ST segment çökmesi bulunur.

Ücretsiz Sanal Psikolog Uygulaması

Sonuç: Mehmet Bey'e Bundgaard Sendromu teşhisi konur. Kalbindeki ölümcül ritim bozukluğunu önlemek için göğsüne ICD (Şoklayıcı Kalp Pili) takılır ve kızı yakın takibe alınır. Böylece hem kendisi hem de kızı ani kardiyak ölüm riskinden kurtarılmış olur.

Örnek Vaka 2: Genç Sporcunun Açıklanamayan Bayılması

Hasta Profili: 19 yaşındaki Ayşe, üniversite voleybol takımında oynayan başarılı bir sporcu. Hiçbir kötü alışkanlığı ve bilinen bir hastalığı yok.

Olay: Ayşe, yoğun bir antrenman sırasında sıçrayış sonrası yere indiğinde aniden bilincini kaybeder ve düşer (Senkop). Yaklaşık 20 saniye sonra kendiliğinden ayılır, ancak yoğun bir halsizlik ve çarpıntı hisseder.

Klinik Süreç: Spor hekimi ve acil durum ekipleri eşliğinde hastaneye sevk edilir. Holter (24 saatlik EKG kaydı) cihazı takılır. Holter sonuçlarında, Ayşe'nin kalbinin antrenman sırasında aniden atriyal fibrilasyon (kulakçıkların titremesi) adı verilen tehlikeli bir ritme girdiği görülür. Çekilen standart EKG'sinde ise 7 farklı bölgede ST çökmesi (yaygın depresyon) saptanır.

Genç yaşta olduğu için damar tıkanıklığı düşünülmeyen Ayşe'de, kalbin yapısal hastalıkları araştırılır ancak kalbi ultrasonografi (EKO) ile incelendiğinde sapasağlamdır. Dr. Henning Bundgaard'ın 2018 yılında tanımladığı kriterler göz önüne alınarak, "Açıklanamayan içbükey ST depresyonu" saptanır.

Ayşe'nin ailesi taranır, annesinin de aynı EKG yapısına sahip olduğu, ancak annesinin hayatı boyunca hiç spor yapmadığı için efor gerektiren bir krizle karşılaşmadığı ve hastalığı sessizce taşıdığı anlaşılır. Ayşe'ye anti-aritmik ilaç tedavisi başlanır ve ağır rekabetçi sporlara ara vermesi tavsiye edilir.

Türkiye'nin İlk, Dünyanın 68'inci Bundgaard Sendromu Vakası

Dünya çapında bilinen toplam vaka sayısının sadece 67 olduğu bu nadir sendrom, yakın zamanda (Ağustos 2026) Türkiye'de de kendini gösterdi ve literatüre 68'inci vaka olarak girdi.

Mardin'de yaşayan 41 yaşındaki Şehmus Doğan, haftalarca geçmeyen baş dönmesi, aniden gözlerinin kararması ve göğüs ağrısı şikayetleri çekmeye başladı. Birçok uzmana gitmesine rağmen tam bir sonuç alamayan Doğan, Diyarbakır Selahaddin Eyyubi Devlet Hastanesi Kardiyoloji Kliniğine başvurdu.

Hastanede Kardiyoloji Uzmanı Dr. Ferdi Ekinci ve ekibi tarafından çok titiz bir tetkik sürecine alındı. Çekilen EKG, tipik bir kalp krizini andırıyordu ve kalbinin atriyal fibrilasyon (ciddi ritim bozukluğu) sergilediği görülüyordu. Ancak anjiyografi sonucunda hastanın koroner damarlarının tamamen açık olduğu tespit edildi. Dr. Ferdi Ekinci, bu gizemli tabloyu inceleyerek literatürü taradı ve hastanın EKG şablonunun, 2018'de keşfedilen Bundgaard Sendromu ile birebir eşleştiğini saptadı.

Bu şüphe üzerine, genetik bir hastalık olduğu için Şehmus Doğan'ın tüm ailesi taramadan geçirildi. EKG sonuçlarında dehşet verici bir gerçek ortaya çıktı: Aynı ritim bozukluğu potansiyeli ve ST segment çökmeleri; Doğan'ın babasında, babasının dayısında, ablasında, kız kardeşinde ve en önemlisi henüz 4 yaşında olan kızında da mevcuttu.

Türkiye'de tespit edilen bu ilk vaka, saygın tıp dergisi Journal of the American College of Cardiology (JACC) üzerinde makale olarak yayımlanarak dünya literatürüne kazandırıldı. Şehmus Doğan'ın tedavisi, verilen özel kalp ritim düzenleyici ilaçlarla başarıyla sağlandı ve hastanın şikayetleri hızla geriledi. Aile fertleri de ani ölüm riskine karşı yakın doktor takibine (holter ile ritim takibi) alındı.

Bundgaard Sendromunun Tedavisi ve Yönetimi

Bundgaard Sendromu genetik (DNA kaynaklı) bir rahatsızlık olduğu için hastalığı tamamen ortadan kaldıracak (genleri düzeltecek) bir kür veya mucizevi bir ilaç henüz yoktur. Ancak modern kardiyolojinin sunduğu imkanlarla, bu hastaların tehlikeli krizler geçirmesi ve ani ölümler engellenebilmektedir.

Tedavi süreci, hastanın genel durumuna, daha önce bayılma (senkop) yaşayıp yaşamadığına ve ritim bozukluğunun sıklığına göre şekillenir:

1. İlaç Tedavisi (Anti-Aritmikler ve Beta Blokerler)

Eğer hasta Şehmus Doğan örneğinde olduğu gibi nispeten düşük-orta risk grubundaysa, kalbin elektrik akımlarını düzenleyen, hücre içi kalsiyum, potasyum ve sodyum kanallarını dengeleyen özel ilaçlar verilir. Beta bloker grubu ilaçlar, efor (heyecan, stres, spor) sırasında kalbin gereğinden fazla hızlanmasını engelleyerek, ölümcül ritim bozukluklarının tetiklenmesini önler.

2. Holter Cihazı ile Uzun Süreli Takip

Ailesinde bu sendrom tespit edilen, ancak henüz ciddi bir belirti göstermeyen (4 yaşındaki kız çocuğu gibi) hastalar yakından izlenir. Kalbe yerleştirilen veya göğse yapıştırılan taşınabilir Holter cihazları, hastanın kalbini 24 saat, bazen haftalar boyunca kaydederek gizli tehlikelerin gün yüzüne çıkmasını sağlar.

3. İmplante Edilebilir Kardiyoverter Defibrilatör (ICD) - Şok Pili

Eğer hasta daha önce bayılma (senkop) öyküsü taşıyorsa, Holter kaydında ventriküler taşikardi (çok tehlikeli hızlı atım) tespit edilmişse veya ailesinde ani kardiyak ölüm vakası varsa, hasta yüksek riskli kabul edilir.

Bu hastalara lokal anestezi ile köprücük kemiğinin altına küçük bir cihaz (ICD) yerleştirilir. Bu cihazın kabloları kalbin içine uzanır. ICD, kalbin ritmini 7/24 dinleyen bir bilgisayar gibidir. Kalp, Bundgaard Sendromunun yaratabileceği ölümcül bir titremeye (fibrilasyon) girerse, cihaz bunu saniyeler içinde fark eder ve kalbe elektroşok (defibrilasyon) vererek kalbi normal ritmine döndürür. Kısacası, hastanın göğsünde sürekli bir "Acil Servis Ekibi" dolaşır.

4. Yaşam Tarzı Değişiklikleri ve Kaçınılması Gerekenler

Bundgaard Sendromu teşhisi konulan hastaların yaşam tarzlarında bazı kısıtlamalara gitmeleri hayati önem taşır:

1. Ağır Rekabetçi Sporlardan Kaçınma: Egzersiz, sendromdaki EKG bulgularını (ST çökmesini) artırdığı ve ritim bozukluğunu tetiklediği için, depar atma, halter, ağır atletizm ve profesyonel müsabakalar kesinlikle yasaklanabilir. Hafif tempolu yürüyüşler doktor onayıyla yapılabilir.
2. Tetikleyici İlaçlardan Uzak Durmak: Başka hastalıkların tedavisi için verilen (örneğin bazı psikiyatri ilaçları, soğuk algınlığı ilaçlarındaki efedrin türevleri) ilaçlar kalp ritmini etkileyebileceğinden, hastalar herhangi bir ilaç almadan önce kardiyologlarına danışmalıdır.
3. Stres Yönetimi ve Uyku: Aşırı adrenalin ve yorgunluk kalbin elektriksel sistemini zayıflatır. Kaliteli uyku ve stresten uzak bir yaşam bu genetik yatkınlığı dengelemeye yardımcı olur.
4. Genetik Danışmanlık ve Aile Taraması: Sendrom teşhis edildiği an, kardeşler, anne-baba ve tüm çocukların mutlaka EKG çektirmesi zorunludur. Aile kurmayı planlayan hastaların da genetik danışmanlık hizmeti alması şarttır.

Psikolojik Boyut: Nadir Bir Hastalıkla Yaşamak

Bundgaard Sendromu sadece fizyolojik bir hastalık değil, aynı zamanda ciddi bir psikolojik yük de getirir. Kendisine, göğüs kafesinin içinde aniden durabilecek ve "kalp krizini taklit eden" bir sorun olduğu söylenen birey, başlangıçta büyük bir anksiyete (kaygı) yaşar.

Dünyada sadece birkaç düzine hastanın olduğunu bilmek, yalnızlık ve belirsizlik hissini tetikleyebilir. Hastalar "Kalbim ne zaman çok hızlı çarpacak?", "Spor yaparsam bayılır mıyım?" korkusuyla uyumakta bile zorluk çekebilirler. Bu noktada, uzman bir kardiyolog ile açık iletişim kurmak ve hastalığın ilaçlar/ICD yöntemiyle gayet normal bir ömür sunabileceğini bilmek çok değerlidir.

Türkiye'deki 68'inci vaka olan Şehmus Doğan'ın hikayesi, bu konuda büyük bir umut kaynağıdır. Doğru, dikkatli bir tetkik ve uzman bir hekim sayesinde hastalık tanımlanabilmiş, hem hastanın hayat kalitesi yükselmiş hem de ailesindeki (örneğin 4 yaşındaki kızı) sessiz risk faktörü keşfedilerek erkenden koruma altına alınmıştır.

Tıbbın hızla ilerlediği modern çağda bile insan bedeni, genetik yapısında büyük sırlar barındırmaya devam etmektedir. 2018 yılına kadar varlığından kimsenin haberdar olmadığı, ancak muhtemelen yüzlerce insanın ani ölümüne yol açan Bundgaard Sendromu, Danimarkalı bilim insanlarının dikkatli gözlemleri sayesinde teşhis edilebilir hale gelmiştir.

Türkiye'de Diyarbakır'da Dr. Ferdi E.ve ekibinin titiz çalışmalarıyla teşhis edilen 68. vaka, tıp dünyasının kalp krizini taklit eden bu yaygın ST çökmesine karşı (kalp damarları açık olduğunda) ne kadar uyanık olması gerektiğini bir kez daha kanıtlamıştır. Açıklanamayan bayılmalar, göğüs ağrıları ve baş dönmeleri hiçbir zaman hafife alınmamalıdır.

Eğer ailenizde erken yaşta aniden yaşanan kalp kaynaklı ölümler veya açıklanamayan bayılma hikayeleri varsa, kardiyolojik kontrollerinizi (özellikle EKG ve gerekirse efor/holter testlerinizi) mutlaka düzenli olarak yaptırmalısınız. Unutulmamalıdır ki; doğru bir teşhis, çoğu zaman hayat kurtaran en büyük tedavi yöntemidir.