Hasta Yakınları İçin Rehber

Yakınım tedavi olmak istemiyor

Ruhsal sorun yaşayan pek çok kişi başta yardım istemez; utanç, "deli" denme korkusu ya da "ilaç bağımlı yapar" inancı en sık nedenlerdir. Suçlamadan, gördüğünüz somut değişikliklerden söz ederek ve seçenek sunarak konuşmak, tartışmaktan daha çok işe yarar. Ağır bir tehlike ya da kendine bakamayacak bir durum yoksa yetişkin birini tedaviye zorlayamazsınız; ama kapıyı açık tutabilir, kendiniz için de destek alabilirsiniz.

↑ Durum seçimine dönün

Kriz anında ne yapmalıyım?

Kriz anında yapılacaklar kısadır; sırayla uygulayın:

1. Tehlike varsa hemen 112'yi arayın. Zehirlenme şüphesinde 114'ü de arayabilirsiniz.
2. İntihar riski varsa yakınınızı yalnız bırakmayın; ilaç ve kesici alet gibi tehlikeli eşyaları ortadan kaldırın. Saldırgansa aranıza mesafe koyun, kendinizi tehlikeye atmayın.
3. Sakin bir sesle, kısa cümlelerle konuşun. Gördüğü ya da inandığı şeylerle tartışmayın; ne hissettiğini anladığınızı söyleyin.
4. Kendine zarar vermeyi düşünüp düşünmediğini açıkça sorun. Bu soru düşünceyi artırmaz, konuşmanın kapısını açar.
5. Kriz geçince bir psikiyatri uzmanıyla görüşme ayarlayın; "geçti" diye ertelemeyin.

↑ Durum seçimine dönün

Zorunlu yatış hangi durumda olur?

Ruhsal hastalığı ya da alkol veya madde bağımlılığı nedeniyle kendini koruyamayan ya da başkaları için tehlike oluşturan yetişkin, bu durum başka yolla önlenemiyorsa Türk Medeni Kanunu'nun 432–435. maddelerine göre isteği dışında uygun bir sağlık kurumuna yerleştirilebilir. Kararı sulh hukuk mahkemesi resmi sağlık kurulu raporuna dayanarak verir; kişi de yakınları da karara karşı mahkemeye başvurabilir. Acil tehlikede önce 112 aranır; başvuru yeri ve adımlar aşağıdaki rehberlerde.

↑ Durum seçimine dönün

Bağımlı bir yakınıma nasıl destek olurum?

Bağımlılık bir irade zayıflığı değil, tedavi edilebilen bir hastalıktır. Suçlamak, tehdit etmek ya da borçlarını kapatmak çoğu zaman döngüyü sürdürür; net sınırlar koymak ve tedaviye hazır olduğu anı kollamak daha çok işe yarar. Uzun süre çok içen biri alkolü birden bırakırsa tehlikeli yoksunluk (bırakınca ortaya çıkan belirtiler) yaşayabilir: kafa karışıklığı, olmayan şeyleri görme ya da nöbet olursa 112'yi arayın.

Ağır durumlarda isteği dışında tedavi: Zorunlu yatış ↓

↑ Durum seçimine dönün

Demanslı yakınıma bakıyorum

Günlük işleri bozan unutkanlık yaşlılığın olağan bir parçası değildir; fark ettiğinizde bir psikiyatri ya da nöroloji uzmanına başvurun. Tartışmak yerine kısa ve sakin cümleler kurmak, günlük düzeni sabit tutmak ve evde düşme gibi tehlikeleri azaltmak işinizi kolaylaştırır. Saatler ya da birkaç gün içinde başlayan kafa karışıklığı demans değil deliryum olabilir: vakit kaybetmeden acil servise başvurun.

Vasi, rapor ve bakım desteği için: Vasi, rapor ve haklar ↓

↑ Durum seçimine dönün

Çocuğum ya da ergenim için ne zaman yardım almalıyım?

Çocuklarda ve gençlerde duygu dalgalanmaları olağandır; önemli olan değişikliğin ne kadar sürdüğü ve günlük hayatı ne kadar bozduğudur. Birkaç haftadır süren içe kapanma, okuldan kaçma, uyku ya da iştahta belirgin değişiklik görürseniz bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına başvurun. Kendine zarar izleri ya da ölümden söz etmek bekletilmez: aynı gün yardım alın, tehlike varsa 112'yi arayın.

↑ Durum seçimine dönün

Bakım verirken kendimi nasıl korurum?

Uzun süre bir yakınına bakan kişilerde yorgunluk, uykusuzluk, öfke ve suçluluk çok sık görülür; bu, kötü bir evlat ya da eş olduğunuz anlamına gelmez. Yükü aile içinde paylaşmak, düzenli mola vermek ve kendi sağlık kontrollerinizi ertelememek, bakımı sürdürebilmenin koşuludur. İki haftadan uzun süren çökkünlük ya da umutsuzluk yaşıyorsanız kendiniz için de yardım alın.

↑ Durum seçimine dönün

Vasi, rapor ve haklar

Yakınınız ruhsal hastalık ya da demans nedeniyle kendi işlerini göremeyecek durumdaysa sulh hukuk mahkemesi bir vasi (yasal temsilci) atayabilir; noter ve tapu işlemlerinde de "akli meleke" raporu istenebilir. Engelli raporu ve evde bakım desteği gibi haklar raporun oranına, "ağır engelli" kaydına ve hane gelirine göre değişir; güncel koşulları başvurduğunuz kurumdan doğrulayın. Gereken belgeleri ve adımları aşağıdaki rehberlerden inceleyin.

↑ Durum seçimine dönün