Sağlık Kurulu raporu almak isteyen binlerce vatandaşın aklındaki en büyük soru şudur: "Benim hastalığımın engellilik oranı nedir?"
Engelli raporu oranları, "Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik" kapsamında belirlenir. Bu oranlar hastalığın şiddetine, tedaviye verdiği yanıta ve kişinin günlük yaşam aktivitelerini ne kadar kısıtladığına göre değişir. Özellikle psikiyatrik ve nörolojik rahatsızlıklarda, hastalığın "kısmen düzelen" veya "düzelmeyen" yapıda olması oranı doğrudan etkiler.
Bu dev rehberimizde, A'dan Z'ye tüm hastalıkların güncel engel oranlarını, Balthazard formülü ile nasıl toplandığını ve rapor sürecini bulacaksınız.
1. Psikiyatrik Hastalıklar İçin Engelli Raporu Oranları (En Kapsamlı Liste)
Psikiyatrik değerlendirmelerde oranlar genellikle "tedavi ile işlevselliği kısmen düzelen" ve "düzelmeyen" olarak ikiye ayrılır. Süreli veya süresiz rapor kararı doktorun kanaatindedir.
Psikiyatri bölümü, engelli raporu alımında en çok kafa karışıklığı yaşanan alandır. İşte en sık karşılaşılan ruhsal hastalıklar ve yönetmeliğe göre karşılık gelen oranlar:
Şizofreni (Şizoaffektif Bozukluk ve Sanrısal Bozukluklar)
Şizofreni grubu hastalıklar, kronik nitelikte olduğu için genellikle yüksek oranlı rapor grubuna girer.
- Tedaviyle çalışma olanağı veren (Kısmen Düzelen): %45
- Tedaviye rağmen çalışma olanağı olmayan (Düzelmeyen): %80
Uzman Görüşü: Şizofreni tanısında verilen %45 oran, tek başına engelli haklarından (EKPSS, Vergi İndirimi) yararlanmak için yeterlidir. Ancak raporun "Sürekli" ibareli olması için hastalığın kronikleştiğinin ispatı gerekir.
Bipolar Bozukluk (İki Uçlu Duygudurum Bozukluğu)
Duygudurum bozukluklarında atak sıklığı ve tedaviye yanıt belirleyicidir.
- Tedavi ile işlevselliği kısmen düzelen: %40
- Tedavi ile işlevselliği tam düzelen: %0 (Rapor verilmez)
- Tedaviye dirençli, ağır seyirli: %70
Depresif Bozukluk (Majör Depresyon)
Depresyon raporlarında "kronikleşme" şartı aranır. Geçici depresyon ataklarına rapor verilmez.
- Tedavi ile kısmen düzelen: %40
- Tedaviye dirençli (Ağır): %60
Zeka Geriliği (IQ Düzeyi)
IQ testleri sonucunda belirlenen sınıra göre oran verilir:
- Sınırda Mental Kapasite (IQ: 70-80): %25
- Hafif Düzeyde Zeka Geriliği (IQ: 50-69): %40
- Orta Düzeyde Zeka Geriliği (IQ: 35-49): %60
- Ağır Düzeyde Zeka Geriliği (IQ: 20-34): %80
- Çok Ağır Düzeyde Zeka Geriliği (IQ: 20 altı): %100
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), Anksiyete ve Panik Bozukluk
Bu gruptaki hastalıklar "Nevrotik, stresle ilgili ve somatoform bozukluklar" kategorisinde değerlendirilir.
- Tedavi ile kısmen düzelen: %20
- Tedaviye dirençli ve ağır: %40
- Not: Genellikle tek başına %20 verildiği için, hastalar bu oranı diğer hastalıklarıyla (örneğin tansiyon veya diyabet) birleştirerek %40'ı geçmeye çalışırlar.
2. Nörolojik Hastalıklar ve Rapor Oranları
Beyin ve sinir sistemi hastalıkları, fiziksel kısıtlılık yarattığı için oranlar yüksektir.
Epilepsi (Sara Hastalığı)
Epilepside nöbet sıklığı ve nöbetin tipi (jeneralize veya parsiyel) oranı belirler.
- Nöbetleri kontrol altına alınan: %5 - %10
- Günlük aktiviteleri engelleyen ancak başkasının yardımına ihtiyaç duymayan: %40
- Sık nöbet geçiren, başkasının bakımına muhtaç: %80
Demans ve Alzheimer
- Hafif evre: %15
- Orta evre: %40
- Ağır evre (Bakıma muhtaç): %80 - %90
Parkinson Hastalığı
- Tedaviye yanıt veren: %30 - %40
- İleri evre (Yatağa bağımlı veya ağır kısıtlılık): %80
3. İç Hastalıkları (Dahiliye) Rapor Oranları
Türkiye'de en çok rapor alınan hastalık grubu şeker ve tansiyondur.
Diyabet (Şeker Hastalığı)
2019 yılında yapılan yönetmelik değişikliği ile oranlarda güncelleme olmuştur.
- Tip 2 Diyabet (Komplikasyonsuz): %20
- Tip 1 Diyabet (İnsüline bağımlı): %30 - %40
- Diyabete bağlı organ hasarı varsa (Göz, Böbrek vb.): Oranlar Balthazard formülü ile artar (Örneğin %20 diyabet + %10 göz = Toplam oran artar).
Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon)
- Komplikasyonsuz Tansiyon: %10
- Tansiyona bağlı organ hasarı mevcutsa: %20
Obezite
Vücut Kitle İndeksi (VKİ) baz alınır.
- VKİ 40-50 arası (Morbid Obezite): %20
- VKİ 50 ve üzeri (Süper Obezite): %30
4. Onkoloji (Kanser) Hastaları İçin Rapor Oranları
Kanser hastalarında rapor oranları, tedavinin devam edip etmediğine ve hastalığın evresine göre değişir.
- Tedavi süreci devam eden tüm kanser hastaları: %80 (Süreli Rapor)
- Remisyon (İyileşme) sonrası: Hastalığın bıraktığı kalıcı hasara göre tekrar değerlendirme yapılır (%40 veya %60 gibi oranlar verilebilir).
- İleri evre (Metastaz yapmış) ve tedavi şansı olmayan: %90 ve üzeri.
5. Balthazard Formülü Nedir? Birden Fazla Hastalık Nasıl Hesaplanır?
Eğer bir kişinin hem Şizofreni (%45) hem de Tansiyon (%10) hastalığı varsa, bu oranlar matematiksel olarak toplanmaz (45 + 10 = 55 ETMEZ!). Burada devreye Balthazard Formülü girer.
Hesaplama Mantığı Şöyledir:
- En yüksek oran alınır (Örn: %45).
- Kişinin sağlamlık oranı bulunur (100 - 45 = 55).
- İkinci hastalığın oranı, bu sağlamlık oranı üzerinden hesaplanır (55'in %10'u = 5.5).
- İlk orana bu yeni çıkan sonuç eklenir (45 + 5.5 = 50.5).
- Sonuç yuvarlanır: %51 Engel Oranı.
Önemli İpucu: Birden fazla hastalığınız varsa, hepsini doktorunuza belirtmeniz, %40 barajını geçmeniz için hayati önem taşır. Psikiyatri dışındaki ufak rahatsızlıklarınızı (göz bozukluğu, işitme kaybı vb.) küçümsemeyin, hepsi puana etki eder.
6. Sıkça Sorulan Sorular
Hangi Hastalıklara Yüzde 90 Rapor Verilir?
Genellikle ağır şizofreni, ileri evre Alzheimer/Demans, metastaz yapmış kanser türleri, ağır düzeyde otizm, dört uzvu kullanamama (kuadripleji) ve organ nakli sonrası (ilk 1 yıl) gibi durumlarda %90 ve üzeri rapor verilir.
Panik Atak İçin Engelli Raporu Alınır mı?
Evet, ancak tek başına panik atak (Anksiyete bozukluğu kapsamında) genellikle %20 oranında kalır. Bu oran tek başına engelli hakları için yetersizdir. Yanında başka bir hastalık varsa birleştirilebilir.
Uyku Apnesi Engel Oranı Kaçtır?
Uyku apnesi rapor oranlarında AHİ (Apne Hipopne İndeksi) değerine bakılır. Cihaz (CPAP) kullanması gereken ağır uyku apnesi hastalarına genellikle %35 oran verilir. Bu oran %40 için yetersiz olduğundan genelde tansiyon (%10) ile birleştirilerek %40 tamamlanır.
Raporum Süreli mi Süresiz mi Olur?
Eğer hastalığınızın (Örn: Diyabet, Şizofreni) iyileşme ihtimali tıbben yoksa "Sürekli" rapor verilir. Ancak kanser tedavisi gibi süreçlerde veya psikiyatrik atak dönemlerinde 1 veya 2 yıllık "Süreli" raporlar verilir.
7. Engelli Raporu Almak İçin İzlenmesi Gereken Adımlar
- Randevu: MHRS üzerinden "Sağlık Kurulu" randevusu alın.
- Belgeler: Kimlik, fotoğraf ve varsa eski epikriz (hastalık geçmişi) raporlarınızı, ilaç dökümlerinizi hazırlayın.
- Muayene: Kurul günü, hastanedeki ilgili tüm poliklinikleri (Psikiyatri, Göz, KBB, Dahiliye vb.) tek tek dolaşın.
- Heyet: Öğleden sonra veya ertesi gün heyet karşısına çıkın.
- Sonuç: Raporunuz e-Devlet sistemine (e-Rapor) genellikle 3-15 gün içinde düşer.
Hangi Bölüme Gitmelisiniz?
Eğer ruhsal bir sıkıntınızın yanında fiziksel şikayetleriniz de varsa, Psikiyatri Rehberi olarak tavsiyemiz; sağlık kuruluna başvurmadan önce mutlaka bir uzman görüşü almanızdır. Hangi hastalığın daha yüksek oran getireceğini bilmek, süreci doğru yönetmenizi sağlar.
