Hangi Hastalığa Yüzde Kaç Rapor Verilir? (Tam Liste ve Hesaplama)

Sağlık kuruluna başvuran herkesin aklındaki soru aynıdır: "Benim hastalığım kaç puan eder?" Cevap tek bir sayı değildir. Aynı tanıyı taşıyan iki kişi farklı oran alabilir, çünkü belirleyici olan tanının adı değil hastalığın günlük hayatı ne kadar kısıtladığıdır.

Oranlar "Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik" ekindeki cetvellere göre belirlenir. Bu yazıda hastalık gruplarına göre oran aralıklarını, birden fazla hastalığın Balthazard formülüyle nasıl birleştiğini, hangi oranın hangi hakkı açtığını ve başvuru sürecini bulacaksınız.

Engellilik Oranı Nasıl Belirlenir?

Sağlık kurulu üç şeye bakar ve oran bu üçünün birleşiminden çıkar.

Hastalığın şiddeti. Aynı tanının hafif, orta ve ağır biçimleri farklı cetvel satırlarına düşer.

Tedaviye yanıt. Cetvellerde en sık geçen ayrım budur: "tedavi ile işlevselliği tam düzelen", "kısmen düzelen", "düzelmeyen". Psikiyatride oranın büyük bölümünü bu belirler.

Günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılık. Kişi kendi bakımını yapabiliyor mu, çalışabiliyor mu, başkasının yardımına muhtaç mı?

Bu nedenle muayeneye giderken hastalığınızın en kötü hâlini değil, olağan hâlini anlatmak yanıltıcı olabilir. Kurul sizi tek bir günde görür; kronikleşmeyi ve işlevsellik kaybını gösteren geçmiş epikrizler, ilaç dökümleri ve tedavi kayıtları bu yüzden çok değerlidir.

Not: Aşağıdaki tablolar yönetmelik cetvellerinin genel çerçevesini özetler ve fikir vermek içindir. Kesin oranı sizi muayene eden sağlık kurulu belirler; nihai kaynak yönetmeliğin kendisidir.

Psikiyatrik Hastalıklarda Engellilik Oranları

Psikiyatri, engelli raporunda en çok kafa karışıklığı yaşanan alandır. Neredeyse tüm satırlarda ayrım "tedaviye yanıt" üzerinden yapılır.

Depresyonda kronikleşme şartı aranır. Geçici bir depresyon atağına rapor verilmez; tablonun sürekliliğini gösteren tedavi geçmişi gerekir.

Kaygı bozukluklarında oran genellikle %20'de kalır ve tek başına engelli haklarına kapı açmaz. Bu grupta hastalar oranı diğer rahatsızlıklarıyla birleştirerek %40 eşiğini geçmeye çalışır. Ayrıntılı cetvel için psikiyatrik hastalıklarda engelli raporu oranları yazımıza bakabilirsiniz.

Zihinsel Gelişim ve Nörogelişimsel Durumlar

Otizmde oran, zekâ düzeyi ile birlikte iletişim, kendine bakım ve davranış sorunlarının ağırlığına göre belirlenir; bu nedenle aynı tanıda çok farklı oranlar çıkabilir. Konuyu ayrıntılı ele aldığımız otizm rehberi ve DEHB rehberi yazılarımız da faydalı olabilir.

Nörolojik Hastalıklarda Oranlar

Nörolojik tablolarda oran, tanının kendisinden çok kalıcı kayba göre verilir. Bu nedenle akut dönemde değil, durum oturduktan sonra değerlendirme yapılması istenir.

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Türkiye'de en çok rapor alınan hastalık grubu budur ve çoğu kişi buradaki oranların tek başına eşik geçmediğini fark ettiğinde şaşırır.

Psikiyatri Hastasının Sık Atladığı Ek Tanılar

Ruhsal bir rahatsızlık için kurula giden kişilerin büyük bölümü yalnızca psikiyatri polikliniğine uğrar ve diğer şikâyetlerini "asıl derdim bu değil" diye anlatmaz. Oysa Balthazard formülü nedeniyle eşiği geçiren çoğu zaman bu ek tanılardır.

Uzun süreli psikiyatri ilacı kullananlarda sık görülen ve kurula bildirilmesi gereken durumlar şunlardır:

Kilo artışına bağlı tablolar. Antipsikotik ve bazı antidepresanlar kilo aldırır; morbid obezite düzeyine ulaşmışsa kendi başına bir oran doğurur. Kilo artışıyla gelen Tip 2 diyabet ve tansiyon da ayrı satırlardır.

Tiroit bozuklukları. Özellikle lityum kullananlarda tiroit yetersizliği sık görülür ve düzenli takip edilir.

Uyku apnesi. Kilo artışıyla birlikte gelişir, gündüz uykululuğu ve dikkat sorunlarını ağırlaştırır.

Gözlükle düzelmeyen görme kusuru ve işitme azlığı. Tek başına küçük oranlardır ama birleşimde etkilidir.

Bel ve boyun sorunları. Hareketsizlik ve kilo artışıyla birlikte sık görülür; nesnel ölçüm yapılabildiği için oran üretir.

Kurul kâğıdınızda bu bölümler yazmıyorsa, muayene sırasında şikâyetinizi belirtip ilgili poliklinik eklenmesini isteyebilirsiniz.

Kalp ve Damar Hastalıkları

Kalp hastalıklarında belirleyici olan tanı değil, kalbin pompalama gücü ve kişinin efor kapasitesidir. Kurul şu ölçütlere bakar:

Sadece "stent takıldı" ya da "kalp krizi geçirdim" ifadesi tek başına oran doğurmaz; ölçülebilir kapasite kaybı aranır. Ekokardiyografi ve efor testi sonuçlarını yanınızda götürmek bu grupta belirleyicidir.

Solunum Sistemi Hastalıkları

Uyku apnesi özel bir örnektir: verilen oran genellikle %40 eşiğinin altında kaldığı için, hastalar bunu tansiyon gibi başka bir tanıyla birleştirerek eşiği tamamlar.

Böbrek Hastalıkları ve Diyaliz

Onkoloji (Kanser)

Kanserde raporlar genellikle süreli verilir ve tedavi bittikten sonra oran düşebilir. Bu, hakların kaybı anlamına gelir; yenileme zamanını takip etmek önemlidir.

Ortopedik ve Kas-İskelet Sistemi

Ortopedik değerlendirmede kurul ölçüm yapar: eklem açıları, kas gücü dereceleri. Bu nedenle bu grupta ağrı şikâyeti tek başına yeterli değildir, nesnel bulgu aranır.

Duyu Kayıpları: İşitme ve Görme

Bu grup, psikiyatrik rahatsızlığı olan kişiler için özellikle önemlidir: gözlükle düzelmeyen görme kaybı ya da işitme azlığı, tek başına küçük bir oran olsa bile Balthazard formülüyle birleştiğinde %40 eşiğini geçirebilir. Kurula giderken bu şikâyetleri de belirtmek gerekir.

Aynı Tanı, Farklı Oran: Neden?

Bu, kurul çıkışında en çok duyulan şikâyettir: "Komşumda da aynı hastalık var, ona %60 verdiler bana %20."

Sebebi, cetvellerin tanıya değil duruma puan vermesidir. Aynı depresyon tanısını taşıyan iki kişiden biri ilaçla çalışmaya devam ediyorsa, diğeri yıllardır evden çıkamıyorsa, aynı satıra düşmezler.

Oranı farklılaştıran başlıca etkenler:

Tedavi geçmişinin belgelenmiş olması. İki yıldır düzenli tedavi gören ama kaydı olmayan biriyle, aynı süreyi epikrizlerle belgeleyen biri kurulda aynı yerde durmaz.

Ek tanıların bildirilmiş olması. Birleştirilebilecek tanılarını söyleyen kişi eşiği geçer, söylemeyen geçemez.

İşlevsellik kaybının anlatılabilmesi. Cetvel "günlük yaşam aktivitelerinde kısıtlılık" der; bunu somut örnekle anlatan kişi doğru satıra yerleşir.

Kurulun bileşimi ve hastanenin yaklaşımı. Değerlendirme bir ölçüde hekim kanaatine dayanır; bu yüzden itiraz hakkı vardır.

Yani "aynı hastalık farklı oran" durumu çoğu zaman haksızlık değil, dosyaların farklı olmasıdır. Dosyanızı güçlendirmek elinizdedir.

Balthazard Formülü: Birden Fazla Hastalık Nasıl Birleşir?

Bu, raporun en çok yanlış anlaşılan kısmıdır. Oranlar toplanmaz. Şizofreni %45 ve tansiyon %10 olan bir kişide sonuç 55 değildir.

Mantık şudur: ikinci hastalık, kişinin kalan sağlamlığı üzerinden hesaplanır.

Üçüncü bir hastalık varsa aynı işlem, yeni kalan sağlamlık üzerinden tekrarlanır. Bu yüzden çok sayıda küçük oran bile toplamda anlamlı bir sonuç üretebilir; ama hiçbir zaman %100'e ulaşmaz, yalnızca yaklaşır.

Pratik sonuç: küçük rahatsızlıklarınızı küçümsemeyin. Gözlükle düzelmeyen görme kusuru, işitme azlığı, tiroit, tansiyon, bel fıtığı — hepsi kurula bildirilmeli. Eşiği geçiren çoğu zaman ana hastalık değil, yanına eklenen ikinci ve üçüncü tanılardır.

Yüzde Kaç Ne Sağlar? Eşiklere Göre Haklar

Oranı öğrenmek tek başına yeterli değildir; asıl soru o oranın hangi kapıyı açtığıdır.

%40 neden bu kadar önemli? Çünkü engelli haklarının neredeyse tamamı bu eşikten başlar. %39 ile %40 arasındaki bir puan farkı, pratikte "hiçbir hak yok" ile "vergi indirimi, iş kotası ve araç muafiyeti" arasındaki farktır. Bu yüzden tüm rahatsızlıkların kurula eksiksiz bildirilmesi kritik önem taşır.

Erken emeklilik hesabı ayrı bir konudur ve yalnızca orana değil sigortalılık süresi ile prim gününe de bağlıdır; ayrıntısı için erken emeklilik hesaplama yazımıza bakın.

Kurul Muayenesine Nasıl Hazırlanılır?

Sağlık kurulu, sizi hayatınızda bir kez ve birkaç dakika görür. O birkaç dakikada anlatabildiğiniz kadarı rapora yansır. Bu yüzden hazırlık, oranı belirleyen en kontrol edilebilir unsurdur.

Şikâyetlerinizi önceden yazın. Muayenede heyecanlanmak ve önemli bir ayrıntıyı atlamak çok sık yaşanır. Her hastalığınız için üç şey yazın: ne zaman başladı, hangi tedavileri gördünüz, günlük hayatta neyi yapamıyorsunuz. Son madde en önemlisidir çünkü cetveller işlevsellik üzerinden okunur.

Somut örnek verin. "Çok yoruluyorum" yerine "iki kat merdiven çıkınca durup dinlenmem gerekiyor" demek, kurul için ölçülebilir bir bilgidir. "Unutkanlığım var" yerine "ocağı açık unuttuğum için ailem yalnız bırakmıyor" demek tabloyu tamamen değiştirir.

İyi bir günü anlatmayın. Kronik hastalıklarda iyi ve kötü günler değişir. Kurul gününde kendinizi iyi hissediyor olabilirsiniz; ancak değerlendirilmesi gereken şey hastalığın genel seyridir. Durumu olduğundan iyi anlatmak, en sık yapılan ve en pahalıya mal olan hatadır.

Ücretsiz Sanal Psikolog Uygulaması

Tüm polikliniklere uğrayın. Yalnızca ana hastalığınızın bölümüne gidip diğerlerini atlamak, birleştirilebilecek oranları kaybettirir. Kurul kâğıdınızda yazan her bölüme uğrayın.

Refakatçi götürün. Bilişsel sorunları, hafıza kaybı ya da ağır psikiyatrik tablosu olan kişilerde yakının anlattıkları belirleyici olabilir. Kurul, hastanın kendi değerlendirmesinin gerçeği yansıtmadığı durumları bilir ve yakın beyanına önem verir.

Rapor Nereden Alınır?

Engelli sağlık kurulu raporu, Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş hastanelerden alınır. Her hastane bu raporu veremez.

Tek hekim raporu ile heyet raporu arasındaki farkı bu yazıda ayrıntılı anlattık. Ücretler için tam teşekküllü sağlık raporu ücretleri yazımıza bakabilirsiniz.

Gerekli Belgeler

Kurul gününe eksik belgeyle gitmek en sık yaşanan gecikme nedenidir. Hazırlanacaklar:

Adım Adım Başvuru Süreci

Sürecin psikiyatri ayağını ayrıntılı anlattığımız psikiyatri raporu nasıl alınır ve heyet raporu süreci yazılarımız da yol gösterici olacaktır.

Raporun Süresi ve Yenileme

Raporlar süreli ya da sürekli verilir ve bu ayrım hakların devamlılığını belirler.

Sürekli rapor, hastalığın tıbben düzelme ihtimali bulunmadığı durumlarda verilir. Şizofreni, ileri evre demans ve kalıcı uzuv kaybı tipik örneklerdir.

Süreli rapor, tablonun değişebileceği durumlarda verilir: aktif kanser tedavisi, psikiyatrik atak dönemleri, iyileşme ihtimali olan nörolojik tablolar. Süre dolmadan yenileme başvurusu yapılmazsa haklar kesintiye uğrar.

Yenilemede yeni bir kurul süreci işler ve oran düşebilir de yükselebilir de. Bu nedenle yenileme muayenesine giderken aradaki dönemin tedavi kayıtlarını götürmek gerekir.

Rapora İtiraz: Hakem Hastane Süreci

Verilen oranı düşük bulduğunuzda itiraz hakkınız vardır ve bu hak sıkça kullanılmaz — oysa itiraz sonucu oranın yükseldiği durumlar azımsanmayacak sayıdadır.

İtiraz, raporun tebliğinden itibaren belirli bir süre içinde, ikamet edilen ildeki müdürlüğe yapılır. Başvuru üzerine kişi hakem hastaneye yönlendirilir ve orada yeniden değerlendirilir. Hakem hastanenin kararı kesindir.

İtiraz ederken en etkili yol, ilk kurulda eksik değerlendirildiğini düşündüğünüz alanı somut belgeyle desteklemektir. Süreç ve başvuru dilekçesi ayrıntıları için rapora itiraz rehberimize bakabilirsiniz.

Çocuklarda Engelli Raporu Farkı

Çocuklar için ayrı bir yönetmelik ve ayrı cetveller kullanılır. Erişkin oranları çocuklara doğrudan uygulanmaz.

Çocuk raporlarında değerlendirme yaşa göre beklenen gelişim basamakları üzerinden yapılır: yaşıtlarına göre ne kadar geride, hangi alanlarda destek gerekiyor. Otizm, zekâ geriliği ve gelişimsel gecikmeler bu çerçevede ele alınır.

Ayrıca çocuk raporları özel eğitim hakkına kapı açar ve genellikle Rehberlik Araştırma Merkezi süreciyle birlikte yürür. Çocuklarda raporlar çoğunlukla süreli verilir ve gelişim izlendiği için belirli aralıklarla yenilenir.

Rapor Aldıktan Sonra Ne Yapmalı?

Rapor e-Devlet'e düştüğünde iş bitmiş olmaz; hakların çoğu ayrı başvuru ister ve kendiliğinden işlemez.

Vergi indirimi için çalışanların Gelir İdaresi Başkanlığı'na, emeklilerin ilgili kuruma ayrıca başvurması gerekir. İndirim otomatik uygulanmaz.

Engelli iş kotası kapsamında istihdam için İŞKUR'a engelli kaydı yaptırılmalıdır. Kayıt olmadan kotadan yararlanılamaz.

ÖTV muafiyetli araç alımı için raporda muafiyete uygun ifadelerin bulunması gerekir; her %40 raporu bu hakkı doğurmaz. Raporunuzu alırken bu konuyu kurula sormak, sonradan yeniden başvurmaktan kolaydır.

Engelli aylığı ve evde bakım yardımı muhtaçlık koşuluna bağlıdır; hane geliri incelemesi yapılır. Sadece oran yeterli değildir.

Belediye hizmetleri (ulaşım kartı, su indirimi) için ilgili belediyeye ayrı başvuru gerekir ve uygulamalar belediyeden belediyeye değişir.

Süreli rapor aldıysanız bitiş tarihini takvime kaydedin. Yenileme başvurusunu süre dolmadan başlatmak, hak kesintisi yaşamamanın tek yoludur; kurul randevuları haftalar öncesinden dolabilir.

Sık Yapılan Hatalar

Sadece ana hastalığı bildirmek. Eşiği geçiren çoğu zaman ikinci ve üçüncü tanılardır.

Eski belgeleri götürmemek. Kronikleşmenin kanıtı geçmiş kayıtlardır; kurul sizi tek bir günde görür.

Yetkisiz hastaneye başvurmak. Her hastane engelli sağlık kurulu raporu veremez.

İyi görünmeye çalışmak. Muayenede durumu olduğundan iyi anlatmak oranı doğrudan düşürür.

İtiraz hakkını kullanmamak. Düşük bulunan oranlar itirazla değişebilir.

Süreli raporun bitiş tarihini kaçırmak. Yenileme gecikirse haklar kesilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hangi hastalıklara yüzde 90 rapor verilir? Genellikle ağır şizofreni, ileri evre demans, metastaz yapmış kanser, ağır düzeyde otizm, dört uzvun kullanılamaması ve organ nakli sonrası ilk dönem gibi durumlarda %90 ve üzeri oranlar görülür.

Yüzde 40 raporu hangi hastalıklara verilir? Kısmen düzelen bipolar bozukluk ve kronikleşmiş depresyon, hafif düzeyde zekâ geriliği, günlük aktiviteleri engelleyen epilepsi, orta evre demans ve Tip 1 diyabet bu eşiğe yakın oranlar alır. Ayrıca birden fazla küçük oranın Balthazard formülüyle birleşmesi de %40'ı geçirebilir.

Panik atak için engelli raporu alınır mı? Alınabilir ancak tek başına genellikle %20'de kalır ve bu oran engelli haklarına kapı açmaz. Başka bir tanıyla birleştirilmesi gerekir.

Depresyon için rapor alınır mı? Kronikleşmiş ve tedaviye rağmen işlevselliği bozulmuş depresyonda alınır. Geçici atak dönemlerine rapor verilmez.

Uyku apnesi engel oranı kaçtır? AHİ değerine bakılır; cihaz gerektiren ağır olgularda yaklaşık %35 verilir. Tek başına eşiği geçmediği için genellikle başka bir tanıyla birleştirilir.

Raporum süreli mi sürekli mi olur? Hastalığın düzelme ihtimali tıbben yoksa sürekli, değişebilecek tablolarda süreli verilir.

Oranlar toplanır mı? Hayır. Balthazard formülüyle birleştirilir; ikinci hastalık kalan sağlamlık üzerinden hesaplanır.

Rapor almak ücretli mi? Devlet hastanelerinde sosyal güvencesi olanlar için genellikle ücretsizdir. Özel hastanelerde ücrete tabidir.

Rapor ne kadar sürede çıkar? Heyet tamamlandıktan sonra genellikle 3-15 gün içinde e-Devlet sistemine düşer. Ek tetkik istenirse süre uzar.

Oranımı düşük buldum, ne yapabilirim? Tebliğ tarihinden itibaren belirli süre içinde itiraz edip hakem hastaneye yönlendirilmeyi talep edebilirsiniz.

Rapor işime engel olur mu? Engelli raporu çalışmayı engellemez; tersine engelli iş kotasından istihdam hakkı sağlar. İşverene bildirmek zorunlu değildir, ancak haklardan yararlanmak için bildirilmesi gerekir.

Çalışırken rapor alabilir miyim? Evet. Çalışıyor olmak rapor almaya engel değildir; oran işlevsellik kaybına göre belirlenir.

Emeklilik Başvurusunda Oran Neden Farklı Çıkar?

Engelli raporundaki oranla emeklilik başvurusunda karşınıza çıkan oranın tutmaması, en sık yaşanan ve en çok hayal kırıklığı yaratan durumdur. Nedeni, iki ayrı sistemin bulunmasıdır.

Bu ayrım şu sonucu doğurur: elinizdeki raporda toplam oran yüzde 45 olsa bile, bu oranı oluşturan tanılardan en ağırı yüzde 30 ise, emeklilik değerlendirmesinde dikkate alınacak oran yüzde 30 olabilir.

Bu nedenle emeklilik planı yapıyorsanız beklentinizi toplam orana göre değil, en ağır tek tanınızın oranına göre kurmanız daha gerçekçi olur. Emeklilik şartlarının ayrıntısını erken emeklilik şartları yazısında bulabilirsiniz.

Buradaki cetveller ve birleştirme hesabı, hastane sağlık kurulundan alınan engelli raporu içindir. Emeklilik başvurusu ayrı bir sevk ve ayrı bir kurul değerlendirmesi gerektirir; elinizdeki rapor bu değerlendirmede dosyayı destekleyen bir belge olarak kullanılır.

Başvurmadan Önce Dosyanızı Değerlendirin

Kurul değerlendirmesinde belirleyici olan, tablonun ağırlığı kadar dosyanın eksiksizliğidir. Reddedilen başvuruların önemli bir bölümünde sorun kişinin durumu değil, sunulan kayıtların eksik olmasıdır.

Engelli Raporu Alabilir miyim? Ön Değerlendirme Testi ile kendi durumunuzu değerlendirebilirsiniz. Test bir tanı aracı değildir; hangi alanda güçlü, hangisinde eksik olduğunuzu görmenizi sağlar.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve sağlık kurulu değerlendirmesinin yerine geçmez. Oranlar yönetmelik cetvellerine göre kurul tarafından belirlenir; buradaki bilgiler süreci anlamanız ve hazırlıklı gitmeniz içindir. Güncel mevzuat değişikliklerini başvuru öncesinde teyit etmenizde fayda vardır.