Panik bozukluk, beklenmedik anlarda tekrar tekrar gelen panik atakları ve bunun ardından en az bir ay süren yeni bir atak geçirme korkusuyla giden bir anksiyete bozukluğudur. Kişi atakların yeniden geleceği endişesiyle belirli yerlerden ve etkinliklerden kaçınmaya başlayabilir. Bilişsel davranışçı terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
İÇİNDEKİLER
Bu yazıda panik bozukluğun panik ataktan farkını, belirtilerini, nedenlerini, agorafobiyle ilişkisini, tanı sürecini ve tedavi seçeneklerini ele alıyoruz. Atak anında uygulanabilecek adımlar için panik atak anında ne yapmalı yazımıza bakabilirsiniz.
Panik bozukluk nedir?
Panik bozukluk, tetikleyici bir durum olmadan başlayan panik atakların tekrarlaması ve kişinin yaşamının bu atakların gölgesinde şekillenmesidir. Tanı için en az bir atağın ardından bir ay ya da daha uzun süre yeni atak geçirme endişesi, atağın sonuçlarından korkma ya da ataklardan kaçınmak için davranışlarda belirgin değişiklik bulunmalıdır.
Yetişkinlerin yaklaşık yüzde 2 ile 3'ü bir yıl içinde panik bozukluk yaşar; kadınlarda erkeklere göre yaklaşık iki kat sık görülür. Genellikle ergenlik sonu ile genç erişkinlik arasında başlar.
Panik atak ile panik bozukluk arasındaki fark nedir?
Panik atak, dakikalar içinde doruğa ulaşan yoğun bir korku nöbetidir ve hayatında en az bir kez panik atak geçiren insan sayısı oldukça fazladır. Panik bozukluk ise atakların beklenmedik biçimde tekrarlaması ve kişinin sürekli yeni bir atak korkusuyla yaşamaya başlamasıdır. Yani her panik atak panik bozukluk anlamına gelmez.
| Özellik | Tek panik atak | Panik bozukluk |
|---|---|---|
| Sıklık | Bir ya da birkaç kez | Tekrarlayan ataklar |
| Başlangıç | Çoğu zaman belirgin bir stres ya da tetikleyiciyle | En az bir kısmı beklenmedik, belirgin neden olmadan |
| Ataklar arası dönem | Günlük yaşam değişmez | Sürekli yeni atak korkusu ve beden kontrolü |
| Davranış değişikliği | Genellikle yok | Kalabalık, yolculuk ya da egzersiz gibi durumlardan kaçınma |
| Görüldüğü durumlar | Yoğun stres, diğer kaygı bozuklukları, depresyon, madde kullanımı | Başlı başına bir anksiyete bozukluğu |
Panik bozukluğun belirtileri nelerdir?
Panik bozukluğun iki temel bileşeni vardır: panik atakların kendisi ve ataklar arasında süren beklenti kaygısı. Atak sırasında çarpıntı, terleme, titreme, nefes darlığı, boğulma hissi, göğüste sıkışma, bulantı, baş dönmesi, üşüme ya da sıcak basması, uyuşma, gerçek dışılık hissi, kontrolü kaybetme ve ölüm korkusundan en az dördü yaşanır.
Ataklar arasındaki beklenti kaygısı çoğu zaman şu davranışlarla kendini gösterir:
- Bir sonraki atağın ne zaman geleceğini sürekli düşünme
- Nabzı sık sık ölçme, bedendeki küçük değişiklikleri kontrol etme
- Yalnız kalmaktan, uzağa gitmekten ya da tanıdık olmayan yerlerden kaçınma
- Egzersiz, kahve ya da heyecanlı filmler gibi kalbi hızlandıran şeylerden uzak durma
- Yanında hep su, ilaç ya da güvendiği bir kişiyi bulundurma
Bazı kişilerde ataklar uykudan uyandırır; gece panik atakları panik bozuklukta sık görülür ve uyumaktan korkmaya yol açabilir. Atak sırasındaki bedensel belirtilerin ayrıntısı için anksiyete vücutta nereye vurur yazımıza bakabilirsiniz.
Panik bozukluk neden olur?
Panik bozukluğun tek bir nedeni yoktur. Ailesinde kaygı bozukluğu olanlarda risk daha yüksektir; beynin tehlike algılayan sistemlerinin aşırı duyarlı olması ve bedensel duyumları tehlike işareti olarak yorumlama eğilimi önemli rol oynar. Yoğun stres dönemleri, önemli kayıplar, sigara, aşırı kafein ve madde kullanımı atakları başlatabilir ya da sıklaştırabilir.
İlk atak çoğu zaman yoğun stresli bir dönemde gelir. Kişi yaşadığı bedensel belirtileri kalp krizi ya da boğulma gibi bir felaketin işareti olarak yorumladığında korku artar ve bir sonraki atağa zemin hazırlanır; bu kısır döngü panik bozukluğun sürmesinde temel rol oynar.
Panik bozukluk ile agorafobi arasındaki ilişki nedir?
Agorafobi, panik benzeri belirtiler yaşandığında kaçmanın zor ya da yardım almanın mümkün olmayacağı düşünülen yerlerden korkma ve kaçınmadır. Panik bozukluğu olan kişilerin bir kısmında atak korkusu nedeniyle toplu taşıma, kalabalık, kuyruk ya da evden yalnız çıkma gibi durumlardan kaçınma gelişir. İki durum ayrı tanılardır ve birlikte görülebilir.
Kaçınma kısa vadede rahatlatsa da korkuyu büyütür ve yaşam alanını daraltır. Agorafobinin belirtileri ve tedavisi için agorafobi yazımıza bakabilirsiniz.
Panik bozukluk tanısı nasıl konur?
Panik bozukluk tanısını psikiyatri uzmanı, atakların nasıl başladığını, ne sıklıkla geldiğini ve ataklar arasında yaşanan korku ve kaçınmayı ayrıntılı görüşmeyle değerlendirerek koyar. İlk ataklardan sonra kalp, tiroid ve solunum sistemi yönünden bedensel nedenlerin dışlanması gerekir. Kafein, uyarıcı madde, alkol ve sakinleştirici yoksunluğu da ayrıca sorgulanır.
Göğüs ağrısı ve çarpıntıyla acile başvuran kişilerde kalp testleri normal çıkıyorsa panik bozukluk akla gelmelidir; bu ayrım için panik atak mı kalp krizi mi yazımıza bakabilirsiniz. Atak belirtilerini gözden geçirmek için panik atak testi bir ön fikir verebilir.
Panik bozukluk nasıl tedavi edilir?
Panik bozukluğun en etkili tedavileri bilişsel davranışçı terapi ve antidepresan ilaçlardır. Terapi, bedensel duyumların tehlikeli olmadığını yaşayarak öğrenmeyi ve kaçınılan durumlarla adım adım yüzleşmeyi içerir. SSRI ve SNRI grubu ilaçlar atakları ve beklenti kaygısını azaltır. Sakinleştirici grubu ilaçlar bağımlılık riski nedeniyle uzun süreli tedavide önerilmez.
| Yöntem | Nasıl yardımcı olur? |
|---|---|
| Psikoeğitim | Atağın neden olduğunu ve tehlikeli olmadığını anlamak korkuyu azaltır |
| Bilişsel yeniden yapılandırma | “Kalp krizi geçiriyorum” gibi felaket yorumlarını sınamayı öğretir |
| İç duyumlara maruz bırakma | Yerinde koşma ya da hızlı nefes gibi çalışmalarla çarpıntı ve baş dönmesine alışmayı sağlar |
| Gerçek yaşamda maruz bırakma | Kaçınılan yerlere ve etkinliklere kademeli olarak geri dönmeyi sağlar |
| Antidepresan ilaçlar | Atakların sıklığını ve beklenti kaygısını azaltır; etkisi birkaç haftada başlar |
| Yaşam düzenlemeleri | Kafeini azaltmak, düzenli uyku ve egzersiz, alkol ve sigaradan uzak durmak |
Terapiyle kazanılan beceriler ilaç bırakıldıktan sonra da korunduğu için yeniden atak yaşama riskini azaltır. Günlük yaşamda uygulanabilecek yöntemler için anksiyeteyle ilaçsız başa çıkma yazımıza bakabilirsiniz.
Panik bozukluk geçer mi?
Panik bozukluk uygun tedaviyle çoğu kişide belirgin biçimde düzelir; ataklar seyrekleşir ya da tamamen kaybolur, kaçınılan yaşam alanları geri kazanılır. Tedavi edilmediğinde ise dalgalanarak yıllarca sürebilir, depresyon ve alkol kullanımı gibi sorunlara zemin hazırlayabilir. Stresli dönemlerde belirtiler yeniden artabileceği için öğrenilen becerileri sürdürmek önemlidir. Erken başlanan tedavi kaçınmanın yerleşmesini önler.
Sık Sorulan Sorular
Panik bozukluk tehlikeli mi?
Panik atak çok korkutucu olsa da sağlıklı bir kişide kalbe ya da beyne zarar vermez. Ancak ilk ataklarda bedensel nedenlerin dışlanması gerekir.
Panik bozukluk ilaçsız geçer mi?
Birçok kişide bilişsel davranışçı terapi tek başına etkili olur. Ağır tablolarda ya da eşlik eden depresyon varsa ilaç tedavisi eklenebilir.
Gece uykudan panikle uyanmak panik bozukluk mu?
Gece panik atakları panik bozuklukta sık görülür. Uyku apnesi, reflü ve kabuslar da benzer uyanmalara yol açabileceği için değerlendirme gerekir.
Panik bozukluk kalıtsal mı?
Ailesinde kaygı bozukluğu olanlarda risk daha yüksektir, ancak kalıtım tek başına belirleyici değildir. Mizaç, stres ve öğrenilmiş korku da rol oynar.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman değerlendirmesinin yerine geçmez. Göğüs ağrısında şüphe duyduğunuzda beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın.
Yorumlar
Bu makale hakkında düşüncelerinizi paylaşın
Makaledeki istatistiksel bilgiler güncel ve güvenilir görünüyor. Kaynaklarin belirtilmesi olumlu bir yaklaşım.
Yorum Yazın
Düşünceleriniz bizim için değerli ✨