Anoreksiya Nervoza Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Tedavisi

Anoreksiya nervoza, dışarıdan bir diyet gibi başlayan ama içeride yemekle, kiloyla ve bedenle ilgili bir zorunluluğa dönüşen ciddi bir hastalıktır. Çoğu aile sorunu, kilo belirgin biçimde düştüğünde ya da bir bayılma yaşandığında fark eder. Bu yazıda anoreksiyanın ne olduğunu, türlerini, belirtilerini, bedene verdiği zararı, tedavi yollarını ve ailenin nasıl yaklaşması gerektiğini anlaşılır bir dille anlatıyoruz.

Anoreksiya Nervoza Nedir?

Anoreksiya nervoza, kişinin yemeyi kısıtlayarak yaşına ve boyuna göre belirgin düşük kiloya inmesi, buna rağmen kilo almaktan yoğun biçimde korkması ve bedenini olduğundan farklı algılamasıyla tanımlanan bir yeme bozukluğudur. Tanı için bu üç özellik birlikte bulunmalıdır. Kişi çoğu zaman zayıflığının ciddiyetini kabul etmez; kilo, öz değerinin ana ölçütü olur. Bu tablo bir kapris değil, tedavi gerektiren bir hastalıktır.

Anoreksiya çoğunlukla ergenlik döneminde, on dört ile on dokuz yaş arasında başlar; ancak çocuklukta ve yetişkinlikte de görülebilir. Kadınlarda erkeklerden yaklaşık on kat sıktır, yine de erkeklerde giderek daha çok tanı konmaktadır. Yaşam boyu görülme sıklığı kadınlarda yüzde bir civarındadır ve genç kuşaklarda artış eğilimi bildirilir. Sporcular, dansçılar ve modeller gibi bedenin öne çıktığı alanlarda risk daha yüksektir.

Anoreksiya, ruhsal hastalıklar arasında en yüksek ölüm oranlarından birine sahiptir. Ölümlerin bir kısmı açlığa bağlı kalp ve elektrolit sorunlarından, önemli bir kısmı ise intihardan kaynaklanır. Bu gerçek, anoreksiyanın neden hafife alınmaması gerektiğini açıklar. Erken tanı ve tedavi, bu riski belirgin biçimde azaltır.

Yeme bozuklukları ailesinde anoreksiya, bulimiya ve tıkınırcasına yeme bozukluğu yer alır; genel çerçeveyi yeme bozuklukları rehberi yazısında topladık. Bu yazı yalnızca anoreksiyaya odaklanır ve onu bütün yönleriyle ele alır. Anoreksiyanın adı yanıltıcıdır: kelime "iştahsızlık" anlamına gelse de kişinin iştahı çoğu zaman yerindedir. Bastırılan şey açlık değil, yeme izni verme kararıdır.

Anoreksiya Nervozanın Belirtileri Nelerdir?

Anoreksiya belirtileri davranışsal, bedensel ve ruhsal alanlarda görülür ve çoğu zaman aylar içinde yavaşça yerleşir. Davranışsal alanda yemek öğünlerini atlama, kalori sayma, yemeği küçük parçalara bölme ve aşırı egzersiz öne çıkar. Bedensel alanda kilo kaybı, üşüme, saç dökülmesi, adet kesilmesi ve halsizlik görülür. Ruhsal alanda ise kilo korkusu, beden algısında bozulma, içe kapanma ve sinirlilik dikkat çeker.

Belirtilerin bir kısmı hastalığın kendisinden, bir kısmı açlıktan kaynaklanır. Uzun süreli açlık, sinirlilik, takıntılı düşünme ve sürekli yemek düşünme gibi belirtileri tek başına üretir. Bu yüzden beslenme düzeldikçe ruhsal belirtilerin bir kısmı da kendiliğinden hafifler. Bu bilgi, tedavinin neden beslenmeyle başladığını açıklar.

Anoreksiya kolay gizlenir; çünkü kişi hastalığını korur ve çevrenin fark etmesini engellemeye çalışır. Kilo sorulduğunda küçümseme, tartıya çıkmadan önce su içme ve bol giysi giyme yaygındır. Bu gizleme davranışı, kişinin kötü niyetinden değil, hastalığın doğasından kaynaklanır. Aile, gizlemeyi yalan değil, hastalık belirtisi olarak okumalıdır.

Anoreksiya Nervozanın Türleri Nelerdir?

Anoreksiya iki ana tipte görülür: kısıtlayıcı tip ve tıkınma-çıkarma tipi. Kısıtlayıcı tipte kilo kaybı yalnızca diyet, oruç ve egzersizle sağlanır. Tıkınma-çıkarma tipinde ise kısıtlamaya ek olarak tıkınma nöbetleri ya da kusma, laksatif ve idrar söktürücü kullanımı görülür. İki tip arasında geçiş sık olur ve tedavi yaklaşımı benzerdir.

Atipik anoreksiya, tanı ölçütlerinin tamamını karşılayan ama kilosu normal aralıkta ya da üzerinde kalan kişileri tanımlar. Bu kişiler genellikle kısa sürede çok kilo vermiştir ve beden, tıbbi olarak düşük kilodaki kişiyle aynı zararı görür. Kilonun normal görünmesi nedeniyle hastalık çoğu zaman geç fark edilir. Atipik anoreksiya, klasik tipten daha hafif değildir; yalnızca daha görünmezdir.

Diyabulimi, tip 1 diyabeti olan kişilerin kilo vermek için insülin dozunu atlaması ya da azaltmasıdır. Resmi bir tanı adı olmasa da klinikte iyi bilinen ve çok tehlikeli bir örüntüdür; kan şekeri yükselir, organ hasarı hızlanır ve ölüm riski artar. Diyabetli gençlerde açıklanamayan kan şekeri yükselmeleri ve kilo kaybı bu olasılığı akla getirmelidir. Tedavi, diyabet ekibiyle yeme bozukluğu ekibinin birlikte çalışmasını gerektirir.

Ağırlık derecesi beden kitle indeksine göre hafif, orta, ağır ve çok ağır olarak sınıflanır; ancak klinik gidişat yalnızca kiloya bağlı değildir. Hızlı kilo kaybı, kusma ve bayılma, kilo ne olursa olsun tabloyu ağırlaştırır. Bu yüzden değerlendirmede kilo tek ölçüt değildir. Beden kitle indeksinizi ve yeme bozukluğu risk düzeyinizi VKİ ve yeme bozukluğu hesaplayıcı ile görebilirsiniz.

Kilo Alma Korkusu ve Beden Kontrol Davranışı Nasıl Görünür?

Kilo alma korkusu, anoreksiyanın çekirdek belirtisidir ve sıradan kilo kaygısından farklıdır. Kişi bir öğün yedikten sonra hemen kilo aldığını hisseder, bir dilim ekmek gerçek bir tehdit gibi yaşanır ve bu korku kilo düştükçe azalmaz, aksine artar. Bazı kişiler korkuyu doğrudan dile getirmez; ancak kilo almayı engelleyen davranışları ısrarla sürdürür. Bu ısrar, korkunun kendisi kadar tanı koydurucudur.

Beden kontrol davranışı, bedenin sürekli ölçülmesi ve incelenmesidir: günde defalarca tartılmak, karın ve uyluk çevresini elle ölçmek, aynada belirli bölgelere uzun uzun bakmak ve kemiklerin çıkıntısını kontrol etmek bu davranışlardandır. Her kontrol, korkuyu kısa süreliğine yatıştırır ve uzun vadede güçlendirir. Tersi de görülür: bazı kişiler bedenlerine hiç bakmaz, aynadan ve fotoğraftan kaçınır. İki uç da beden algısındaki bozulmayı sürdürür.

Beden algısındaki bozulma, kişinin bedenini gerçekten olduğundan farklı görmesidir. Çok zayıf bir kişi aynada şişman bir beden görebilir ya da yalnızca "sorunlu" saydığı bölgeye odaklanır. Bu, bir inat ya da dikkat çekme çabası değil, algının kendisindeki bir kaymadır. Kişiye "sen zayıfsın" demek bu yüzden işe yaramaz.

Öz değerin kiloya bağlanması tabloyu tamamlar. Kişi kendini yalnızca tartıdaki sayıyla ölçer; kilo düştüğünde başarı, en küçük artışta yenilgi hisseder. Bedeniyle ilişkisini gözden geçirmek isteyenler için aynalarla barışıklık testi bir farkındalık aracı olabilir. Test tanı koymaz; ancak beden algısındaki bozulmanın boyutunu görünür kılar.

Anoreksiya Neden Olur?

Anoreksiyanın tek bir nedeni yoktur; kalıtsal yatkınlık, kişilik özellikleri, ergenlik dönemindeki değişimler ve toplumsal baskı birlikte etkilidir. Kalıtımın payı araştırmalarda yarıdan fazla hesaplanır; ailede yeme bozukluğu, depresyon ya da kaygı öyküsü riski artırır. Mükemmeliyetçi, kaygılı, kuralcı ve kendine karşı sert kişilik özellikleri sık görülür. Diyet yapmak ise çoğu kişide hastalığı başlatan kıvılcımdır.

Beyin düzeyinde açlık, anoreksiyası olan kişilerde farklı işlenir. Sağlıklı beyin açlığı rahatsız edici bir uyarı olarak kaydederken, yatkın kişilerde kısıtlama bir ödül ve kontrol hissi yaratır. Bu his, kaygıyı geçici olarak azaltır ve kısıtlamayı pekiştirir. Açlık ilerledikçe düşünce katılaşır ve hastalık kendini besleyen bir döngüye girer.

Toplumsal etkenler bu yatkınlığı harekete geçirir. Zayıflığın başarı ve değerle eşleştirildiği bir kültürde, sosyal medyadaki düzenlenmiş bedenler ve diyet içerikleri risk altındaki gençler için tetikleyicidir. Kiloyla ilgili alay, akran zorbalığı ve bazı spor dallarındaki kilo baskısı da başlatıcı olabilir. Travma ve aile içi stres, bazı kişilerde kısıtlamayı bir kontrol aracına dönüştürür.

Aileyi suçlamak hem yanlış hem de zararlıdır; anoreksiya, kötü ebeveynliğin sonucu değildir. Ancak aile, iyileşmenin en güçlü kaynağıdır ve tedaviye katılımı sonucu belirgin biçimde iyileştirir. Yemek ve kiloyla ilgili konuşmaları azaltmak, sofrayı çatışma alanı olmaktan çıkarmak bu katılımın parçasıdır. Neden arayışından çok çözüm arayışı, ailenin en yararlı tutumudur.

Anoreksiya Bedene Nasıl Zarar Verir?

Açlık, bedenin bütün sistemlerini yavaşlatır ve anoreksiya bu yavaşlamanın hastalık boyutudur. Kalp hızı ve tansiyon düşer, vücut ısısı azalır, kaslar ve kalp kası erir. Adet kesilir, kemik yoğunluğu düşer ve genç yaşta kemik erimesi gelişebilir. Kan değerlerinde tuz ve mineral dengesizlikleri ortaya çıkar; bunlar kalp ritmini bozarak ani ölüme yol açabilir.

Sindirim sistemi de etkilenir: mide boşalması yavaşlar, şişkinlik ve kabızlık gelişir, bu da kişide "şiştim" hissini artırarak kısıtlamayı besler. Saçlar dökülür, cilt kurur, tırnaklar kırılır ve bedende ince tüylenme görülür. Bağışıklık zayıflar, yaralar geç iyileşir. Kusma varsa diş minesi aşınır ve yemek borusu zarar görür.

Beyin de açlıktan payını alır. Dikkat, hafıza ve karar verme bozulur; düşünce katılaşır ve tek konuya kilitlenir. Depresyon, kaygı ve takıntılar açlıkla derinleşir. Bu değişikliklerin büyük kısmı beslenme düzelince geri döner; ancak uzun süren ağır açlıkta kalıcı hasar riski vardır.

Yeniden beslenme döneminde de dikkat gerekir. Uzun süre aç kalmış bedene hızlı besin verilmesi, yeniden beslenme sendromu denen tehlikeli bir tabloya yol açabilir. Bu yüzden ağır anoreksiyada beslenme, kan değerleri izlenerek ve kademeli olarak artırılır. Bu izlem, yataklı tedavinin başlıca nedenlerinden biridir.

Anoreksiya Nasıl Teşhis Edilir?

Anoreksiya tanısı, psikiyatri uzmanının yaptığı klinik değerlendirmeye dayanır ve bedensel muayeneyle tamamlanır. Görüşmede yeme davranışı, kilo öyküsü, egzersiz, kusma ve ilaç kullanımı, kilo korkusu ve beden algısı sorgulanır. Boy, kilo, nabız, tansiyon ve vücut ısısı ölçülür. Kan tahlilleri ve kalp grafisi, açlığın bedene verdiği zararı ve aciliyeti gösterir.

Tarama için beş soruluk kısa bir ölçek yaygın kullanılır: kendini yemekten kaçınamayacak kadar doymuş hissetme, yediklerini kusma, son üç ayda hızlı kilo kaybı, kendini başkalarının aksine şişman görme ve yemeğin hayatı yönetmesi. Bu sorulardan ikisine evet cevabı, ayrıntılı değerlendirme gerektirir. Yeme bozukluğu olup olmadığından emin olamayanlar için bir uzman cevabı da hazırladık.

Ayırıcı tanıda kilo kaybına yol açan bedensel hastalıklar dışlanır: tiroid hastalıkları, sindirim sistemi hastalıkları, diyabet ve bazı kanserler bunlardandır. Bu hastalıklarda kilo korkusu ve beden algısı bozukluğu görülmez; ayrım genellikle nettir. Depresyona bağlı iştahsızlıkta da kişi zayıflamak istemez. Anoreksiyayı diğerlerinden ayıran şey, kilo kaybının istenmesi ve korunmasıdır.

Ergenlerde tanı aile görüşmesini içerir; çünkü genç, belirtileri küçümseyebilir. Büyüme eğrisinde kilonun düşmesi ya da beklenen artışın durması önemli bir işarettir. Okul ve spor kulübü gözlemleri de değerlidir. Tanı konduğunda tedavi geciktirilmez; anoreksiyada bekleyip görmek en riskli tutumdur.

Anoreksiya Nasıl Tedavi Edilir?

Anoreksiya tedavisinin üç ayağı vardır: beslenmenin yeniden yapılandırılması, psikoterapi ve bedensel izlem. Kilo geri kazanılmadan ruhsal iyileşme mümkün değildir; çünkü aç beyin terapiye yanıt veremez. Bu yüzden tedavi, düzenli ve yeterli beslenmeyi kurmakla başlar. Psikoterapi bu zemin üzerinde yemekle, bedenle ve öz değerle ilgili düşünceleri değiştirir.

Ergenlerde en güçlü kanıta sahip yöntem aile temelli tedavidir. Bu yaklaşımda aile, gencin beslenmesinin sorumluluğunu geçici olarak üstlenir; terapist aileye sofrada nasıl davranacağını öğretir ve hastalığı gençten ayırarak ele alır. Kilo güvenli düzeye geldikçe kontrol kademeli olarak gence geri verilir. Bu yöntem, ergen anoreksiyasında iyileşme oranlarını belirgin biçimde artırmıştır.

Yetişkinlerde yeme bozukluğuna özgü bilişsel davranışçı terapi ilk sıradadır. Terapi, düzenli yeme düzeni kurmayı, yasaklı besinleri kademeli olarak geri almayı, beden kontrol davranışlarını azaltmayı ve öz değeri kilodan bağımsız kılmayı hedefler. Genellikle kırk seans civarında sürer. Diğer kanıtlı yöntemler arasında anoreksiyaya özgü destekleyici klinik yönetim ve odaklanmış psikodinamik terapi bulunur.

Beslenme uzmanı, tedavi ekibinin önemli bir üyesidir; ancak tek başına diyet planı anoreksiyayı tedavi etmez. Ekip psikiyatrist, psikolog, diyetisyen ve gerektiğinde çocuk hekimi ya da iç hastalıkları uzmanından oluşur. Tedavi çoğunlukla ayakta yürütülür; ancak bazı durumlarda yataklı tedavi zorunludur. Eşlik eden depresyon ve takıntılar da tedavi planına alınır; bu konuları depresyon nedir ve OKB nedir yazılarında ele aldık.

Ne Zaman Yataklı Tedavi Gerekir?

Yataklı tedavi, bedensel risk yüksek olduğunda ya da ayakta tedavi başarısız kaldığında gerekir. Çok düşük beden kitle indeksi, çok yavaş nabız, düşük tansiyon, düşük vücut ısısı, bozuk kan değerleri ve hızlı kilo kaybı başlıca tıbbi ölçütlerdir. Bayılma, kalp ritim bozukluğu ve yeniden beslenme sendromu riski de yatış gerektirir. İntihar düşüncesi ve ağır depresyon ruhsal yatış ölçütleridir.

Yataklı tedavi, cezalandırma ya da zorla besleme değildir; amaç bedeni güvenli bölgeye çekmek ve ayakta tedavinin mümkün olduğu bir noktaya ulaşmaktır. Beslenme kademeli olarak artırılır, kan değerleri ve kalp yakından izlenir. Aynı zamanda terapi ve aile görüşmeleri sürer. Yatış süresi kişiye göre birkaç haftadan birkaç aya kadar değişir.

Kısmi yatış ve gündüz programları, yataklı tedavi ile ayakta tedavi arasında bir basamaktır. Kişi gündüz saatlerini tedavi merkezinde geçirir, öğünlerini gözetim altında yer ve akşam eve döner. Bu programlar, taburculuk sonrası geçişi de kolaylaştırır. Türkiye'de bu tür yapılandırılmış programların sayısı sınırlıdır; ancak giderek artmaktadır.

Ergenlerde yatış kararı, aile temelli tedavinin başarısız olduğu ya da bedensel riskin yüksek olduğu durumlarda verilir. Yatış sırasında ailenin sürece katılması, taburculuk sonrası nüksü azaltır. Yataklı tedavi tek başına iyileştirmez; taburculuktan sonra ayakta tedavi mutlaka sürdürülmelidir. Tedaviyi taburculukla bitirmek, en sık yapılan hatadır.

Anoreksiyada İlaç Tedavisi Kullanılır mı?

Anoreksiyanın çekirdek belirtilerini tedavi eden bir ilaç yoktur; ilaçlar eşlik eden durumlar için ve destek amaçlı kullanılır. Düşük kilodayken antidepresanlar genellikle etkisizdir; çünkü aç beyin bu ilaçlara yanıt vermez. Kilo geri kazanıldıktan sonra depresyon ya da kaygı sürüyorsa antidepresan başlanabilir. Bazı atipik antipsikotikler, yoğun kaygı ve takıntılı düşünceleri azaltmak ve kilo alımını desteklemek için kısa süreli kullanılabilir.

İlaç kararı, bedensel durum gözetilerek verilir. Düşük kilo, yavaş nabız ve bozuk kan değerleri bazı ilaçların riskini artırır; kalp ritmini etkileyebilen ilaçlar özellikle dikkatle seçilir. Bu yüzden anoreksiyada ilaç yalnızca yeme bozukluğu deneyimi olan psikiyatristler tarafından düzenlenmelidir. Kendi başına iştah açıcı ya da kilo aldırıcı ürün kullanmak zararlı olabilir.

Kemik erimesi ve adet kesilmesi için hormon tedavisi sık gündeme gelir; ancak asıl çözüm kilonun geri kazanılmasıdır. Doğum kontrol hapları kemik kaybını önlemez ve adetin dönmesini yanıltıcı biçimde taklit eder. D vitamini ve kalsiyum desteği verilir. Bu konuda karar, endokrinoloji ve psikiyatri iş birliğiyle alınır.

İlaç, terapinin yerine geçmez; anoreksiyada iyileşme beslenme ve psikoterapiyle sağlanır. İlaçlar bu süreci kolaylaştıran yardımcı araçlardır. Yoğun kaygı yatıştığında kişi sofraya oturmayı ve terapide çalışmayı daha kolay başarır. İlaç kullanımı düzenli izlem gerektirir ve gerek kalmadığında kademeli olarak kesilir.

Anoreksiya Nüks Eder mi, İyileşme Nasıl Korunur?

Anoreksiyada nüks sık görülür ve çoğunlukla tedavinin ilk yılında, özellikle taburculuktan sonraki aylarda ortaya çıkar. Kilo geri kazanılsa bile kilo korkusu ve beden algısındaki bozulma bir süre daha sürer; bu dönemde stres, diyet konuşmaları ve yaşam değişiklikleri kısıtlamayı yeniden başlatabilir. Bu yüzden iyileşme, kilo hedefine ulaşmakla değil, düşünce ve davranış örüntülerinin değişmesiyle tamamlanır. İzlem bu değişimi korur.

Nüksün erken işaretleri öğün atlamaya başlamak, tartıya dönmek, egzersizi artırmak ve belirli besinleri yeniden yasaklamaktır. Bu işaretler kilo düşmeden önce görülür ve erken fark edildiğinde birkaç görüşmeyle durdurulabilir. Kişi ve ailesi bu işaretleri önceden listeler. Erken uyarı planı, tedavinin son aşamasında birlikte hazırlanır.

İyileşmeyi koruyan etkenler düzenli öğün yapısı, tartıdan uzak durmak, beden odaklı sosyal medya içeriklerini sınırlamak ve kilo dışı hedeflere yatırım yapmaktır. Okul, iş, arkadaşlık ve hobiler öz değerin yeni dayanakları olur. Terapinin seyrekleşen kontrol seansları bu geçişi destekler. Ailenin sofrayı çatışmasız tutması da önemlidir.

Nüks olduğunda utanç duymadan hemen tedavi ekibine dönmek gerekir. Nüks, tedavinin başarısız olduğunu değil, hastalığın gücünü ve izlemin gerekliliğini gösterir. İkinci tedavi süreci genellikle ilkinden kısa sürer; çünkü kişi ve aile ne yapacağını bilir. Tam iyileşme, birkaç nüksten sonra da mümkündür.

Aile Ne Yapmalı, Ne Yapmamalı?

Ailenin ilk görevi, hastalığı fark ettiğinde beklememek ve uzman değerlendirmesi için harekete geçmektir. Anoreksiya kendiliğinden geçmez ve zaman, tedaviyi zorlaştırır. Gençle konuşurken kilo ve görünüş yerine gözlenen davranışlar ve duyulan endişe dile getirilmelidir. "Çok zayıfladın" yerine "son haftalarda yemek konusunda zorlandığını görüyorum ve endişeliyim" cümlesi daha iyi bir başlangıçtır.

Sofrada kilo, kalori ve beden konuşmamak temel kuraldır. Yemek yemesi için yalvarmak, tehdit etmek ya da pazarlık yapmak genellikle geri teper; tedavi ekibinin önerdiği yapılandırılmış yaklaşım daha etkilidir. Aile temelli tedavide ebeveyn, öğünleri sakin ve kararlı biçimde yönetmeyi öğrenir. Hastalık ile çocuğu ayırmak, yani "sen değil, hastalık konuşuyor" bakışı, çatışmayı azaltır.

Ailenin kendi yeme ve beden tutumu da önemlidir. Evde diyet konuşmaları, "şişmanladım" yorumları ve besinleri iyi-kötü diye ayırmak hastalığı besler. Ebeveynin kendi bedeniyle barışık olması, çocuğa örnek olur. Sosyal medyadaki diyet ve beden içeriklerinin sınırlanması da koruyucudur.

Anoreksiyalı bir çocukla yaşamak yorucu ve korkutucudur; ailenin kendisi için de destek alması gerekir. Kardeşler çoğu zaman ihmal edilmiş hisseder ve onların da sürece dahil edilmesi gerekir. Şehrinizdeki yeme bozukluğu alanında çalışan uzmanları İstanbul çocuk ve ergen psikiyatrisi gibi il sayfalarından bulabilirsiniz. Randevu talebinde kilo kaybının süresini ve miktarını yazmak, uzmanın aciliyeti değerlendirmesini kolaylaştırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Anoreksiya sadece çok zayıf kişilerde mi görülür?

Hayır. Atipik anoreksiyada bütün belirtiler vardır ama kilo normal aralıkta kalabilir; beden yine de aynı zararı görür. Hızlı kilo kaybı, kilo ne olursa olsun risklidir. Kilo normal diye hastalık dışlanamaz.

Anoreksiya erkeklerde görülür mü?

Evet. Erkeklerde daha az sık olsa da giderek daha çok tanı konmaktadır ve belirtiler çoğu zaman kas kazanma ve yağ yakma takıntısı biçiminde görünür. Erkeklerde tanı, hastalığın "kadın hastalığı" sanılması nedeniyle gecikir. Sporcu erkeklerde risk daha yüksektir.

Anoreksiya tamamen iyileşir mi?

Evet, tedaviyle kişilerin yaklaşık yarısı tam olarak iyileşir; bir kısmı kısmi iyileşme gösterir, bir kısmında hastalık uzun sürer. Erken başvuru ve tedaviye devam, tam iyileşme olasılığını belirgin biçimde artırır. İyileşme yıllar alabilir; ancak mümkündür.

Anoreksiya tedavisi ne kadar sürer?

Ayakta tedavi genellikle altı ay ile iki yıl arasında sürer; yataklı tedavi birkaç haftadan birkaç aya kadar değişir. Kilonun geri kazanılması ilk aşamadır, beden algısı ve öz değerle çalışmak daha uzun sürer. Tedavi, belirtiler geçtikten sonra da bir süre devam eder. Erken bırakmak nüksü artırır.

Anoreksiyalı kişi neden zayıf olduğunu kabul etmiyor?

Beden algısındaki bozulma, hastalığın kendisidir; kişi aynada gerçekten farklı bir beden görür. Bu inat ya da yalan değil, algının kaymasıdır. Kişiye zayıf olduğunu kanıtlamaya çalışmak işe yaramaz. Tedavi, beslenme düzeldikçe bu algıyı kademeli olarak değiştirir.

Anoreksiya ölümcül müdür?

Tedavi edilmediğinde evet; anoreksiya ruhsal hastalıklar arasında en yüksek ölüm oranlarından birine sahiptir. Ölümler kalp ve elektrolit sorunlarından ya da intihardan kaynaklanır. Tedaviyle bu risk büyük ölçüde azalır. Bayılma, çok yavaş nabız ve bilinç değişikliği acil durumdur.

Diyet yapmak anoreksiyaya yol açar mı?

Diyet, yatkın kişilerde hastalığı başlatan en sık tetikleyicidir; ancak her diyet yapan anoreksiya geliştirmez. Kalıtsal yatkınlık, mükemmeliyetçilik ve kaygı riski belirler. Ergenlerde katı diyetlerden kaçınmak koruyucudur. Kilo verme isteği hayatı yönetmeye başladığında uzmana başvurulmalıdır.

Anoreksiyada adet neden kesilir, geri gelir mi?

Açlık, üreme hormonlarını baskılar ve adet kesilir; bu, bedenin enerji tasarrufu tepkisidir. Kilo sağlıklı düzeye döndüğünde adet çoğu kişide birkaç ay içinde geri gelir. Doğum kontrol hapı bu süreci gerçek anlamda düzeltmez. Adetin uzun süre kesilmesi kemik sağlığını tehdit eder.

Anoreksiyalı yakınıma nasıl yardım edebilirim?

Endişenizi kilo yerine gözlediğiniz davranışlar üzerinden, yargılamadan dile getirin ve uzman değerlendirmesi için birlikte adım atın. Yemek için yalvarmak, tehdit etmek ya da bedenle ilgili yorum yapmak geri teper. Tedavi ekibinin önerilerine uyun ve kendiniz için de destek alın. Beklemek hastalığı güçlendirir.

Anoreksiya ile bulimiya arasındaki fark nedir?

Anoreksiyada belirgin düşük kilo ve kısıtlama ön plandadır; bulimiyada kilo çoğunlukla normaldir ve tıkınma nöbetlerini kusma ya da başka telafi davranışları izler. Anoreksiyanın tıkınma-çıkarma tipi iki tablonun kesişimindedir. İki hastalık arasında geçiş sık görülür. Tedavi yaklaşımları benzer ama ayrıntıda farklıdır.

Bu yazı anoreksiya nervoza hakkında genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı yalnızca sizi değerlendiren psikiyatri uzmanına aittir ve kilo verme davranışının nedeni kişiye göre değişir. Bayılma, çok yavaş nabız, göğüs ağrısı ya da kendine zarar verme düşüncesi varsa hemen 112 aranmalıdır. Yeme bozuklukları alanında çalışan psikiyatristleri, psikologları ve çocuk-ergen uzmanlarını Psikiyatri Rehberi üzerinden il ve uzmanlık alanına göre bulabilirsiniz.