Yeme bozukluğum olduğunu nasıl anlarım?

Genel uyarı işaretleri

Genel uyarı işaretleri şunlardır:

• Yemek ve kalori düşüncesinin günün büyük bölümünü kaplaması
• Yemek yemeye eşlik eden yoğun suçluluk ve utanç
• Tartılmanın ruh hâlini belirlemesi
• Bedeni sürekli kontrol etmek ya da tersine hiç aynaya bakmamak
• Öğün atlamak
• Belirli besin gruplarını tamamen yasaklamak
• Başkalarının yanında yemekten kaçınmak
• Yemekten sonra tuvalete gitme alışkanlığı
• Aşırı egzersiz
• Yemek ritüelleri (çok küçük lokmalar, tabakta yiyecekleri ayırmak, aşırı yavaş yemek)

Başlıca yeme bozuklukları

Ana tabloları kısaca tanıyalım.

• Anoreksiya nervoza: yeterli beslenmeme nedeniyle düşük beden ağırlığı, kilo alma ya da şişmanlama konusunda yoğun korku, beden algısında bozulma. Kişi çok zayıf olduğu hâlde kendini kilolu görebilir. Âdet düzensizliği ya da kesilmesi, üşüme, saç dökülmesi, halsizlik, baş dönmesi görülür. Bu tablo tıbbi olarak riskli olabilir ve yakın takip gerektirir.
• Bulimiya nervoza: tekrarlayan tıkınma dönemleri ve ardından telafi davranışları: kusma, laksatif kullanımı, aşırı egzersiz, aç kalma. Kilo genellikle normal aralıkta olabilir; bu nedenle tablo uzun süre gizli kalır. Diş minesinde aşınma, tükürük bezlerinde şişme, boğaz sorunları, elde iz oluşumu sık görülür.
• Tıkınırcasına yeme bozukluğu: kontrol kaybı hissiyle, kısa sürede çok miktarda yemek yemek; ancak telafi davranışı yoktur. Ardından yoğun utanç ve suçluluk gelir. Toplumda en yaygın yeme bozukluğudur.
• Bunların dışında kaçıngan-kısıtlayıcı yeme tablosu da vardır; burada beden algısı sorunu yoktur, yiyecek seçiciliği ya da yemekten korku vardır.

Kendinize sorabileceğiniz sorular

Kendinize sorabileceğiniz sorular: Yemek yemeyi kontrol edemediğiniz zamanlar oluyor mu? Kendinizi tok hissettiğinizde rahatsız oluyor musunuz? Yediklerinizden sonra telafi etme ihtiyacı duyuyor musunuz? Yemek düşüncesi günlük yaşamınızı etkiliyor mu? Kilonuz kendinizi değerlendirme biçiminizi belirliyor mu? Birkaçına evet diyorsanız değerlendirme yerinde olur.

Tıbbi riskler

Tıbbi riskler ciddiye alınmalıdır: kalp ritim bozuklukları, kan tuzu dengesizlikleri, kemik erimesi, diş kaybı, sindirim sorunları, âdet düzensizliği, doğurganlık sorunları. Bu nedenle tedavi yalnız ruhsal değil, tıbbi bir süreçtir.

Tedavi

Tedavi ekip işidir: psikiyatrist, psikolog ve diyetisyen birlikte çalışır; gerektiğinde iç hastalıkları değerlendirmesi eklenir. Bilişsel davranışçı terapinin yeme bozukluklarına uyarlanmış biçimi etkinliği gösterilmiş yöntemdir; ergenlerde aile temelli yaklaşımlar öne çıkar. Gerekli görülürse ilaç tedavisi eklenir. Ağır tablolarda yatarak tedavi gerekebilir.

Erken başvuru sonucu belirgin biçimde iyileştirir. Bu alanda gecikme, hem tıbbi riski hem de tablonun yerleşmesini artırır.

Yakınlara not

Yakınlara not: kilo ve görünüş hakkında yorum yapmayın, yemek konusunda pazarlığa girmeyin, yemeği zorla yedirmeye çalışmayın. Bunun yerine kaygınızı somut ve sevgi dolu biçimde paylaşın ve birlikte başvurmayı önerin.

Şu durumlarda gecikmeden başvurun:

• Hızlı kilo kaybı
• Bayılma ve baş dönmesi
• Çarpıntı
• Âdet kesilmesi
• Kusma davranışı
• Laksatif kullanımı
• Yemekten sonra sürekli suçluluk
• Sosyal yaşamın daralması

Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa beklemeyin; acil durumda 112'yi arayın.