Yan etkisi hiç olmayan bir antidepresan yoktur. "Yan etkisi az" ilaç, hangi yan etkiden kaçınmak istediğinize göre değişir: uyku hâli mi, kilo mu, cinsel isteksizlik mi, bulantı mı?[1][2]
İÇİNDEKİLER
Bu sayfa antidepresanları yan etki profillerine göre karşılaştırır. Genel olarak "en hafif" başlangıç seçenekleri ve düşük doz konusu için en hafif antidepresan sayfamıza bakabilirsiniz.
Buradaki karşılaştırmalar genel eğilimleri gösterir; aynı ilaç iki kişide farklı yan etkiler yapabilir. İlaç seçimi ve değişikliği yalnız hekimle yapılır.
| Kaçınmak istediğiniz yan etki | Bu açıdan genellikle daha az sorun çıkaranlar | Bu açıdan daha sık sorun çıkaranlar |
|---|---|---|
| Uyku hâli, sersemlik | Bupropion, fluoksetin; SSRI'ların çoğu[2] | Mirtazapin, trazodon, trisiklikler[2][3] |
| Uykusuzluk, huzursuzluk | Mirtazapin, trazodon[2] | Bupropion, fluoksetin[2][3] |
| Kilo artışı | Bupropion, fluoksetin[2] | Mirtazapin, bazı trisiklikler, paroksetin[2][3] |
| Cinsel isteksizlik | Bupropion, mirtazapin, agomelatin[2] | SSRI ve SNRI grubu[2][3] |
| Bırakırken kesilme belirtileri | Fluoksetin[2] | Paroksetin, venlafaksin[2] |
| Bulantı | Mirtazapin[2] | SSRI'lar, SNRI'lar (özellikle ilk haftalar)[3] |
Yan etkisi en az olan antidepresan hangisi?
Tek bir cevabı yoktur. Kılavuzlarda ilk basamakta sık yer alan SSRI'lar (sertralin, essitalopram) genel olarak iyi tolere edilir; ancak ilk haftalarda bulantı ve baş ağrısı, uzun dönemde cinsel yan etkiler sıktır.[1][3] Cinsel yan etkiden kaçınmak isteyen biri için başka bir ilaç, kilo artışından kaçınmak isteyen biri için yine başka bir ilaç "yan etkisi az" olabilir.
Bu yüzden hekime en çok çekindiğiniz yan etkiyi açıkça söylemek, "yan etkisi az" ilacı bulmanın en kısa yoludur.
En az yan etkili antidepresan diye bir sıralama var mı?
Yoktur. Çalışmalarda ilaçlar tolere edilebilirlik açısından karşılaştırılmış ve bazılarının tedaviyi bırakma oranı diğerlerinden düşük bulunmuştur; ancak bu farklar ortalamaları gösterir ve kişiye birebir uymaz.[2] Sıralama listeleri yerine kendi önceliğinizi belirlemek daha doğrudur.
En hafif antidepresan ile yan etkisi az antidepresan aynı şey mi?
Tam olarak değil. "En hafif" arayanlar genellikle düşük dozla başlanabilen ve bağımlılık yapmayan bir ilaç arar; bu konuyu en hafif antidepresan sayfamızda anlattık. "Yan etkisi az" arayanlar ise belirli bir yan etkiden kaçınmak ister. Bu sayfa ikinci soruya odaklanır.
Uyku yapmayan antidepresan hangisi?
Gün içinde uyku hâli yapmaması istenen durumlarda, uyarıcı yönü olan ilaçlar öne çıkar. Bupropion uyku hâli yapmaz; tersine uykusuzluk yapabilir ve genellikle sabah alınır.[2] Fluoksetin de uyarıcı yönü olan bir SSRI'dır; uykusuzluk ve huzursuzluk sık bildirilir.[2][3]
Sertralin ve essitalopramda uyku hâli de uykusuzluk da görülebilir; kişiye göre değişir.[3] Uyku hâli yaparsa ilacın akşam alınması, uykusuzluk yaparsa sabah alınması gündeme gelebilir; saat değişikliğine hekim karar verir.
Mirtazapin ve trazodon ise bilinçli olarak uyku getirici etkileri için seçilen ilaçlardır; mirtazapinde uyku hâli çok yaygın bir yan etkidir.[3] Uyku hâlinden kaçınmak istiyorsanız bunlar ilk seçenek olmaz. Bupropionun ayrıntıları için Wellbutrin XL sayfamıza bakabilirsiniz.
Uyku yapmayan sakinleştirici var mı?
"Sakinleştirici" dendiğinde çoğunlukla benzodiazepinler akla gelir; bunlar uyku hâli yapar ve yeşil reçetelidir.[3] Uyku hâlini daha az yapan kaygı giderici seçenekler de vardır:
- SSRI grubu antidepresanlar: uzun süreli kaygı bozukluklarında ilk basamak ilaçlardır; hızlı yatıştırıcı değildirler ama kaygıyı haftalar içinde azaltırlar.[1]
- Buspiron: yaygın anksiyete bozukluğunda kullanılan, uyku hâli ve bağımlılık açısından benzodiazepinlerden farklı bir kaygı gidericidir; etkisi birkaç haftada ortaya çıkar.[2]
Hızlı etkili ve uyku yapmayan bir sakinleştirici yoktur. Kaygıyı hemen yatıştıran ilaçların çoğu aynı zamanda uyku getirir. Ayrıntılar için sakinleştirici ilaçlar rehberimize bakabilirsiniz.
Cinsel isteksizlik yapmayan antidepresan hangisi?
Cinsel yan etkiler (istekte azalma, orgazm güçlüğü, boşalmada gecikme, sertleşme sorunu) SSRI ve SNRI grubunda sıktır; örneğin essitalopram ve sertralinin ürün bilgilerinde yaygın yan etkiler arasında sayılır.[3]
Bu açıdan daha az sorun çıkardığı bildirilen seçenekler bupropion, mirtazapin ve agomelatindir.[2] Ancak bu ilaçların da kendi yan etkileri vardır: bupropionda uykusuzluk ve nöbet riski, mirtazapinde kilo artışı ve uyku hâli, agomelatinde karaciğer testlerinin izlenmesi gerekliliği.[2][3]
Cinsel yan etki yaşıyorsanız utanmayın ve ilacı kendi başınıza bırakmayın; doz ayarı, ilaç saatinin değiştirilmesi ya da ilaç değişimi gibi seçenekler vardır. Konuyu cinsel isteksizlik yazımızda ayrıca ele aldık.
Kilo aldırmayan antidepresanlar ve "en iyi kilo verdiren antidepresan" sorusu
Kilo artışı en çok mirtazapin, bazı eski trisiklik ilaçlar ve paroksetin ile ilişkilidir; mirtazapinde iştah artışı ve kilo alma çok yaygın yan etkiler arasındadır.[2][3] Bupropion ve fluoksetin ise kilo açısından daha az sorun çıkaran seçenekler arasındadır; fluoksetinde iştah azalması yaygın bir yan etkidir.[2][3]
‘En iyi kilo verdiren antidepresan’ var mı?
Antidepresanlar zayıflama ilacı değildir ve kilo vermek amacıyla kullanılmaz. Bazı antidepresanların kilo aldırmama ya da hafif iştah azaltma eğiliminde olması, onları zayıflama ilacı yapmaz. Özellikle yeme bozukluğu öyküsü olanlarda iştahı azaltan bir ilacın kendi başına kullanılması tehlikelidir; örneğin bupropion yeme bozukluklarında önerilmez.[2]
Kilo konusunda kaygınız varsa bunu tedavinin başında hekiminizle konuşun; ilk üç ayda düzenli tartılmak erken fark etmenizi sağlar. Ayrıntı: psikiyatri ilaçları kilo aldırır mı.
Cipralex mi Selectra mı? Hangisinin yan etkisi daha az?
İkisi farklı etken maddelerdir: Cipralex essitalopram, Selectra sertralin içerir. İkisi de SSRI grubundandır ve genel olarak benzer biçimde tolere edilir.[2]
| Özellik | Cipralex (essitalopram) | Selectra (sertralin) |
|---|---|---|
| Sık erken yan etkiler | Bulantı, baş ağrısı[3] | Bulantı, ishal, baş ağrısı[3] |
| Kalp ritmi | Doza bağlı QT uzaması; yaşlıda tavan doz 10 mg[3] | Kalp hastalarında araştırılmış bir SSRI[2] |
| Cinsel yan etkiler | Yaygın[3] | Yaygın[3] |
| Etkileşimler | QT uzatan ilaçlarla birlikte kontrendike[3] | Bazı karaciğer enzimleri üzerinden etkileşimler[3] |
Kısacası "hangisinin yan etkisi daha az" sorusunun genel bir cevabı yoktur; kalp ritmi sorunu olan birinde sertralin, kullandığı başka ilaçlar nedeniyle etkileşim riski olan birinde essitalopram öne çıkabilir. Ayrıntılı sayfalar: Cipralex, Selectra.
Yeni kuşak antidepresanlar yan etkisiz mi?
Vortioksetin ve agomelatin gibi daha yeni antidepresanlar bazen "yan etkisiz" diye anlatılır. Bu doğru değildir; yan etki profilleri farklıdır.[2]
- Vortioksetin: özellikle ilk haftalarda bulantı sık görülür; cinsel yan etkilerin bazı SSRI'lara göre daha az olabileceği bildirilmiştir, ancak kişiden kişiye değişir.[2]
- Agomelatin: cinsel yan etki ve kilo artışı açısından avantajlı olabilir; buna karşılık karaciğer testlerinin tedavi öncesinde ve belirli aralıklarla izlenmesi gerekir.[2]
Yeni olmak daha güvenli olmak anlamına gelmez; daha eski ilaçlar çok daha uzun süredir ve çok daha fazla kişide kullanıldığı için yan etkileri daha iyi bilinir. Seçim yine kişinin önceliklerine göre yapılır.[1]
Kime göre hangi yan etki daha önemli?
| Durum | Özellikle dikkat edilen yan etki |
|---|---|
| 65 yaş üstü | Kan sodyumunun düşmesi, düşme, uyku hâli, ilaç etkileşimleri[2][3] |
| Kalp ritmi sorunu | Essitalopram ve sitalopramda doza bağlı QT uzaması[3] |
| Epilepsi öyküsü | Bupropionda nöbet riski[2] |
| Kan sulandırıcı ya da ağrı kesici kullananlar | SSRI'larla kanama riskinde artış[3] |
| Kilo ve şeker sorunu | Mirtazapin ve bazı trisikliklerde kilo artışı[2][3] |
| Araç kullanan, vardiyalı çalışan | Gündüz uyku hâli ve dikkat azalması[3] |
| 25 yaş altı | Tedavinin başında huzursuzluk ve intihar düşünceleri açısından yakın izlem[3] |
Bu durumlardan biri sizin için geçerliyse, ilaca başlamadan önce hekiminize söyleyin.
Yan etkiyi azaltmak için neler yapılabilir?
- Düşük dozla başlamak ve yavaş artırmak: ilk haftaların bulantı ve huzursuzluğunu azaltır.[1]
- Alım saatini ayarlamak: uyku hâli yapan ilaç akşam, uykusuzluk yapan ilaç sabah alınabilir; hekimle karar verilir.
- Tok karnına almak: SSRI'larla bulantı daha az olur.
- İlk iki haftayı beklemek: erken yan etkilerin çoğu zamanla hafifler.[3]
- Yan etkiyi hekime söylemek: gizlenen yan etki, ilacın kendi başına bırakılmasına ve tedavinin başa sarmasına yol açar.
İlk haftaları anlattığımız yazı: antidepresanların ilk haftası.
Yan etki mi, hastalığın belirtisi mi?
Depresyon ve kaygı bozukluklarının kendisi de uyku bozukluğu, iştah değişikliği, yorgunluk, cinsel isteksizlik ve dikkat dağınıklığı yapar. Bu yüzden ilaç başladıktan sonra ortaya çıkan her şikâyet ilaca ait değildir.
İlacın beklenen etkisini bilmek de önemlidir: bazı kişiler ilaçtan yan etki bekledikleri için olağan beden duyumlarını ilaca bağlar. Şikâyetlerinizi günlük olarak not almak, hekiminizin ilaçla ilişkiyi değerlendirmesini kolaylaştırır.
Acil durumlar
Aşağıdaki belirtilerde beklemeyin ve 112'yi arayın: yüksek ateş, kas sertliği ve bilinç bulanıklığının bir arada olması; bayılma ya da göğüs ağrısıyla çarpıntı; nöbet; kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleri.[3]
Fazla doz ilaç alındıysa 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın, kutuyu yanınıza alın; ne yapılacağını öğrenmek için Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni (114) arayabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yan etkisi en az olan antidepresan hangisi?
Kişiye ve kaçınmak istediğiniz yan etkiye göre değişir. SSRI'lar genel olarak iyi tolere edilir; cinsel yan etkiden kaçınmak isteyenlerde bupropion, mirtazapin ya da agomelatin gündeme gelebilir.[2]
Uyku yapmayan antidepresan var mı?
Bupropion uyku hâli yapmaz, fluoksetinin de uyarıcı yönü vardır.[2] Bu ilaçlar tersine uykusuzluk yapabilir.
Cinsel isteksizlik yapmayan antidepresan hangisi?
Bupropion, mirtazapin ve agomelatinde cinsel yan etkiler daha az bildirilir; ancak her birinin kendi yan etkileri vardır.[2]
Kilo aldırmayan antidepresan hangisi?
Bupropion ve fluoksetin kilo açısından daha az sorun çıkaran seçenekler arasındadır; mirtazapinde kilo artışı çok yaygındır.[2][3]
Antidepresan kilo verdirir mi?
Bazıları iştahı hafifçe azaltabilir ama antidepresanlar zayıflama ilacı değildir ve bu amaçla kullanılmaz.[2]
Cipralex mi Selectra mı daha iyi?
Genel bir üstünlük yoktur; ikisi de SSRI'dır ve benzer biçimde tolere edilir. Seçim kalp ritmi, kullanılan diğer ilaçlar ve kişisel yanıta göre yapılır.[2][3]
Uyku yapmayan sakinleştirici var mı?
Hızlı etkili ve uyku yapmayan bir sakinleştirici yoktur. SSRI'lar ve buspiron uzun vadede kaygıyı azaltır ve uyku hâli daha azdır.[1][2]
Yan etkiler ne zaman geçer?
Bulantı ve baş ağrısı gibi erken yan etkilerin çoğu ilk haftalarda hafifler; cinsel yan etkiler ise kendiliğinden geçmeyebilir ve hekime bildirilmelidir.[3]
Yan etki yüzünden ilacı bırakabilir miyim?
Kendi başınıza bırakmayın; aniden kesme kesilme belirtilerine ve hastalığın geri dönmesine yol açabilir. Hekiminiz doz, saat ya da ilaç değişikliği önerebilir.[3]
Yorumlar
1 yorumBu yazı hakkındaki düşüncelerinizi paylaşabilirsiniz. Kişisel sağlık bilgilerinizi ve telefon numaranızı yazmayın.
Bulent Ozkan
Ergen beyin gelisiminin risk alma davranisiyla ilişkisini anlatan bölüm ebeveynler için önemli.
Yorum yazın