İlaçlar ve Tedavi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hayır. Antidepresanlar kişiliği değiştirmez; depresyonun kişilik üzerine attığı örtüyü kaldırır. Çoğu kişi tedaviyle "başka biri olmadığını, uzun zamandır ilk kez kendisi gibi hissettiğini" söyler.

Yine de bazı kişilerde duyguların hafif küntleştiği hissi olabilir. Üzüntü azalırken sevinç de biraz sönük gelebilir. Bu genellikle doza bağlıdır ve hekiminizle konuştuğunuzda doz ayarı ya da ilaç değişikliğiyle düzelir. Yaşıyorsanız mutlaka söyleyin, katlanmak zorunda değilsiniz.

Hayır. Antidepresanlar kural olarak ömür boyu ilaç değildir. İlk kez depresyon yaşayan çoğu kişide tedavi, belirtiler geçtikten sonra da bir süre devam eder ve ardından hekim denetiminde kademeli olarak kesilir.

Süreyi belirleyen şey tablonun ağırlığı ve daha önce benzer bir dönem yaşanıp yaşanmadığıdır. İlk dönemde genellikle belirtiler düzeldikten sonra birkaç ay daha devam edilir; çünkü erken kesme, belirtilerin geri gelme olasılığını artırır. Tekrarlayan dönemler yaşayan kişilerde koruma amaçlı daha uzun kullanım gündeme gelebilir.

Birlikte kullanılabilir, ancak dikkat gerektirir. Rivoclon'un ürün bilgisine göre klonazepam ile sodyum valproat birlikteliği nadiren absans status epileptikus adı verilen uzun süreli nöbet tablosuyla ilişkilendirilmiştir. Bazı hastalar bu birleşimi sorunsuz kullanıp yarar görebilir; ancak bu olası tehlike, tedavi planlanırken göz önünde tutulur.[1]

Absans status epileptikus, kısa dalma nöbetlerinin art arda gelmesi ya da uzun sürmesidir. Kişi uzun süre dalgın, yavaş, sorulara geç ya da anlamsız yanıt veren biri gibi görünebilir. Sarsılma olmadığı için fark edilmesi zordur ve bazen yorgunluk ya da ilaç yan etkisiyle karıştırılır. Uzun süren ya da art arda gelen nöbetler acil tıbbi değerlendirme gerektirir.[2]

Dikkatli olunmalıdır. Concerta'nın kullanma talimatı, kan basıncını etkileyebilen bazı öksürük ve soğuk algınlığı ilaçlarını, Concerta ile birlikte kullanmadan önce hekime ya da eczacıya danışılması gereken ilaçlar arasında sayar. Bu ürünlerden birini satın alırken eczacıya Concerta kullandığınızı söyleyin.[1]

Sorun, bazı grip ilaçlarındaki burun açıcı maddelerdir. Bu maddeler kan damarlarını daraltarak tansiyonu yükseltebilir. Metilfenidat da tansiyonu ve kalp atışını artırabildiği için iki etki üst üste binebilir. ABD ürün etiketi, Concerta'nın tansiyonu yükselten ilaçlarla birlikte dikkatli kullanılmasını ister.[2] Kullanma talimatında da tansiyon artışı ve hızlı kalp atışı yaygın yan etkiler arasında yer alır.[1]

Bu karar hekimle birlikte verilir. Concerta'nın kullanma talimatına göre ilaç bir yıldan uzun süredir kullanılıyorsa hekim, ilacın hâlâ gerekip gerekmediğini görmek için tedaviye kısa bir süre ara verebilir; bu ara çoğu zaman okul tatilinde yapılır.[1] Kendi başınıza ara vermek ise belirtilerin geri gelmesine yol açabilir.[1]

Ara vermenin birkaç amacı olabilir. Birincisi, DEHB belirtilerinin ilaçsız nasıl seyrettiğini görmek ve tedaviye devam gerekip gerekmediğini değerlendirmektir. Kılavuzlar DEHB ilacının en az yılda bir kez gözden geçirilmesini önerir.[2] İkincisi, büyüme ve beslenmedir. Kullanma talimatına göre bir yıldan uzun kullanımda bazı çocuklarda boy uzaması ve kilo alımı yavaşlayabilir. Çocuk beklendiği gibi büyümüyorsa tedavi kısa süreliğine durdurulabilir.[1]

Bu karar ameliyat ekibiyle birlikte verilir. Concerta'nın kullanma talimatına göre ameliyattan önce Concerta kullandığınızı hekime söylemelisiniz. Bazı anestezi ilaçları kullanılacaksa ameliyat günü Concerta alınmamalıdır; bunun nedeni ameliyat sırasında tansiyonda ani bir yükselme olasılığıdır.[1]

Metilfenidat, sinir sistemini uyaran bir ilaçtır. Kalp atışını hızlandırabilir ve tansiyonu yükseltebilir.[1][2] Kullanma talimatında tansiyon artışı ve hızlı kalp atışı yaygın yan etkiler arasında sayılır.[1] Bazı anestezi ilaçları da ameliyat sırasında kalp ve damarlar üzerinde etkili olduğu için, iki etkinin üst üste binmesi istenmez.

Kullanılabilir, ancak tansiyon açısından dikkat gerekir. Wellbutrin XL'in kullanma talimatına göre ilacı kullanan bazı kişilerde tedavi gerektiren tansiyon yükselmesi olur ve sigarayı bırakmak için nikotin bandı kullananlarda bu olasılık daha yüksektir.[1] Birlikte kullanımda tansiyonun düzenli ölçülmesi gerekir.

ABD ürün etiketinde de bupropion ile nikotin bandının birlikte kullanıldığı bir sigara bırakma çalışmasında tansiyon yükselmesinin daha sık görüldüğü belirtilir ve birlikte kullanımda tansiyonun izlenmesi önerilir.[2] Kullanma talimatına göre tedavinin başında, özellikle daha önce tansiyonu yüksek olan kişilerde tansiyon ölçülmeli; anlamlı bir yükselme görülürse tedavinin sonlandırılması düşünülmelidir.[1]

Kullanabilir, ancak dikkat gerekir. Efexor XR'ın kullanma talimatına göre ilacın kullanımına bağlı olarak kan şekeri düzeyi değişebilir; bu nedenle şeker hastalığı için kullanılan ilacın dozunun ayarlanması gerekebilir.[1] Tedaviye başlarken ve doz değiştiğinde kan şekerini her zamankinden sık ölçmek yararlıdır.

Depresyon ile diyabet sık birlikte görülür. Diyabeti olan kişilerde depresyon daha sık görülür ve depresyon, beslenme, egzersiz ve ilaç düzenini sürdürmeyi zorlaştırarak kan şekeri kontrolünü bozabilir. Bu yüzden kılavuzlar diyabetli kişilerde ruh sağlığının düzenli olarak sorgulanmasını önerir.[2] Depresyonun tedavisi, çoğu zaman diyabetin yönetimini de kolaylaştırır.

Evet, ağız kuruluğu Efexor XR'ın çok yaygın yan etkilerindendir. Kullanma talimatına göre venlafaksin kullananların en az yüzde 10'unda ağız kuruluğu bildirilmiştir. Bu durum diş çürüklerinde artışa yol açabileceği için ağız hijyenine özellikle dikkat edilmesi önerilir.[1]

Tükürük dişleri korur. Asitleri dengeler, yiyecek artıklarını temizler ve mikropların çoğalmasını sınırlar. Tükürük azalınca diş çürüğü, diş eti sorunları, ağız yaraları ve ağız kokusu daha kolay gelişir. Konuşma, çiğneme ve yutma da zorlaşabilir.[2]

Evet, bazı ülkelerde kullanılır. Duloksetin, kadınlarda öksürme, hapşırma ya da ağır kaldırma sırasında olan stres tipi idrar kaçırmanın tedavisi için Avrupa'da ayrı bir markayla ruhsatlıdır.[2] Duloxx'un kullanma talimatı da duloksetinin başka ilaçlar içinde idrar kaçırma tedavisinde kullanılabildiğini belirtir.[1]

Bu etki, ilacın depresyondaki etkisinden farklı bir yoldan ortaya çıkar. Duloksetin, omurilikte idrar yolunu kapatan kasları yöneten sinir merkezlerinde serotonin ve noradrenalin etkisini artırır. Böylece kasın kapatma gücü artar ve efor sırasında idrar kaçırma azalabilir.[2]

Çoğu antibiyotikle birlikte kullanılabilir, ancak bazıları dikkat ister. Efexor XR'ın kullanma talimatı linezolid adlı antibiyotiği serotonin sendromu riski nedeniyle, eritromisin ve moksifloksasini ise kalp ritmini etkileyebilecekleri için özellikle anar.[1] Antibiyotik reçete edilirken hekime Efexor XR kullandığınızı mutlaka söyleyin.

Linezolid, bakteri öldürmenin yanı sıra MAO inhibitörü etkisi de gösteren bir antibiyotiktir. Kullanma talimatı linezolidi, venlafaksinle birlikte serotonin sendromuna yol açabilecek ilaçlar arasında sayar.[1] Bu antibiyotik daha çok hastanede ve dirençli enfeksiyonlarda kullanıldığı için, yatış sırasında ilaç listenizi eksiksiz vermek önemlidir.

Evet. Concerta'nın kullanma talimatına göre içerdiği etkin madde metilfenidat, uyuşturucu madde ve doping testlerinde pozitif sonuç verir; bu nedenle sporcuların ilacı dikkatli kullanması istenir.[1] Metilfenidat, Dünya Dopingle Mücadele Ajansı'nın yasaklılar listesinde müsabaka sırasında yasaklanan uyarıcılar arasındadır.[2]

Bu durum DEHB tanılı sporcuların tedavisiz kalması gerektiği anlamına gelmez. Dünya Dopingle Mücadele Ajansı'nın kurallarına göre yasaklı bir maddeyi tıbbi nedenle kullanmak zorunda olan sporcular, tedavi amaçlı kullanım istisnası (TUE) için başvurabilir.[3] Başvuru genellikle sporcunun bağlı olduğu ulusal dopingle mücadele kuruluşuna yapılır. Başvuruda tanının nasıl konduğunu gösteren hekim raporu ve tedavi bilgileri istenir. İstisna, müsabakadan önce alınmalıdır.

Dikkat gerektirir. Wellbutrin XL'in kullanma talimatına göre ilaç, meme kanseri tedavisinde kullanılan tamoksifenin etkisini azaltabilir; bu durumda depresyon tedavisinde değişiklik yapılması gerekebilir.[1] Tamoksifen kullanıyorsanız Wellbutrin'e başlamadan önce bunu hem psikiyatri hekiminize hem de onkoloğunuza söyleyin.

Nedeni tamoksifenin vücutta çalışma biçimidir. Tamoksifen, karaciğerde CYP2D6 adlı enzimle daha etkili bir biçime dönüştürülür. Bupropion ise bu enzimi baskılar.[2] Enzim baskılanınca tamoksifenin etkin biçimine dönüşümü azalabilir ve ilacın koruyucu etkisi zayıflayabilir.[3]

İkisi de normaldir. Wellbutrin XL'in kullanma talimatına göre tabletler bazen alışılmadık biçimde kokar; bu normaldir ve tabletler her zamanki gibi alınmaya devam edilir.[1] Dışkıda tablet biçiminde gördüğünüz şey de vücuttan geçen içi boş kaplamadır; ilacın etkin maddesi emilmiştir.[1][2]

Kaplama ilacın yavaş salınmasını sağlar. Wellbutrin XL tabletleri, etkin maddenin vücutta yavaş yavaş salınmasını sağlayan bir kaplamayla çevrilidir.[1] İlaç salındıktan sonra kaplama çözünmeden bağırsaktan geçebilir. Bu yüzden dışkıda tablete benzeyen bir kabuk görmek, dozu almadığınız anlamına gelmez.

Çıkabilir. Wellbutrin XL'in kullanma talimatına göre ilaç, başka maddelerin tespitinde kullanılan bazı idrar testlerini etkileyebilir; idrar testi yaptırmanız gerekiyorsa Wellbutrin kullandığınızı söylemeniz istenir.[1] ABD ürün etiketinde bupropion kullanan kişilerde amfetamin taramasında yanlış pozitif sonuçlar bildirildiği yazar.[2]

Bunun nedeni hızlı tarama testlerinin çalışma biçimidir. Bu testler, aranan maddeye yapısal olarak benzeyen başka maddelere de tepki verebilir. Bupropion ve vücutta oluşan yan ürünleri amfetaminlere kimyasal olarak benzediği için tarama testinde karışıklık olabilir. ABD ürün etiketi, kesin sonuç için gaz kromatografisi ve kütle spektrometrisi gibi daha özgül doğrulama yöntemlerinin bupropionu amfetaminden ayırt edebileceğini belirtir.[2]

Yükseltebilir. Efexor XR'ın kullanma talimatında kandaki kolesterol düzeyinin artması yaygın yan etkiler arasında yer alır; yani 100 kullanıcıdan 1 ile 10'unda görülebilir.[1] Kolesterolü zaten yüksek olanlar, kullanma talimatına göre Efexor XR'ı dikkatli kullanması gereken kişiler arasındadır ve bunu tedaviden önce hekime söylemelidir.[1]

Bu artış çoğu zaman belirti vermez; ancak kan tahliliyle anlaşılır. ABD ürün etiketine göre en az üç ay süren kontrollü çalışmalarda venlafaksin kullanan hastaların bir bölümünde kolesterolde klinik açıdan anlamlı artış görülmüştür. Etiket, uzun süreli tedavide kolesterol ölçümünün düşünülmesini önerir.[2] Kullanma talimatı da özellikle uzun süredir Efexor XR kullananlarda hekimin kan testi isteyebileceğini belirtir.[1]

Evet, normaldir. Kullanma talimatına göre Efexor XR kapsülünün içinde, üzerinde venlafaksin bulunan küçük küreler vardır. Kapsül midede açılır, küreler bağırsakta ilerlerken ilacı yavaş yavaş bırakır ve boşalan küreler dışkıyla atılır.[1] Dışkıda bu küreleri görmeniz, ilacın emilmediği anlamına gelmez; dozunuz emilmiştir.[1]

Bu yapı, ilacın gün boyunca yavaş salınmasını sağlar. Adındaki "XR" uzatılmış salım anlamına gelir ve Efexor XR'ın günde bir kez alınabilmesinin nedeni de budur.[1][2] Hızlı salınan bir ilaç kandaki düzeyi kısa sürede yükseltip düşürür; yavaş salım ise bu dalgalanmayı azaltır.

Birlikte kullanım ancak hekim bilgisiyle ve dikkatle olmalıdır. Efexor XR'ın (venlafaksin) kullanma talimatı, migren ataklarında kullanılan triptan grubu ilaçları, venlafaksinle birlikte alındığında serotonin sendromu riskini artıran ilaçlar arasında sayar.[1] Sumatriptan, rizatriptan, zolmitriptan ve eletriptan bu gruptadır.

Serotonin sendromu, beyindeki serotonin etkisinin aşırı artmasıyla ortaya çıkan ve hayatı tehdit edebilen bir durumdur. Kullanma talimatına göre huzursuzluk, hayal görme, koordinasyon kaybı, hızlı kalp atımı, vücut ısısında artış, tansiyonda hızlı değişiklikler, reflekslerde artış, ishal, bulantı ve kusma görülebilir.[1] Bu belirtiler özellikle yeni bir ilaç eklendikten ya da doz artırıldıktan sonraki saatlerde ortaya çıkarsa hemen tıbbi yardım alınmalıdır.

Bazı ağrı kesicilerle birlikte kullanılabilir, ancak her ağrı kesici aynı değildir. Tramadol ve petidin gibi güçlü ağrı kesiciler serotonin sendromu riskini, kan sulandırıcılar ve aspirin benzeri ilaçlar ise kanama riskini artırır.[1] Bu yüzden Duloxx kullanırken ağrı kesiciyi hekiminize ya da eczacınıza danışmadan seçmeyin.

Kullanma talimatı tramadol ve petidini, duloksetinle birlikte serotonin düzeyini yükselterek yan etki riskini artıran ilaçlar arasında sayar.[1] Serotonin sendromu seyrek ama ciddi bir tablodur. Aşırı huzursuzluk, sersemlik, sakarlık, sarhoş gibi hissetme, terleme, ateş basması ve kas sertliği görülebilir. Bu belirtiler olursa hemen hekime ya da acil servise başvurulmalıdır.[1]

Azaltabilir. Duloxx'un kullanma talimatına göre sigara içen kişilerde duloksetinin kandaki düzeyi, içmeyenlere göre yaklaşık yüzde 50 daha düşüktür.[1] Bu, ilacın hiç işe yaramayacağı anlamına gelmez. Ancak etkinin beklenenden zayıf kalmasının olası nedenlerinden biridir ve hekimin doz kararında bilmesi gereken bir bilgidir.

Nedeni sigara dumanıdır. Dumandaki yanma ürünleri, duloksetini parçalayan CYP1A2 adlı karaciğer enziminin etkinliğini artırır.[1] Böylece ilaç vücuttan daha hızlı temizlenir. Bu etkiyi yapan nikotin değil, dumandaki katranlı maddelerdir. Bu yüzden nikotin bandı ya da sakızı enzimi aynı şekilde uyarmaz.[2]

Duloxx (duloksetin) kullanırken siprofloksasin ve enoksasin adlı antibiyotikler birlikte kullanılmaz. Kullanma talimatı bu iki antibiyotiği, depresyon ilacı fluvoksaminle birlikte, Duloxx'un kullanılmaması gereken durumlar arasında sayar.[1] Diğer antibiyotiklerin çoğu için böyle bir yasak yoktur, ancak reçeteyi yazan hekime Duloxx kullandığınızı mutlaka söylemelisiniz.

Nedeni karaciğerdeki bir enzimdir. Duloksetin büyük ölçüde CYP1A2 adlı enzimle parçalanır. Siprofloksasin, enoksasin ve fluvoksamin bu enzimi güçlü biçimde baskılar. ABD ürün etiketine göre güçlü bir CYP1A2 baskılayıcısıyla birlikte verildiğinde duloksetinin kandaki toplam miktarı birkaç kat artmıştır.[2] Kandaki düzey yükselince bulantı, uyku hâli, baş dönmesi, tansiyon artışı ve serotonin fazlalığına bağlı belirtiler daha kolay ortaya çıkar.

Genel öneri hayırdır ve bunun birkaç nedeni var.

Birincisi etkileşim: alkol birçok psikiyatrik ilacın etkisini değiştirir, uyuşukluk ve dikkat dağınıklığını artırır. Bazı ilaçlarla birlikte alındığında ciddi tepkiler görülebilir.

Bazıları aldırabilir, bazıları etkilemez, birkaçı hafif kilo kaybına yol açabilir. Yani tek bir cevap yok; ilacın türüne ve kişiye göre değişir.

Kilo değişiminin birkaç nedeni olabilir. İlacın iştah üzerindeki doğrudan etkisi bunlardan biri. İkincisi ve sık atlanan: depresyon düzelirken iştah normale döner. Hastalık döneminde kilo kaybetmiş bir kişi, iyileştikçe eski kilosuna yaklaşır ve bunu ilaca bağlar.

Muhtemelen yanlış kullanmıyorsunuz; mesele bu ilaçların çalışma biçimi.

Kaygı ve depresyon tedavisinde en sık kullanılan ilaçların etkisi hemen başlamaz. Genellikle iki ila dört hafta gerekir, bazı kişilerde altı haftayı bulur. Bu süre boyunca ilacın çalışmadığını düşünüp bırakmak en sık yapılan hatadır.

Bu kararı kesinlikle kendi başınıza vermeyin. Gebelikte ilaç kullanımı, ilacın olası etkileriyle tedavisiz kalmanın etkileri karşılaştırılarak değerlendirilir ve bu değerlendirmeyi sizi izleyen hekim yapar.

Şunu bilmek yararlı: tedavisiz kalan ağır depresyon ya da kaygı da gebelik için risksiz değildir. Beslenme bozulur, uyku düzeni çöker, doğum sonrası depresyon olasılığı artar, bazı durumlarda bebeğin gelişimi de etkilenebilir. Yani "ilaç almamak her zaman daha güvenli" demek doğru değildir.

Hayır, çoğu yapmaz. Bu, toplumda en yaygın yanlış bilgilerden biri ve birçok kişinin tedaviden uzak durmasına yol açıyor.

Bağımlılık üç şeyle tanımlanır: aynı etkiyi almak için dozu sürekli artırma ihtiyacı, maddeyi arama davranışı ve bulunamadığında yoğun huzursuzluk. Depresyon ve kaygı tedavisinde kullanılan antidepresanlarda bunlar görülmez. Dozunuz zamanla artmaz, ilacı düşünmeye başlamazsınız.

İki farklı durum olabilir ve ayırmak önemli.

Birincisi kesme belirtileridir. Özellikle ilaç aniden bırakıldığında baş dönmesi, elektriklenme hissi, huzursuzluk, bulantı ve uyku bozukluğu görülebilir. Bunlar genellikle bırakmadan sonraki birkaç gün içinde başlar ve bir iki hafta içinde azalır. Hastalığın geri dönmesi değildir.