F05 Tanı Kodu: Deliryum, alkol ve diğer psikoaktif maddelere bağlı olmayan
DSÖ ICD-10 İngilizce adı: Delirium, not induced by alcohol and other psychoactive substances
Hazırlayan: Psikiyatri Rehberi Editör Ekibi · Son güncelleme: 30 Eylül 2026 · Başka bir kod arayın
Kısaca
F05, bilinç ve dikkatte aniden başlayan, gün içinde dalgalanan bir karışıklık hâlini (deliryum) gösterir. Genellikle bir enfeksiyon, ameliyat, ilaç ya da ağır bir bedensel hastalıkla ortaya çıkar.
F05 alt kodları ve anlamları
Kaydınızda noktadan sonra bir rakam varsa (ör. F05.0) aşağıdaki satırlardan anlamını bulabilirsiniz.
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| F05.0 | Deliryum, demans üzerine eklenmeyenDelirium not superimposed on dementia, so describedÖnceden demansı olmayan bir kişide, bedensel bir nedene bağlı olarak gelişen deliryum. |
| F05.1 | Deliryum, demans üzerine eklenenDelirium superimposed on dementiaDemansı (bunaması) olan bir kişide, var olan tablonun üzerine eklenen deliryum. Ailelerin fark ettiği ani kötüleşme çoğu zaman bu durumu işaret eder. |
| F05.8 | Deliryumlar, diğerOther deliriumBaşka biçimde tanımlanmış deliryumlar; örneğin birden fazla nedene bağlı ya da ameliyat sonrası gelişen deliryum bu kodla kaydedilebilir. |
| F05.9 | Deliryum, tanımlanmamışDelirium, unspecifiedDeliryum olduğu belirlenmiş, ancak alt türü kayda geçirilmemiş durum. |
F05 ne demek?
Deliryum, beynin kısa süreli ve ani bir işlev bozukluğudur. Kişi saatler ya da birkaç gün içinde bulanık, dalgın ve yönünü kaybetmiş hâle gelir; nerede olduğunu, günü ve çevresindekileri karıştırabilir. Belirtiler gün içinde dalgalanır, çoğunlukla akşam ve gece ağırlaşır. Bazı hastalar huzursuz, telaşlı ve saldırgan olurken bazıları tam tersine uykulu, sessiz ve içine kapanık görünür; bu sessiz tür kolayca gözden kaçabilir.
F05 kodu, deliryumun alkol ya da madde kullanımından değil; idrar yolu veya akciğer enfeksiyonu, yüksek ateş, sıvı kaybı, ameliyat, kan şekeri ya da tuz dengesizliği, bazı ilaçlar ve ağır organ hastalıkları gibi bedensel bir nedenden kaynaklandığını gösterir. Yaşlılar, demansı olanlar ve yoğun bakımda yatanlar daha yüksek risk altındadır.
Deliryum ciddiye alınması gereken bir durumdur, çünkü çoğu zaman altta yatan ve hızlı tedavi gerektiren bir sorunun işaretidir. Tedavinin özü nedeni bulup düzeltmektir. Sakin, aydınlık ve tanıdık bir ortam, gözlük ve işitme cihazının kullanılması, gece-gündüz düzeninin korunması ve yakınların yanında bulunması iyileşmeyi destekler. Belirtiler neden düzeldikçe genellikle geriler; ancak özellikle yaşlılarda toparlanma haftalar sürebilir.
Ani başlayan bilinç bulanıklığı, yakınını tanımama ya da tehlikeli huzursuzluk varsa acil yardım için 112 aranmalıdır.
Sık görülen belirtiler
- Saatler ya da günler içinde aniden başlayan zihin karışıklığı
- Dikkatini toplayamama, konuşmayı sürdürememe
- Yer, zaman ve kişileri karıştırma
- Gün içinde dalgalanan, özellikle geceleri artan belirtiler
- Gerçekte olmayan şeyleri görme, tedirginlik ya da aşırı uykululuk
- Uyku-uyanıklık düzeninin altüst olması
Bu belirtilerden bazılarını yaşamak tek başına bu tanının konduğu anlamına gelmez; değerlendirmeyi bir uzman yapar.
İlgili içerikler
Hangi uzmana başvurmalı?
Bu gruptaki durumlar beyni etkileyen bedensel bir nedenle bağlantılı olabildiği için psikiyatri değerlendirmesinin yanında nöroloji muayenesi de gerekebilir. Ruhsal belirtiler için psikiyatri uzmanlarımıza ulaşabilirsiniz.
Size uygun uzmanı birkaç soruyla bulun Hangi uzmana gitmeliyim?
Sık sorulan sorular
F05 kodu kalıcı bir ruhsal hastalık anlamına mı gelir?
Hayır. Deliryum çoğunlukla geçici bir durumdur ve bedensel neden düzeldikçe geriler. Kodun kayıtta yer alması, o dönemde yaşanan akut karışıklığın belgelenmesi içindir.
F05.0 ile F05.1 arasındaki fark nedir?
F05.0, önceden demansı olmayan birinde gelişen deliryumu; F05.1 ise zaten demansı olan birinde tablonun üzerine eklenen deliryumu gösterir. Demansı olan kişilerde deliryum daha kolay gelişir ve toparlanma daha uzun sürebilir.
Ameliyattan sonra yaşlı yakınımda görülen karışıklık deliryum olabilir mi?
Evet, ameliyat sonrası deliryum sık karşılaşılan bir durumdur. Ağrı, ilaçlar, uykusuzluk ve ortam değişikliği tetikleyebilir. Durumu tedavi ekibine hemen bildirmek, nedenin erken bulunmasına yardımcı olur.