F55 Tanı Kodu: Bağımlılık oluşturmayan maddelerin kötüye kullanımı
DSÖ ICD-10 İngilizce adı: Abuse of non-dependence-producing substances
Hazırlayan: Psikiyatri Rehberi Editör Ekibi · Son güncelleme: 30 Eylül 2026 · Başka bir kod arayın
Kısaca
F55, bağımlılık yapma özelliği bulunmayan ilaç ya da ürünlerin gerek olmadığı hâlde ve zararına rağmen tekrar tekrar kullanıldığını belirtir. Müshil, ağrı kesici, vitamin ya da bitkisel ürünlerin aşırı kullanımı bu koda örnektir.
F55 alt kodları ve anlamları
F55 kodunun ICD-10’da alt türü yoktur; kayıtta genellikle yalnız F55 olarak görünür.
F55 ne demek?
Bu kod, alkol, uyuşturucu ya da bağımlılık yapan sakinleştiriciler gibi maddelerden farklı bir durumu anlatır. Burada söz konusu olan, genellikle reçetesiz alınabilen ya da başlangıçta bir hekim önerisiyle başlanmış ürünlerin, artık gerekmediği hâlde ve zarar verdiği bilinmesine rağmen sürekli kullanılmasıdır. ICD-10 bu gruba örnek olarak antidepresanları, müshilleri, ağrı kesicileri, mide asidini nötrleyen ilaçları, vitaminleri, steroid ve hormonları, bitkisel ve halk ilaçlarını sayar.
Bu maddeler bağımlılıkta görülen yoksunluk belirtilerine yol açmasa da kişi bırakmakta zorlanabilir ve çoğu zaman kullandığı miktarı küçümser ya da yakınlarından saklar. Kullanım çoğu zaman bir kaygıyı yatıştırma, kilo kontrolü sağlama ya da 'bedenimi korumalıyım' düşüncesiyle sürer. Uzun süreli müshil kullanımı bağırsak işlevini ve tuz dengesini, ağrı kesicilerin aşırı kullanımı mideyi ve böbrekleri, bilinçsiz vitamin ya da hormon kullanımı ise farklı organları olumsuz etkileyebilir.
Değerlendirmede önce hangi ürünün ne sıklıkla kullanıldığı ve kullanımın ardındaki ihtiyaç anlaşılmaya çalışılır. Yeme bozukluğu, sağlık kaygısı ya da depresyon gibi durumlar bu tabloya eşlik edebildiğinden bunların tedavisi de sürecin parçasıdır. Kişinin ürünü neden gerekli gördüğünü anlamak, yalnızca 'bırak' demekten çok daha etkilidir. Kullanımın azaltılması hekimle birlikte, kişiye göre planlanmalıdır.
Sık görülen belirtiler
- Gerek olmadığı hâlde müshil, ağrı kesici ya da vitamini düzenli kullanma
- Ürünü bırakmaya çalışınca huzursuzluk duyma
- Zararlı olduğunu bildiği hâlde kullanımı sürdürme
- Kullanılan miktarı çevreden gizleme
- Ürünü kilo kontrolü ya da kaygıyı yatıştırmak için kullanma
Bu belirtilerden bazılarını yaşamak tek başına bu tanının konduğu anlamına gelmez; değerlendirmeyi bir uzman yapar.
Hangi uzmana başvurmalı?
Bu gruptaki durumların değerlendirmesini ve tedavi planını genellikle bir psikiyatri uzmanı (psikiyatrist) yapar. Gerekirse konuşma terapisi için bir psikologla birlikte çalışılabilir.
Size uygun uzmanı birkaç soruyla bulun Hangi uzmana gitmeliyim?
Sık sorulan sorular
F55 bağımlı olduğum anlamına mı gelir?
Hayır. Bu kod özellikle bağımlılık yapmayan maddeler için kullanılır. Sorun bağımlılık değil, gerek olmadan ve zarar görmesine rağmen tekrarlayan kullanımdır.
Hangi ürünler bu kapsamda sayılır?
ICD-10 örnek olarak antidepresanları, müshilleri, ağrı kesicileri, mide ilaçlarını, vitaminleri, steroid ve hormonları ile bitkisel ürünleri sayar. Hangi ürünün sizin için sorun oluşturduğunu ve kullanımın nasıl azaltılacağını hekiminizle konuşmanız gerekir.