F51 Tanı Kodu: Organik olmayan uyku bozuklukları
DSÖ ICD-10 İngilizce adı: Nonorganic sleep disorders
Hazırlayan: Psikiyatri Rehberi Editör Ekibi · Son güncelleme: 30 Eylül 2026 · Başka bir kod arayın
Kısaca
F51, bedensel bir hastalık ya da madde kullanımından değil, daha çok ruhsal etkenlerden ve yaşam düzeninden kaynaklanan uyku sorunlarını gösterir. Uykusuzluk, aşırı uyku, uyurgezerlik ve kâbuslar bu gruptadır.
F51 alt kodları ve anlamları
Kaydınızda noktadan sonra bir rakam varsa (ör. F51.0) aşağıdaki satırlardan anlamını bulabilirsiniz.
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| F51.0 | Organik olmayan insomniaNonorganic insomniaBedensel bir neden olmadan uykuya dalma ya da uykuyu sürdürme güçlüğünün uzun süre devam etmesidir; genellikle stres ve kaygıyla bağlantılıdır. |
| F51.1 | Organik olmayan hipersomniaNonorganic hypersomniaGece yeterince uyunmasına rağmen gündüz aşırı uyuklama ya da uyanmakta zorlanma hâlidir; bedensel nedenler dışlandıktan sonra kullanılır. |
| F51.2 | Uyku-uyanıklık ritminin organik olmayan bozukluğuNonorganic disorder of the sleep-wake scheduleKişinin uyku ve uyanıklık saatlerinin çevresinin ve yaşamının gerektirdiği düzenle uyumsuz olmasıdır; örneğin gece uyuyamayıp gündüz uyumak. |
| F51.3 | Uyurgezerlik [somnambulizm]Sleepwalking [somnambulism]Kişinin derin uykudayken kalkıp yürümesi ya da basit işler yapmasıdır; olay çoğunlukla sabah hatırlanmaz. |
| F51.4 | Uyku terörü-karabasan [gece terörü]Sleep terrors [night terrors]Uykunun ilk saatlerinde çığlık, yoğun korku ve hızlı kalp atışıyla ani uyanmadır. Türkçe adda 'karabasan' geçse de halk arasında karabasan denen uyku felcinden farklıdır. |
| F51.5 | KabuslarNightmaresKorku ya da kaygı içeren, uyanınca canlı biçimde hatırlanan rüyaların sık tekrarlanmasıdır. |
| F51.8 | Diğer organik olmayan uyku bozukluklarıOther nonorganic sleep disordersYukarıdaki başlıklara uymayan, bedensel nedeni olmayan diğer uyku sorunları için kullanılır. |
| F51.9 | Organik olmayan uyku bozukluğu, tanımlanmamışNonorganic sleep disorder, unspecifiedBedensel nedene bağlı olmayan bir uyku sorunu olduğu belirtilen ancak türü ayrıca yazılmamış durumlardır. |
F51 ne demek?
'Organik olmayan' ifadesi, uyku sorununun altında nörolojik bir hastalık, solunum bozukluğu ya da ilaç ve madde etkisi gibi bedensel bir neden bulunmadığını anlatır. Sorun daha çok stres, kaygı, çökkün ruh hali, düzensiz yaşam ya da uykuya dair öğrenilmiş alışkanlıklarla ilişkilidir. Narkolepsi ya da uyku apnesi gibi bedensel kökenli uyku hastalıkları ICD-10'da başka bir bölümde (G47) kodlanır.
Bu grupta en sık karşılaşılan sorun uykuya dalamama, gece sık uyanma ya da sabah dinlenmemiş kalkma şeklindeki uykusuzluktur. Bazı kişilerde ise tersine, gündüz aşırı uyuklama ve uzun uyku görülür. Vardiyalı çalışma ya da düzensiz yaşam nedeniyle iç saatin kayması, uyku-uyanıklık ritmi bozukluğuna yol açabilir. Uyurgezerlik ve gece terörü daha çok çocuklarda görülür ve kişi olayı çoğu zaman hatırlamaz. Kâbuslar ise ayrıntısıyla hatırlanan korkutucu rüyalarla uyanmayı ifade eder.
Uzayan uyku sorunları gün içinde dikkat, bellek, sabır ve iş verimini düşürür. Tedavide ilk adım, altta yatan kaygı ya da depresyonun değerlendirilmesidir. Uyku düzenini ve uykuya dair düşünceleri hedefleyen bilişsel davranışçı yaklaşımlar etkili yöntemler arasındadır; gerekli görülürse psikiyatrist kısa süreli ilaç tedavisini de planlayabilir.
Sık görülen belirtiler
- Uykuya dalmakta zorlanma ya da gece sık uyanma
- Sabah dinlenmemiş ve yorgun kalkma
- Gündüz aşırı uyuklama ve uzun uyuma isteği
- Uyku saatlerinin sürekli kayması
- Uykuda yürüme ya da çığlıkla uyanma
- Sık ve korkutucu kâbuslar
- Uykusuzluk nedeniyle gün içinde dikkat ve sabrın azalması
Bu belirtilerden bazılarını yaşamak tek başına bu tanının konduğu anlamına gelmez; değerlendirmeyi bir uzman yapar.
İlgili içerikler
Hangi uzmana başvurmalı?
Bu gruptaki durumlarda değerlendirme ve gerekirse ilaç tedavisi için psikiyatrist, konuşma terapisi (psikoterapi) için psikolog ile çalışılabilir. Çoğu zaman ikisi birlikte yürütülür.
Size uygun uzmanı birkaç soruyla bulun Hangi uzmana gitmeliyim?
Sık sorulan sorular
F51.0 ile uykusuzluk kodlandı, bu ne demek?
Uykusuzluğunuzun bedensel bir hastalıktan değil, büyük olasılıkla stres, kaygı ya da uyku alışkanlıkları gibi etkenlerden kaynaklandığı düşünülmüştür. Bu, sorunun önemsiz olduğu anlamına gelmez; uygun yöntemlerle çoğu zaman belirgin düzelme sağlanır.
Uyku sorunu için hangi uzmana gitmeliyim?
Stres, kaygı ya da çökkünlükle birlikte giden uyku sorunlarında psikiyatrist uygun ilk adımdır. Uyku düzenine yönelik terapiler için psikologlardan da destek alınabilir. Horlama ve uykuda nefes durması gibi bulgular varsa bedensel nedenlerin de araştırılması gerekir.
Gece terörü ile kâbus arasındaki fark nedir?
Kâbusta kişi uyanır ve rüyayı ayrıntısıyla hatırlar. Gece teröründe ise uykunun ilk saatlerinde çığlıkla ve panik içinde uyanır gibi olur, sakinleştirilmesi zordur ve sabah olanları çoğunlukla hatırlamaz.