Vaka Formülasyonu Şablonu (5P Modeli)

Bu form ne işe yarar

Belirti listesi danışanın ne yaşadığını söyler ama neden şimdi ve neden geçmediğini açıklamaz. Formülasyon bu boşluğu doldurur: kişinin geçmişini, son dönemdeki zorlayıcı olayları ve sorunu bugün canlı tutan döngüleri tek bir anlatıda birleştirir.

İyi bir formülasyon, tedavide hangi kapıdan girileceğini gösterir. Sürdürücü bir kaçınma döngüsü varsa maruz bırakma, olumsuz temel inançlar baskınsa bilişsel çalışma, ilişkisel örüntüler öndeyse kişilerarası odak öne çıkar.

1. Başvuru sorunu

Danışanın kendi sözleriyle getirdiği sorun, belirtiler, ne zamandır sürdüğü ve günlük yaşama etkisi.

2. Yatkınlaştırıcı etkenler

Kişiyi bu soruna karşı daha savunmasız kılan uzun süreli etkenler.

• Biyolojik: [Aile öyküsü, mizaç, bedensel hastalıklar]
• Psikolojik: [Erken yaşantılar, bağlanma örüntüsü, öğrenilmiş baş etme biçimleri]
• Sosyal: [Aile ortamı, sosyoekonomik koşullar, kültürel etkenler]

3. Tetikleyici etkenler

Sorunun bu dönemde ortaya çıkmasına ya da ağırlaşmasına yol açan olaylar.

• [Yakın dönemdeki yaşam olayı, kayıp, değişiklik]
• [Bedensel hastalık, ilaç değişikliği, madde kullanımı]

4. Sürdürücü etkenler

Sorunun neden geçmediğini açıklayan döngüler. Müdahale hedeflerinin çoğu bu bölümden çıkar.

5. Koruyucu etkenler

• Güçlü yönler: [Beceriler, ilgi alanları, geçmişte işe yarayan baş etme yolları]
• Destek: [Aile, arkadaşlar, iş ortamı, inanç]
• Tedavi motivasyonu: [Değişim isteği, beklentiler]

6. Bilişsel kavramsallaştırma (isteğe bağlı)

7. Çalışma hipotezi

[Etkenlerin birbirine nasıl bağlandığını 4–6 cümleyle özetleyin.]

8. Formülasyondan tedavi hedeflerine

Gözden geçirme

Danışanla paylaşıldı: [☐] Evet [☐] Hayır   Güncelleme tarihi: [Tarih]

Uzman imzası: [İmza]

Kullanım ipuçları

• Her bölüme en fazla üç dört madde yazın; uzun listeler formülasyonu anlaşılmaz kılar.
• Yatkınlaştırıcı etkenleri suçlayıcı olmayan bir dille yazın; amaç açıklamak, sorumlu aramak değildir.
• Sürdürücü etkenleri mümkünse döngü şeklinde (tetikleyici → düşünce → duygu → davranış → sonuç) çizin.
• Formülasyonu tedavi ilerledikçe güncelleyin ve değişiklikleri tarihle not edin.
• Süpervizyonda formülasyonu paylaşmak, gözden kaçan etkenleri görmenizi sağlar.

Sık yapılan hatalar

• Formülasyonu belirti listesine dönüştürmek; etkenler arasındaki bağlantıyı yazmamak.
• Koruyucu etkenler bölümünü boş bırakmak; güçlü yönler müdahalenin dayanağıdır.
• İlk taslağı kesin doğru kabul edip yeni bilgilerle güncellememek.

Kayıtların saklanması

Doldurulmuş form kişisel sağlık verisi içerir. Basılı kopyaları kilitli bir dolapta, dijital kopyaları erişimi sınırlı ve şifreli bir ortamda saklayın; yalnız tedaviyle doğrudan ilgili kişilerle ve gerektiğinde danışanın onayıyla paylaşın. Saklama süresi dolduğunda belgeleri güvenli biçimde imha edin ve imhayı kayda geçirin.