Psikolojik Kalp Ağrısı Nasıl Olur? Kalp Krizinden Farkı

Psikolojik kalp ağrısı, kalpte bir hastalık olmadan kaygı, stres ya da panik sırasında göğüste hissedilen batma, sıkışma ya da yanmadır. Göğüs ağrısı nedeniyle hekime başvuran kişilerin önemli bir kısmında kalp kaynaklı bir sorun bulunmaz; kaygı ve panik bu kişilerde sık görülür ve çoğu zaman tanınmaz.^[3] Ağrı gerçektir, hayalî değildir; yalnız kaynağı kalp değildir.

Bu yazıda psikolojik kalp ağrısının nasıl oluştuğunu, nasıl hissedildiğini, kalp krizi ağrısından nasıl ayrıldığını, hangi belirtilerde 112'nin aranması gerektiğini, neden ortaya çıktığını, nasıl geçtiğini ve nasıl tedavi edildiğini anlattık.

Psikolojik Kalp Ağrısı Nedir?

Tıpta buna "kalp dışı göğüs ağrısı" denir: Kalp damarlarında ve kalp kasında sorun bulunmayan, ancak kişinin kalbinde hissettiği ağrıdır. Toplum araştırmalarında yetişkinlerin yaklaşık dörtte birinin hayatının bir döneminde kalp dışı göğüs ağrısı yaşadığı ve bu kişilerde kaygı ile depresyonun daha sık olduğu bulunmuştur.^[2] Yemek borusu, göğüs duvarı kasları ve kaygı en sık üç kaynaktır.^[1]

"Psikolojik" sözcüğü ağrının uydurma olduğu anlamına gelmez. Kaygı sırasında bedende ölçülebilir değişiklikler olur: Kalp hızlanır, nefes sıklaşır, kaslar kasılır. Ağrı bu değişikliklerin sonucudur ve kişi tarafından gerçek bir kalp ağrısı gibi hissedilir. Fark, altta tedavi gerektiren bir kalp hastalığının olmamasıdır.

Psikolojik Kalp Ağrısı Nasıl Olur?

Psikolojik kalp ağrısı birkaç mekanizmanın birleşmesiyle oluşur ve hepsi stres tepkisinin parçasıdır. Beyin bir tehdit algıladığında adrenalin salgılanır; kalp hızlanıp daha güçlü atar ve kişi kalbini göğsünde hisseder. Aynı anda nefes sıklaşır; hızlı ve yüzeysel nefes göğüs kaslarını yorar, kandaki karbondioksit dengesi değişir ve göğüste sıkışma, uyuşma ve baş dönmesi ortaya çıkar.

Stres altında omuz, boyun ve göğüs duvarı kasları sürekli gergin kalır; bu gerginlik batıcı ya da dokunmakla artan bir ağrı yapar. Kaygı mideyi ve yemek borusunu da etkiler; yemek borusundaki kasılma ve reflü, kalbin hemen arkasında yanma ve sıkışma olarak hissedilir. Son olarak dikkat kalbe kilitlenir: Kişi her atışı dinler, küçük bir his büyür ve korku ağrıyı artıran yeni bir adrenalin dalgası başlatır. Bu döngünün ayrıntılarını panik atak kalp çarpıntısı yapar mı yazımızda anlattık.

Psikolojik Kalp Ağrısı Nasıl Hissedilir?

Psikolojik kalp ağrısı çoğunlukla göğsün sol tarafında, parmakla gösterilebilen küçük bir noktada hissedilir. Batıcı, iğne gibi ya da sıkıştırıcı olabilir; saniyeler ile birkaç dakika arasında sürer ve gün içinde tekrarlayabilir. Nefes almakla, bedeni çevirmekle ya da o noktaya bastırmakla değişmesi tipiktir. Ağrı genellikle dinlenirken ya da stresli bir düşünce sırasında başlar; eforla ortaya çıkmaz, hatta hareketle azalabilir.

Ağrıya sıklıkla çarpıntı, nefes darlığı, ellerde uyuşma, titreme, baş dönmesi ve "bana bir şey olacak" korkusu eşlik eder. Bu belirtiler dakikalar içinde zirveye çıkıp azalıyorsa panik atak düşünülür.^[5] Nefes darlığının psikolojik biçimini psikolojik nefes darlığı yazımızda ayrıca ele aldık.

Gece Gelen Kalp Ağrısı Psikolojik mi?

Gece yatağa girince başlayan göğüs ağrısı çoğu zaman psikolojik kaynaklıdır; gün içindeki uyaranlar azalınca dikkat bedene döner ve kalp atışları daha belirgin duyulur. Yatar pozisyonda reflü de artar ve yanma kalp ağrısı sanılır. Ancak gece uykudan uyandıran, baskı tarzında ve soğuk terlemeyle birlikte olan ağrı kalp kaynaklı olabilir; böyle bir ağrıda beklemeden 112 aranmalıdır. Gece ağrısı tekrarlıyorsa gündüz yapılacak bir kalp değerlendirmesi hem güvence verir hem de tedavinin yönünü belirler.

Kalp Krizi ile Psikolojik Kalp Ağrısı Arasındaki Fark Nedir?

İki ağrıyı kesin olarak ayırmanın tek yolu tıbbi değerlendirmedir; elektrokardiyografi ve kan tahlili çoğu zaman dakikalar içinde sonuç verir. Yine de bazı özellikler ağrının kaynağı hakkında güçlü ipucu verir. Kalp kaynaklı ağrı baskı ve ağırlık tarzındadır, geniş bir alanı kaplar, kola, çeneye ya da sırta yayılır, eforla artar ve dinlenmekle geçmez.^[6] Aşağıdaki tablo iki tabloyu karşılaştırır.

Bu ayrımı ve iki durumun birlikte görülebileceği hâlleri panik atak mı kalp krizi mi yazımızda ayrıntılı anlattık.

Ne Zaman 112'yi Aramalısınız?

Göğüs ağrısı baskı tarzındaysa, 15–20 dakikadan uzun sürüyorsa, kola, çeneye ya da sırta yayılıyorsa, eforla başladıysa, soğuk terleme, bulantı, bayılma hissi ya da belirgin nefes darlığı eşlik ediyorsa beklemeden 112'yi arayın. Kırk yaşın üzerindeyseniz, sigara içiyorsanız, diyabet, tansiyon, kolesterol yüksekliği ya da ailede erken kalp hastalığı öyküsü varsa daha da dikkatli olun. Emin olamadığınız ilk ağrıda hekime başvurmak her zaman doğru karardır; kalbin temiz olduğunu öğrenmek kaygı tedavisinin de ilk adımıdır.

Psikolojik Kalp Ağrısı Neden Olur?

En sık neden panik bozukluğu ve yaygın anksiyete bozukluğudur; bu kişilerde kalp dışı göğüs ağrısı diğer insanlara göre çok daha sık görülür.^[3] Uzun süren iş ya da ilişki stresi, depresyon, geçmişte yaşanmış bir travma ve yakın çevrede kalp krizi geçiren birinin olması da ağrıyı tetikleyebilir. Yakınını kalp hastalığından kaybedenlerde kalbe odaklanma özellikle sıktır.

Bazı kişilerde sorun kaygıdan çok kalbe ilişkin sağlık kaygısıdır: Kişi sürekli nabzını ölçer, defalarca tahlil yaptırır, temiz sonuçlara rağmen rahatlayamaz. Bu tabloyu psikosomatik hastalıklar yazımızda ve kaygının bedendeki diğer yansımalarını anksiyete vücutta nereye vurur yazımızda anlattık.

Psikolojik Kalp Ağrısı Nasıl Geçer?

Ağrı anında amaç bedene "tehlike yok" sinyalini vermektir; kalp temiz çıktıktan sonra aşağıdaki adımlar çoğu kişide ağrıyı dakikalar içinde hafifletir. Uzun vadede ise ağrıyı besleyen kaygıyı azaltmak gerekir. Aşağıdaki yöntemleri önce sakin anlarda deneyip öğrenmek, ağrı anında uygulamayı kolaylaştırır; birkaç hafta içinde ataklar hem seyrekleşir hem kısalır.

• Nefesi yavaşlatın: burundan dört saniye alın, ağızdan altı saniye verin; hızlı nefesin yarattığı sıkışma birkaç dakikada azalır.
• Omuzlarınızı indirin, çenenizi gevşetin, ellerinizi açın; göğüs duvarı kasları gevşeyince batma azalır.
• Dikkati dışarı çevirin: odadaki beş nesneyi sayın, bir kelime oyunu oynayın; kalbi dinlemeyi bırakmak döngüyü kırar.
• Hareket edin: hafif yürüyüş adrenalinin hazırladığı enerjiyi harcar ve ağrının eforla artmadığını size gösterir.
• Kafeini, enerji içeceğini ve sigarayı azaltın; üçü de çarpıntıyı ve kaygıyı artırır.
• Uyku saatlerinizi sabitleyin; uykusuz beden daha kolay alarma geçer.

Psikolojik Kalp Ağrısı Tedavisi Nasıldır?

Tedavinin ilk adımı tıbbi değerlendirmedir: Hekim muayene, elektrokardiyografi ve gerekirse ek tetkiklerle kalp hastalığını dışlar; reflü ya da kas kaynaklı nedenler varsa onlar tedavi edilir. Kalp ve diğer organlar temizse ağrının kaynağı kaygıdır ve tedavi ruh sağlığı alanında sürdürülür. Normal kalp damarlarına sahip göğüs ağrılı kişilerde bilişsel davranışçı terapinin ağrıyı ve kaygıyı azalttığı derlemelerde gösterilmiştir.^[4]

Terapide kişi bedensel belirtileri felaket olarak yorumlamayı bırakmayı, nefes ve gevşeme becerilerini ve kaçındığı etkinliklere dönmeyi öğrenir. Panik bozukluğu ya da yaygın kaygı bozukluğu varsa SSRI grubu ilaçlar eklenebilir; bu ilaçlar birkaç haftada etki eder ve bağımlılık yapmaz. Tedaviyle ağrı atakları çoğu kişide belirgin biçimde azalır ya da kaybolur.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?

Kalp tetkikleriniz temiz çıktığı hâlde göğüs ağrınız tekrarlıyor, her ağrıda acil servise gitme ihtiyacı duyuyor, ağrı korkusuyla egzersizden ya da yalnız kalmaktan kaçınıyorsanız bir psikiyatri uzmanına başvurmanız iyi olur. Ağrıya çarpıntı, nefes darlığı ve yoğun korku eşlik ediyorsa panik bozukluğu değerlendirilmelidir.

Ön fikir için panik atak testi ve anksiyete testi, temiz sonuçlara rağmen hastalık korkusu sürüyorsa hastalık hastalığı testi yardımcı olabilir; testler tanı koymaz. Değerlendirme ve tedavi için yetişkin psikiyatristlerimizden randevu alabilirsiniz. Göğüs ağrısı uyarı belirtileriyle birlikteyse 112'yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

Psikolojik kalp ağrısı nasıl anlaşılır?

Nokta şeklinde, batıcı, nefes ve hareketle değişen, dinlenirken ya da stresle başlayan ve dakikalar içinde azalan ağrı psikolojik kaynağı düşündürür. Kesin ayrım için hekim değerlendirmesi ve EKG gerekir.

Psikolojik kalp ağrısı ne kadar sürer?

Genellikle saniyeler ile birkaç dakika arasında sürer, dalgalanır ve gün içinde tekrarlayabilir. Yirmi dakikadan uzun süren, sürekli ve baskı tarzında ağrı acil değerlendirme gerektirir.

Stres kalp ağrısı yapar mı?

Evet. Stres hormonları kalbi hızlandırır, nefesi sıklaştırır ve göğüs kaslarını gerer; bu değişiklikler göğüste batma ve sıkışma olarak hissedilir. Kalp hastalığı olmasa da ağrı gerçektir.

Psikolojik kalp ağrısı tehlikeli midir?

Kalp açısından tehlikeli değildir; ancak tedavi edilmeyen kaygı yaşam kalitesini düşürür ve kaçınmaya yol açar. İlk ağrıda kalp hastalığının dışlanması şarttır.

Kalp ağrısı için hangi doktora gidilir?

İlk değerlendirme için aile hekimi, dahiliye ya da kardiyoloji; kalp temiz çıktıktan sonra tekrarlayan ağrı için psikiyatri uzmanına başvurulur.

Psikolojik kalp ağrısı gençlerde görülür mü?

Evet, gençlerde ve genç yetişkinlerde göğüs ağrısının en sık nedenleri kas-iskelet kaynaklı ağrı ve kaygıdır; bu yaş grubunda kalp kaynaklı ağrı nadirdir. Yine de ilk ağrıda hekim değerlendirmesi gerekir.

Psikolojik kalp ağrısına ne iyi gelir?

Yavaş nefes, kas gevşetme, dikkati dışarı çevirme ve hafif yürüyüş ağrıyı o anda azaltır; uzun vadede kaygının terapiyle ele alınması ağrıyı ortadan kaldırır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Göğüs ağrısı uyarı belirtileriyle birlikteyse 112'yi arayın; tekrarlayan ağrıda önce hekime, kalp temizse bir ruh sağlığı uzmanına başvurun.