Maruz Bırakma Basamakları (Korku Hiyerarşisi) Formu

Bu form ne işe yarar

Kaçınma kaygıyı kısa sürede azaltır ama korkunun sürmesine yol açar: kişi korktuğu durumla hiç karşılaşmadığı için korkusunun abartılı olduğunu öğrenme fırsatı bulamaz. Maruz bırakma, bu öğrenmeyi planlı ve kademeli biçimde sağlar.

Korku basamakları, çalışmanın yol haritasıdır. Her basamakta danışan biraz daha zorlanır ama kontrolü kaybetmez; başarılı her deneme bir sonraki adımı kolaylaştırır.

Ne zaman kullanılır

• Özgül fobiler, sosyal kaygı, panik bozukluk ve agorafobide kaçınılan durumlarla çalışırken.
• Obsesif kompulsif bozuklukta maruz bırakma ve tepki önleme çalışmasında.
• Travma sonrası kaçınmada, uygun klinik değerlendirme ve hazırlıktan sonra.

Öznel sıkıntı puanı

0 = hiç kaygı yok, 50 = belirgin ama dayanılabilir kaygı, 100 = yaşanabilecek en yoğun kaygı.

Korku basamakları

Deneme kayıt çizelgesi

Hatırlatmalar

• Kaygının yükselmesi çalışmanın doğru yürüdüğünü gösterir; amaç kaygıyı hemen düşürmek değil, onunla kalabilmektir.
• Aynı basamağı birkaç kez, aralıksız günlerde tekrarlamak etkiyi artırır.
• Bir basamak çok zor gelirse daha küçük ara adımlara bölün.

Kullanım ipuçları

• Basamakları somut yazın: yer, süre, yanında kimin olduğu gibi ayrıntılar zorluğu değiştirir.
• Her denemeden önce danışanın beklentisini, sonra da gerçekte ne olduğunu yazdırın.
• Seans içi denemeleri ev ödeviyle destekleyin.
• Basamaklar arasında atlamak yerine gerektiğinde ara adımlar ekleyin.

Sık yapılan hatalar

• Kaygı yükseldiği anda denemeyi sonlandırmak; bu kaçınmayı pekiştirir.
• Güvenlik davranışlarını fark etmeden denemeye devam etmek.
• Denemeleri seyrek ve düzensiz yapmak.

Kayıtların saklanması

Doldurulmuş form kişisel sağlık verisi içerir. Basılı kopyaları kilitli bir dolapta, dijital kopyaları erişimi sınırlı ve şifreli bir ortamda saklayın; yalnız tedaviyle doğrudan ilgili kişilerle ve gerektiğinde danışanın onayıyla paylaşın. Saklama süresi dolduğunda belgeleri güvenli biçimde imha edin ve imhayı kayda geçirin.