Terapim Neden İlerlemiyor? Terapide Tıkanma ve Çözümleri

Terapide tıkanma (plato), ilk haftalardaki ilerlemenin ardından seansların aynı konular etrafında dönmesi ve değişimin durmuş gibi hissedilmesidir. Çoğu zaman başarısızlık değil; zor bir konuya gelindiğinin, hedeflerin yenilenmesi gerektiğinin ya da yöntemin gözden geçirilmesi gerektiğinin işaretidir. İlk adım, bunu terapistinizle açıkça konuşmaktır.

Terapide ilerleme normalde nasıl olur?

Terapide değişim düz bir çizgide ilerlemez. Araştırmalar, danışanların önemli bir bölümünün ilk iki ay içinde belirgin rahatlama yaşadığını, sonraki dönemde ise ilerlemenin yavaşladığını gösterir.^[5] Bazı danışanlarda ise iyileşme tek bir seans arasında ani bir sıçrama biçiminde gelir.^[6] Yavaşlama tek başına sorun değildir; sorun, haftalarca hiçbir değişim olmamasıdır.

Tıkandığınızı nasıl anlarsınız?

Tek bir verimsiz seans tıkanma değildir; her terapide zor geçen görüşmeler olur. Tıkanmadan söz etmek için durgunluk hissinin birkaç hafta sürmesi ve aşağıdaki işaretlerden birkaçının birlikte bulunması gerekir. Bu işaretleri erkenden fark etmek, sorunu terapistinizle açıkça konuşabilmenin ve süreci yeniden düzenlemenin ilk adımıdır.

• Her hafta aynı konuyu anlatıyor, yeni bir şey çıkmıyor
• Seanslara gitmek istemiyor, ertelemek için neden arıyorsunuz
• Seansta fark ettikleriniz günlük yaşamınıza yansımıyor
• Terapistinize söylemediğiniz bir kırgınlık ya da hayal kırıklığı var
• Terapinin neyi hedeflediğini artık tam bilmiyorsunuz

Terapide tıkanmanın sık nedenleri nelerdir?

Tıkanmanın nedeni bazen danışanda, bazen terapistte, çoğu zaman da ikisinin arasındaki ilişkidedir; terapinin sonucunu yöntemden çok bu ortak etkenler belirler.^[1] Nedeni doğru bulmak çözümü de belirler. Aşağıdaki tablo sık karşılaşılan nedenleri, nasıl fark edileceklerini ve her biri için atılabilecek adımları özetler.

Tıkanmayı terapistinizle nasıl konuşmalısınız?

Terapötik ilişkinin gücü, terapinin sonucunu belirleyen en tutarlı etkenlerden biridir.^[2] İlişkide yaşanan kırılmaların seansta açıkça konuşulup onarılması da daha iyi sonuçlarla ilişkilidir.^[3] Bu yüzden tıkanmayı dile getirmek ayıp ya da terapistinize karşı saygısızlık değil, terapinin doğal işleyişinin önemli bir parçasıdır.

Şu cümlelerle başlayabilirsiniz:

• “Son birkaç haftadır ilerleyemiyormuşuz gibi hissediyorum, bunu konuşabilir miyiz?”
• “Şu an tam olarak neyi hedeflediğimizi yeniden belirlemek istiyorum.”
• “Geçen seans söylediğiniz bir şey beni kırdı, bunu açmak istiyorum.”
• “Bu yöntemin benim sorunum için uygun olup olmadığını merak ediyorum.”

İyi bir terapist bu konuşmayı savunmaya geçmeden karşılar ve süreci birlikte yeniden düzenler. Terapistten sizi küçümseyen ya da konuşmayı geçiştiren bir yanıt alıyorsanız, bu da önemli bir bilgidir.

Süreci yeniden harekete geçirmek için neler yapabilirsiniz?

İlerlemeyi düzenli olarak ölçmek tıkanmayı erken fark etmeyi sağlar. Terapistin danışanın gidişini kısa ölçeklerle izleyip geri bildirim aldığı süreçlerde, özellikle ilerlemesi yavaşlayan danışanlarda sonuçların daha iyi olduğu gösterilmiştir.^[4] Bu tür bir düzenli değerlendirmeyi terapistinizden siz de isteyebilir, birkaç haftada bir birlikte gözden geçirebilirsiniz.

1. Hedefleri yazılı hâle getirin: “Daha iyi hissetmek” yerine “haftada üç gün toplu taşımaya binebilmek” gibi ölçülebilir hedefler koyun.
2. Seans arasında çalışın: Seansta konuşulanı hafta içinde küçük bir adımla deneyin; değişimin çoğu seans dışında olur.^[7]
3. Seans sonrası not alın: Seanstan aklınızda kalanı ve hafta içinde fark ettiklerinizi birkaç cümleyle yazın.
4. Kaçındığınız konuyu adlandırın: “Bunu konuşmaya hazır değilim ama önemli olduğunu biliyorum” demek bile kapıyı aralar.
5. Seans sıklığını gözden geçirin: Çok seyrek görüşmeler süreci yavaşlatabilir.

Psikiyatrik değerlendirme ne zaman gerekir?

Terapide tıkanmanın arkasında bazen tedavi edilmemiş bir depresyon, uyku bozukluğu, dikkat eksikliği ya da alkol ve madde kullanımı bulunur. Bu durumlarda kişi seansta konuşulanları uygulayacak enerjiyi bulamaz ve terapi tek başına yetersiz kalır. Bir psikiyatrik değerlendirme, gerekiyorsa ilaçla terapinin birlikte yürütülmesini sağlar.

Terapi ile ilacın birlikte kullanıldığı durumlar için ilaçsız tedavi yazımıza göz atabilirsiniz. Belirtiler ağırlaşıyor, umutsuzluk artıyor ya da kendinize zarar verme düşünceleri ortaya çıkıyorsa bir sonraki seansı beklemeden hekiminize ulaşın; acil durumda 112’yi arayın.

Terapist değiştirmek ne zaman doğru karar olur?

Terapist değiştirmek başarısızlık değildir; her uzmanın yöntemi ve tarzı farklıdır ve uyum kimsenin suçu olmadan da kurulamayabilir. Yine de bu karar ne aceleyle verilmeli ne de “ayıp olur” diye ertelenmelidir. Önce konuyu terapistinizle açmak, çoğu durumda süreci yeniden şekillendirmeye yeter.

• Seanslarda alay edildiğinizi, hor görüldüğünüzü ya da kişisel sınırlarınızın aşıldığını hissetmeniz
• Anlattıklarınızın başkalarıyla paylaşıldığından şüphelenmeniz için somut bir neden olması
• Yaşadığınız soruna yönelik eğitimi ve deneyimi olmadığını terapistin kendisinin de kabul etmesi
• Tıkanmayı açtığınızda konunun geçiştirilmesi
• Uzun süredir değişim olmadığı hâlde hedeflerin ve yöntemin hiç yeniden konuşulmaması

Ayrılmaya karar verdiyseniz bir kapanış seansı isteyin: bu süreçte size iyi gelenleri ve yarım kalanları birlikte özetlemek, yeni uzmana neyi anlatacağınızı da netleştirir.

Sık Sorulan Sorular

Terapide kötüleşmiş gibi hissetmek normal mi?

Zor anılar ya da duygular konuşulduğunda kısa süreli bir ağırlık hissi olabilir ve bu çoğu zaman geçicidir. Ancak kötüleşme haftalarca sürüyor, günlük işlevlerinizi bozuyor ya da umutsuzluk artıyorsa bunu terapistinize mutlaka söyleyin. Bu durumda tedavi planının gözden geçirilmesi gerekir.

Terapi ne kadar sürmeli?

Süre, soruna ve yönteme göre değişir. Yapılandırılmış terapiler çoğu zaman 8–20 seans sürer; köklü ilişki örüntüleri ya da kişilik özellikleri üzerinde çalışılıyorsa süreç aylar, bazen yıllar alabilir. Başta belirlenen hedefe göre ara değerlendirmeler yapmak, sürenin anlamlı kalmasını sağlar.

Terapiye ara vermek iyi bir fikir mi?

Hedeflere büyük ölçüde ulaşıldıysa planlı bir ara ya da seansların seyrekleştirilmesi uygun olabilir. Ancak kaçınma nedeniyle verilen ani bir ara, çoğu zaman sorunu ertelemekten öteye gitmez. Kararı terapistinizle birlikte ve nedenini konuşarak vermek en sağlıklısıdır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Terapinizle ilgili kaygılarınızı en doğru biçimde terapistinizle ya da bir psikiyatristle değerlendirebilirsiniz.