Terapist Nedir? Kimler Terapi Yapar, Nasıl Seçilir?

Terapist, ruhsal ve duygusal sorunlarda konuşmaya dayalı tedavi, yani psikoterapi uygulayan uzmandır. Türkiye’de “terapist” tek başına yasal bir meslek unvanı değildir; psikoterapi çoğunlukla psikiyatristler, klinik psikologlar ve psikoterapi eğitimi almış diğer ruh sağlığı çalışanları tarafından yapılır. Doğru terapisti seçerken eğitim, yöntem ve aranızdaki uyum belirleyicidir.

Terapist kimdir, kimler terapi yapabilir?

“Terapist” sözcüğü bir meslekten çok bir işi anlatır: psikoterapi yapmak. Bu işi yapan kişinin temel mesleği farklı olabilir. Psikiyatristler hekimdir ve uzmanlık eğitimlerinde psikoterapi de öğrenirler; klinik psikolog unvanı ise psikoloji lisansının üzerine klinik psikolojide yüksek lisans ya da doktora gerektirir.^[1] Bunun üzerine belirli bir terapi yönteminde ek eğitim ve süpervizyon alınır.

Unvan yasayla korunmadığı için “terapist” adıyla çalışan herkesin aynı eğitimi aldığını varsaymamak gerekir. Terapistinize temel mesleğini, hangi yöntemde eğitim aldığını ve süpervizyon desteği olup olmadığını sormak doğal bir haktır. Psikolog ile psikiyatrist arasındaki fark için yönlendirme yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi terapi yaklaşımları vardır?

Psikoterapi tek bir yöntem değildir; farklı sorunlar için geliştirilmiş, her birinin kendine özgü teknikleri olan birçok yaklaşım vardır. Yaklaşımlar arasındaki farklardan bağımsız olarak, terapist ile danışan arasındaki güvenli ilişki, tedavinin sonucunu belirleyen en önemli ortak etkenlerden biridir.^[3] Aşağıdaki tablo sık kullanılan yaklaşımları özetler.

Etkinliği en çok araştırılmış yaklaşım bilişsel davranışçı terapidir.^[6] Diğer yaklaşımlar hakkında şema terapi ve EMDR yazılarımızda ayrıntı bulabilirsiniz.

Bir terapi süreci nasıl ilerler?

İlk görüşmelerde terapist sizi dinler, yakınmalarınızı ve yaşam öykünüzü öğrenir ve birlikte terapinin hedeflerini belirlersiniz. Seanslar genellikle haftada bir ve 45–50 dakika sürer. Yapılandırılmış terapiler çoğu zaman birkaç ay içinde tamamlanırken, köklü ilişki örüntüleri üzerinde çalışan terapiler daha uzun sürebilir.

• Değerlendirme: Sorunun ne olduğu, ne zamandan beri sürdüğü ve neyi değiştirmek istediğiniz konuşulur.
• Hedef belirleme: Somut ve ölçülebilir hedefler konur.
• Çalışma dönemi: Seanslarda ve seans aralarında yeni beceriler denenir.
• Sonlandırma: Kazanımlar gözden geçirilir, zor dönemler için plan yapılır.

Terapiye başlayan kişilerin bir bölümü süreci erken bırakır; bunun sık nedenleri arasında beklentilerin konuşulmaması ve terapistle uyum sorunu yer alır.^[7] Bu yüzden beklentilerinizi ilk seanslarda açıkça konuşmak önemlidir. Süreç bir noktada tıkanırsa terapide tıkanma yazımıza bakabilirsiniz.

Doğru terapisti nasıl seçersiniz?

İyi bir terapist hem sorununuza uygun bir yöntemde yetkin olmalı hem de yanında kendinizi güvende hissedebileceğiniz biri olmalıdır. Terapist ile danışan arasındaki ilişkinin gücü, terapinin sonucunu en tutarlı biçimde öngören etkenlerden biridir.^[4] İlk görüşmede aşağıdaki soruları sormak seçiminizi belirgin biçimde kolaylaştırır.

• Temel mesleğiniz nedir, hangi terapi yönteminde eğitim aldınız?
• Benim yaşadığım sorunla daha önce ne kadar çalıştınız?
• Terapinin yaklaşık ne kadar süreceğini ve ilerlemeyi nasıl değerlendireceğimizi düşünüyorsunuz?
• Gerektiğinde bir psikiyatristle birlikte çalışıyor musunuz?
• Seans ücreti, iptal koşulları ve gizlilik kuralları nelerdir?

İlk birkaç seanstan sonra kendinizi anlaşılmamış, yargılanmış ya da baskı altında hissediyorsanız bunu terapistinizle konuşun; uyum sağlanamıyorsa başka bir terapiste geçmek de meşru bir seçenektir.

Terapide gizlilik nasıl korunur?

Terapide anlattıklarınız gizlidir ve izniniz olmadan başkalarıyla paylaşılamaz; bu ilke meslek etiğinin temelidir.^[2] Gizliliğin yasal ve etik olarak sınırlandığı birkaç istisna vardır: kişinin kendisine ya da başkasına ciddi zarar verme riski, çocuk istismarı şüphesi ve mahkeme kararı gibi durumlar. Terapistiniz bu sınırları ilk görüşmede açıklamalıdır.

Online terapi yüz yüze terapi kadar etkili mi?

Birçok sorun için online görüşmeler yüz yüze görüşmelere yakın sonuç verir. Depresyonda bilişsel davranışçı terapinin farklı sunum biçimlerini karşılaştıran bir analizde, bireysel, grup ve rehberli kendi kendine yardım biçimlerinin benzer etkide olduğu gösterilmiştir.^[5] Ancak ağır belirtiler, kriz durumları ya da güvenlik riski varsa yüz yüze değerlendirme daha uygundur.

Sık Sorulan Sorular

Terapiye gitmek için ciddi bir sorunum mu olmalı?

Hayır. Yoğun stres, kayıp, ilişki sorunları, karar verme güçlüğü ya da kendini daha iyi tanıma isteği de terapiye başlamak için yeterli nedenlerdir. Erken başvurmak, sorunların büyümesini önler.

Terapist ilaç yazabilir mi?

İlacı yalnızca hekimler yazabilir. Terapistiniz bir psikiyatristse hem terapi yapıp hem ilaç yazabilir; psikolog ya da başka bir meslekten terapistler ise ilaç gerektiğinde sizi bir psikiyatriste yönlendirir.

Terapiden ne zaman sonuç alınır?

Birçok kişi ilk birkaç hafta içinde bir rahatlama fark eder; belirgin değişim ise çoğu zaman birkaç ay sürer. Hedeflerin baştan konuşulması ve ilerlemenin düzenli değerlendirilmesi, terapinin amacına ulaşıp ulaşmadığını görmeyi kolaylaştırır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Yaşadığınız soruna uygun terapi yaklaşımını bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşabilirsiniz. Yöntemlerden biri hakkında ayrıntı için bilişsel davranışçı terapi yazımıza bakabilirsiniz.