Doğru Psikiyatristi Nasıl Seçerim? İyi Uzmanda Aranacaklar

Doğru psikiyatristi seçerken önce sorununuza uygun alanda uzman olup olmadığına, sonra ulaşılabilirliğine ve ilk görüşmede sizi nasıl dinlediğine bakılır. İyi bir psikiyatrist tanıyı ve tedavi seçeneklerini anlaşılır biçimde açıklar, sorularınızı sabırla yanıtlar ve kararları sizinle birlikte verir. Uyum olmazsa hekim değiştirmek de hakkınızdır.

Önce hangi uzmana ihtiyacınız olduğunu nasıl anlarsınız?

Psikiyatrist tıp doktorudur; tanı koyar, gerekirse ilaç yazar ve tedaviyi takip eder. Psikolog ise değerlendirme ve psikoterapi yapar ama ilaç yazamaz. Belirtiler ağırsa, günlük hayatınızı belirgin biçimde bozuyorsa ya da ilaç gerekip gerekmediği konusunda bir görüş almak istiyorsanız ilk adres psikiyatristtir.

Psikiyatristin alanı da önemlidir: 18 yaş altındaki bir çocuk ya da genç için çocuk ve ergen psikiyatristi, yetişkinler için erişkin psikiyatristi uygundur. Bağımlılık, yeme bozukluğu ya da yaşlılık döneminin sorunları gibi konularda bu alanlarda deneyimli bir hekim aramak faydalıdır. Kimden başlayacağınızdan emin değilseniz hangi uzmana gitmeliyim sayfamız size yol gösterir.

Bir psikiyatristte hangi somut özelliklere bakılmalı?

Bakılacak ilk şey uzmanlık unvanı ve alanıdır: kişinin Ruh Sağlığı ve Hastalıkları ya da Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları uzmanı olması gerekir. Ardından çalıştığı yer, randevu bulunabilirliği, yüz yüze ya da online görüşme seçeneği ve ücret gibi pratik konular gelir. Uzun süre takip gerekecekse ulaşılabilirlik özellikle belirleyicidir.

• Uzmanlık alanı sorununuzla örtüşüyor mu?
• Kontrol randevularını düzenli verebiliyor mu?
• Acil bir durumda nasıl ulaşabileceğinizi açıkça söylüyor mu?
• Gerekirse psikologla ya da başka bir bölümle birlikte çalışıyor mu?

İlk görüşmeye nasıl hazırlanmalısınız?

İlk görüşmenin verimli geçmesi büyük ölçüde hazırlığa bağlıdır; görüşme süresi sınırlıdır ve heyecanla önemli ayrıntılar unutulabilir. Yanınıza kısa notlar almak, hekimin tabloyu doğru görmesini ve sizin de aklınızdaki soruları sormanızı kolaylaştırır. Ayrıntılı bir hazırlık listesi için ilk randevuya hazırlık yazımıza bakabilirsiniz.

• Belirtilerin ne zaman başladığı, nasıl değiştiği ve günlük hayatınızı nasıl etkilediği
• Kullandığınız bütün ilaçlar, takviyeler ve dozları; varsa eski reçeteler
• Daha önceki tanı, rapor ve tahlil sonuçları
• Ailede ruhsal hastalık öyküsü
• Alkol, sigara ya da madde kullanımı
• Sormak istediğiniz soruların listesi

İlk görüşmede hangi soruları sormalısınız?

İlk görüşme yalnızca hekimin sizi değerlendirdiği değil, sizin de hekimi tanıdığınız bir görüşmedir. Tanının ne olduğunu, hangi tedavi seçeneklerinin bulunduğunu ve tedaviden ne beklenmesi gerektiğini sormak hakkınızdır. Açık ve sabırlı yanıtlar almak, tedaviye güvenle başlamanızı ve kararlara ortak olmanızı sağlar.^[5] Sorularınızı önceden yazmanız işinizi kolaylaştırır.

• Durumum hakkındaki düşünceniz nedir, başka bir olasılık var mı?
• İlaç önerecekseniz ne zaman etki etmesi beklenir, olası yan etkileri neler?
• Terapi de önerir misiniz, hangi yöntemle ve kimden?
• Bir sonraki kontrol ne zaman, acil durumda size nasıl ulaşırım?
• İlacı ne kadar süre kullanacağım, bırakırken ne yapmalıyım?

Uyumun iyi olduğunu nasıl anlarsınız?

Araştırmalar, hasta ile tedavi eden kişi arasındaki ilişkinin kalitesinin tedavi sonuçlarıyla tutarlı biçimde ilişkili olduğunu göstermektedir.^[1][6] Görüşmeden çıkarken anlaşıldığınızı, ne yapacağınızı bildiğinizi ve sorularınızın cevaplandığını hissediyorsanız iyi bir başlangıç yapmışsınız demektir. Aşağıdaki tablo, iyi ve dikkat gerektiren işaretleri kabaca bir çerçevede özetler.

İlk görüşmede her şeyin mükemmel olması beklenmez; ilk ilaç değişebilir, uyum birkaç görüşmede oturabilir. Ancak dinlenmediğinizi, küçümsendiğinizi ya da baskı altında hissediyorsanız bu, başka bir hekimle görüşmeyi düşünmeniz için yeterli bir nedendir.

Hekim değiştirmek ya da ikinci görüş almak doğru mu?

Hekim seçmek ve değiştirmek hasta haklarındandır; ikinci görüş almak da güvensizlik değil, bilinçli bir tercihtir.^[4] Özellikle uzun süreli ilaç kullanımı, yaşamı etkileyecek bir tanı ya da tedaviye yanıt alınamaması durumunda başka bir uzmanın görüşü faydalı olur. İyi bir hekim, hastasının bilgiyle karar vermesini destekler.

Hekim değiştirirken ilaçlarınızı kendiliğinden bırakmayın. Kullandığınız ilaçları ve önceki raporları yeni hekime götürün; tedavinin kesintisiz sürmesi için geçişi birlikte planlayın.

Etik açıdan nelere dikkat edilmeli?

Psikiyatrik görüşmede söylediklerinizin gizli tutulması, size saygıyla davranılması ve tedaviye ancak sizin onayınızla başlanması temel kurallardır.^[3] Hekiminizin ilişkiyi profesyonel sınırlar içinde tutması, size ticari bir ürün ya da hizmeti dayatmaması ve kişisel bilgilerinizi izniniz olmadan paylaşmaması gerekir. Bu kurallara aykırı bir durumda şikâyet hakkınız vardır.

Sık Sorulan Sorular

Psikiyatriste gitmek için sevk gerekir mi?

Devlet hastanelerinde psikiyatri polikliniğine çoğu zaman doğrudan MHRS üzerinden randevu alınabilir; özel hastane ve muayenehanelerde sevk gerekmez. Bazı üniversite hastanelerinin kendi randevu kuralları olabilir. Acil bir durumda randevu beklemeden en yakın acil servise başvurulmalıdır.

Online psikiyatri görüşmesi yüz yüze kadar etkili mi?

Kontrol görüşmeleri, ilaç takibi ve birçok değerlendirme online olarak da etkili biçimde yapılabilir. Bununla birlikte ağır belirtiler, kriz durumları ya da bedensel muayene gerektiren tablolar için yüz yüze görüşme tercih edilir. Hangisinin uygun olduğuna hekiminizle birlikte karar verebilirsiniz.

Psikiyatristle psikolog birlikte çalışabilir mi?

Evet, birçok durumda en iyi sonuç ikisinin birlikte çalışmasıyla alınır. Psikiyatrist tanı ve ilaç tedavisini yürütürken psikolog düzenli terapi görüşmelerini yapar. Bu birlikte çalışmada iki uzmanın sizin onayınızla bilgi paylaşması, tedavinin uyumlu ilerlemesini sağlar.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Terapist seçimiyle ilgili ayrıntılar için terapist seçme rehberimize bakabilirsiniz.