Oksitosin (Aşk Hormonu) Nedir? Nasıl Artar?

Oksitosin, beynin hipotalamus bölgesinde üretilip hipofiz bezinden kana salgılanan bir hormondur. Doğumda rahim kasılmalarını, emzirmede sütün salınmasını sağlar; aynı zamanda bağ kurma, güven ve yakınlık duygularında rol oynar. Sarılma, öpüşme ve yakın temas sırasında salgılandığı için halk arasında aşk hormonu ya da sarılma hormonu olarak bilinir.

Bu yazıda oksitosinin bedendeki ve ilişkilerdeki görevlerini, aşk hormonu adının ne kadar doğru olduğunu, oksitosini doğal yollarla artırmanın yollarını, burun spreyiyle ilgili araştırmaların sonuçlarını ve eksikliğinin ne anlama geldiğini anlattık.

Oksitosin Ne İşe Yarar?

Oksitosinin bilinen en eski görevleri doğum ve emzirmeyle ilgilidir. Doğum sırasında rahim kasılmalarını güçlendirir, doğumdan sonra rahmin toparlanmasına yardım eder. Bebek emmeye başladığında salgılanan oksitosin, sütün memeden akmasını sağlar. Bu nedenle sentetik oksitosin, gerektiğinde doğumu başlatmak ya da kanamayı azaltmak için hastanede kullanılır.^[1]

Oksitosin beyinde de görev yapar. Anne ile bebek arasındaki bağın kurulmasını, sosyal ipuçlarının fark edilmesini ve insanların birbirine yakınlaşmasını destekler. Stres anında sakinleştirici bir etki göstererek kaygının azalmasına katkıda bulunabileceği düşünülmektedir.^[2]

Oksitosine Neden Aşk Hormonu Denir?

Oksitosin; sarılma, el ele tutuşma, öpüşme ve cinsel yakınlık sırasında salgılanır. Araştırmalar romantik ilişkinin ilk dönemindeki çiftlerde ve yeni ebeveynlerde oksitosin düzeylerinin yüksek olabildiğini göstermiştir. Bu yüzden oksitosin, sevgi ve bağlılığın biyolojik temelini anlatmak için sıkça aşk hormonu olarak anılır.^[2]

Ancak bu ad durumu biraz fazla basitleştirir. Aşk ve bağlılık; dopamin, serotonin gibi pek çok kimyasal maddenin yanı sıra kişinin deneyimleri, değerleri ve ilişkinin kendisiyle şekillenir. Ayrıca bazı çalışmalar, oksitosinin kişinin kendi grubuna karşı yakınlığı artırırken yabancılara karşı mesafeyi koruyabildiğini göstermiştir; yani her durumda yalnızca sevgi üretmez.^[1]

Diğer mutluluk hormonlarını mutluluk hormonları yazımızda, serotonini ise serotonin yazımızda ayrıntılı anlattık.

Oksitosin Anne ve Bebek Bağında Nasıl Rol Oynar?

Doğumdan sonraki ilk saatlerde ve emzirme döneminde annede salgılanan oksitosin, anne ile bebek arasındaki bağın kurulmasına katkıda bulunur. Ten tene temas, bebeğe dokunmak, onunla göz göze gelmek ve emzirmek oksitosin salgılanmasını destekler. Bu yakınlık, annenin bebeğinin ihtiyaçlarını fark etmesini ve ona karşı şefkat duymasını kolaylaştırır.^[2]

Babalarda da bebekle yakın temas ve oyun sırasında oksitosin düzeyinin arttığı bildirilmiştir. Bağ kurmak yalnızca hormonlarla açıklanamaz; bebekle geçirilen zaman, sevgi dolu ilgi ve ebeveynin kendi ruh sağlığı da en az hormonlar kadar önemlidir. Emzirme mümkün olmasa bile ten tene temas ve şefkatli bakım güçlü bir bağ kurulmasını sağlar.

Oksitosin Güven Duygusunu Artırır mı?

2005 yılında yapılan ve çok ses getiren bir deneyde, burundan oksitosin verilen katılımcıların bir yatırım oyununda karşı tarafa daha fazla güvendiği bildirilmişti. Bu bulgu oksitosinin "güven hormonu" olarak tanınmasına yol açtı. Ancak sonraki yıllarda yapılan benzer çalışmalar her zaman aynı sonucu bulamadı ve etki tartışmalı hale geldi.^[3]

Bugün oksitosinin güven ve sosyal davranış üzerindeki etkisinin kişiye, ortama ve ilişkinin niteliğine göre değiştiği düşünülmektedir. Bu nedenle oksitosini insanları daha güvenilir ya da sevecen yapan bir madde gibi görmek doğru değildir.

Oksitosin Nasıl Artar?

Oksitosini artırmanın en etkili yolları, insanlarla ve canlılarla kurulan sıcak ve güvenli temaslardır. Sevdiğiniz birine sarılmak, el ele tutuşmak ya da masaj gibi şefkatli dokunuşlar oksitosin salgılanmasını destekler. Yakın arkadaşlarla vakit geçirmek, birlikte gülmek ve birine yardım etmek de sosyal bağı güçlendirerek benzer bir etki yaratır.^[2]

• Sevdiklerinize sarılın, el ele tutuşun, şefkatli dokunuşu ihmal etmeyin.
• Evcil hayvanınızla oynayın ve onunla göz teması kurun.
• Arkadaşlarınızla yüz yüze vakit geçirin, birlikte gülün.
• Gönüllü bir işe katılın ya da birine küçük bir iyilik yapın.
• Birlikte şarkı söylemek ya da dans etmek gibi ortak etkinlikler yapın.

Japonya'da yapılan bir çalışmada, köpekleriyle karşılıklı bakışan sahiplerin ve köpeklerin oksitosin düzeylerinin birlikte yükseldiği gösterilmiştir.^[4] Yalnızlığın ruh sağlığına etkilerini ise yalnızlık psikolojisi yazımızda anlattık.

Oksitosin Burun Spreyi İşe Yarar mı?

Oksitosinin burun spreyi şeklinde kullanımı, özellikle otizm, sosyal kaygı ve bazı ruhsal hastalıklarda yıllardır araştırılmaktadır. Ne var ki sonuçlar beklenenden zayıf çıkmıştır. Otizmli çocuk ve ergenlerde yapılan geniş bir çalışmada, düzenli oksitosin spreyinin sosyal işlevselliği plasebodan daha fazla iyileştirmediği gösterilmiştir.^[5]

Bu nedenle internette satılan ya da "ilişkinizi güçlendirir" diye pazarlanan oksitosin ürünlerine itibar edilmemelidir. Oksitosin bir hormondur ve tıbbi kullanımı hekim kontrolünde, belirli durumlarla sınırlıdır.

Oksitosin Eksikliği Ne Anlama Gelir?

Günlük hayatta "oksitosin eksikliği" diye adlandırılan, kanda ölçülüp tedavi edilen yaygın bir hastalık yoktur. Hipofiz bezini etkileyen çok nadir durumlar dışında oksitosin düzeyi rutin olarak ölçülmez. Yalnızlık, mutsuzluk ya da yakınlık kurmakta zorlanmayı tek bir hormonun eksikliğine bağlamak yanıltıcıdır ve asıl nedenlerin gözden kaçmasına yol açabilir.

Doğum sonrası dönemde annenin duygusal durumu ile oksitosin arasındaki ilişki araştırılmaktadır, ancak lohusalık depresyonunun nedeni tek bir hormon değildir. Bu dönemde yaşanan derin hüzün ve isteksizlik için lohusa depresyonu yazımıza bakabilirsiniz.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?

Uzun süredir kimseyle yakınlık kuramadığınızı, yalnız ve mutsuz hissettiğinizi ya da ilişkilerinizde güven sorunlarının tekrarladığını fark ediyorsanız bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek yararlı olabilir. Doğum sonrasında bebeğinize bağlanmakta zorlanıyorsanız da destek almaktan çekinmeyin. Sevgini gösterme tarzı testi, bağlanma stili testi ve mutluluk testi fikir verebilir; testler tanı koymaz.

İlişki ve duygu durumu alanında çalışan uzmanları yetişkin psikiyatrisi sayfamızda inceleyebilir, size uygun olana randevu talebi gönderebilirsiniz. Kendinize ya da bebeğinize zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

Oksitosin hangi besinlerde bulunur?

Oksitosin besinlerle alınan bir madde değildir; beden tarafından üretilir. Yiyeceklerin oksitosini doğrudan artırdığına dair güçlü bir kanıt yoktur.

Sarılmak gerçekten oksitosin salgılatır mı?

Evet, sarılma ve şefkatli dokunuş oksitosin salgılanmasıyla ilişkilidir. Etkinin güçlü olması için temasın güvendiğiniz biriyle ve gönüllü olması önemlidir.

Oksitosin erkeklerde de var mı?

Evet, oksitosin hem kadınlarda hem erkeklerde üretilir. Erkeklerde de bağ kurma, babalık davranışı ve cinsel işlevde rol oynar.

Oksitosin kaygıyı azaltır mı?

Oksitosinin stres tepkisini yatıştırıcı bir etkisi olabileceği düşünülmektedir. Ancak kaygı bozukluklarında oksitosin bir tedavi seçeneği değildir; etkili tedaviler terapi ve gerektiğinde hekimin önerdiği ilaçlardır.

Oksitosin uyutur mu?

Oksitosinin sakinleştirici etkisi gevşemeye katkıda bulunabilir, ancak uyku ilacı gibi etki etmez. Uyku düzeni için melatonin ve uyku alışkanlıkları daha belirleyicidir.

Oksitosin ile dopamin arasındaki fark nedir?

Oksitosin daha çok bağ ve yakınlıkla, dopamin ise ödül, istek ve motivasyonla ilişkilidir. Romantik ilişkilerde ikisi birlikte rol oynar; dopamin hakkında dopamin bağımlılığı yazımız fikir verebilir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hormonlarla ilgili yakınmalarınızın değerlendirilmesi ve tedavisi, sizi muayene eden bir hekim tarafından yapılmalıdır.