18 Yaş Altı Çocuk ve Ergen Psikiyatri Veli/Vasi Onam Formu

Bu formun amacı

Bu form, 18 yaşını doldurmamış bir çocuğun veya ergenin ruh sağlığı değerlendirmesi ve tedavisi için yasal temsilcisinin bilgilendirilmiş onamını belgelemek amacıyla hazırlanmıştır. Formu imzalamanız, süreci anladığınızı ve çocuğunuz adına başlatılmasını kabul ettiğinizi gösterir. Aklınıza takılan her soruyu imzalamadan önce uzmana yöneltebilirsiniz.

Türk Medeni Kanunu'na göre ergin olmayan çocuk anne ve babasının velayeti altındadır; velayet altında bulunmayan çocuğa vasi atanır. Sağlık kararlarında onam yetkisi kural olarak veliye veya vasiye aittir; bununla birlikte çocuğun görüşünün olgunluğu ölçüsünde dikkate alınması gerekir. Evlenme ya da mahkeme kararıyla ergin kılınmış kişiler bu formun kapsamı dışındadır ve kendi adlarına onam verirler.

Değerlendirme ve tedavi kapsamı

Değerlendirme süreci

İlk aşamada çocuğunuzun gelişim öyküsü, aile ve okul yaşamı, güncel yakınmaları ve güçlü yanları hakkında bilgi toplanır. Bu amaçla sizinle ve çocuğunuzla ayrı ayrı ya da birlikte görüşmeler yapılabilir. Gerekli görülürse yaşa uygun belirti ölçekleri (örneğin dikkat belirti ölçeği, kaygı belirti ölçeği), çizim ve oyun temelli gözlem yöntemleri kullanılabilir. Değerlendirme sonunda bulgular ve öneriler sizinle anlaşılır bir dille paylaşılır.

Tedavi seçenekleri

Değerlendirme sonucuna göre bireysel psikoterapi, ebeveyn danışmanlığı, aile görüşmeleri, davranışsal izlem ya da bunların birleşimi önerilebilir. Her seçeneğin beklenen yararı, olası zorlukları ve tahmini süresi sizinle konuşulur. Tedavi planı çocuğunuzun gereksinimleri değiştikçe güncellenir ve her önemli değişiklikte görüşünüz yeniden alınır.

Bu form kapsamında yer almayan uygulamalar şunlardır: ilaç tedavisi, hastaneye yatış, adli veya resmi kurumlara yönelik rapor düzenlenmesi ve araştırma amaçlı veri kullanımı. Bu konuların her biri için ayrı bilgilendirme ve ayrı onam gerekir.

Velayet durumu ve onay yetkisi

Çocuğun ruh sağlığına ilişkin kararlar, günlük bakım işlerinden farklı olarak velayet hakkının özüne dokunan önemli kararlardır. Bu nedenle uzman, onam verenin yetkisini belgeleyebilmek durumundadır. Lütfen durumunuza uyan kutucuğu işaretleyin ve istenen belgeyi ilk görüşmeye getirin.

☐ Anne ve baba evliyiz; velayeti birlikte kullanıyoruz.
☐ Boşandık; velayet bana aittir ve mahkeme kararını sundum.
☐ Boşandık; mahkeme ortak velayete karar verdi, her iki ebeveyn de imzalayacaktır.
☐ Vasi olarak atandım; vesayet belgesini sundum.
☐ Diğer: [Açıklama]

Ortak velayette ebeveynlerden birinin süreci onaylamaması durumunda uzman, çocuğun yararını gözeterek değerlendirmeyi erteleyebilir veya yalnızca acil nitelikteki adımları atabilir. Ebeveynler arasında görüş ayrılığı sürüyorsa çözüm yeri mahkemedir; uzman taraflardan biri lehine tavır almaz. Velayet sahibi olmayan ebeveynin çocuğun durumu hakkında bilgi edinme hakkı bulunabilir; bu tür talepler mahkeme kararı, çocuğun yararı ve gerektiğinde hukuki danışmanlık çerçevesinde değerlendirilir.

Çocuğun ve ergenin görüşünün alınması

Türk Medeni Kanunu, anne ve babanın çocuğa olgunluğu ölçüsünde yaşamını düzenleme olanağı tanımasını ve önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutmasını öngörür. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi de çocuğun kendini ilgilendiren her konuda görüşünü serbestçe ifade etme hakkını güvence altına alır. Hasta Hakları Yönetmeliği, yasal temsilcinin izninin yeterli olduğu durumlarda bile küçüğün dinlenerek sürece katılmasını ister.

Bu ilkeler doğrultusunda uzman, değerlendirmeye başlamadan önce çocuğunuza yaşına uygun bir dille neler yapılacağını anlatır ve kabulünü sorar. Ergenlerde bu kabul yazılı olarak da alınır; ergenin süreci istememesi durumunda zorlayıcı bir yaklaşım benimsenmez, önce isteksizliğin nedenleri konuşulur. Küçük yaştaki çocuklarda sözlü açıklama ve gözlemlenen uyum yeterli kabul edilir.

Çocuğun kabulü veli onamının yerine geçmez; veli onamı da çocuğun görüşünü yok saymanın gerekçesi olamaz. Uzman, iki tarafın görüşü çeliştiğinde çocuğun yararını esas alır ve bunu sizinle açıkça konuşur.

Gizlilik ve sınırları

Ergene tanınan özel alan

Terapötik ilişkinin işe yaraması için ergenin uzmana güvenmesi gerekir. Bu nedenle görüşmelerde konuşulanların ayrıntısı, aşağıda sayılan durumlar dışında veliyle birebir paylaşılmaz. Veliye tedavinin genel gidişi, hedefler ve evde destek olabileceği alanlar hakkında düzenli bilgi verilir. Bu çerçeve ilk görüşmede ergen ve veliyle birlikte belirlenir, gerektiğinde güncellenir.

Veliye mutlaka bilgi verilecek durumlar

• Çocuğun kendine zarar verme veya yaşamına son verme düşüncesi ya da girişimi
• Başka bir kişiye yönelik ciddi zarar riski
• Ağır madde kullanımı gibi yaşamı ve sağlığı doğrudan tehlikeye sokan davranışlar
• Çocuğun istismar, ihmal veya şiddete maruz kaldığına ilişkin ciddi belirtiler
• Tedavi planında ilaç, yatış veya sevk gibi köklü bir değişiklik gereksinimi

Bu durumlarda uzman, mümkün olduğunda önce ergenle konuşur ve bilgilendirmenin nasıl yapılacağını onunla birlikte planlar. Amaç ergeni cezalandırmak değil, güvenliğini sağlamaktır.

Yasal bildirim yükümlülükleri

Sağlık çalışanları, çocuğun korunma ihtiyacı içinde olduğuna ilişkin ciddi bulgularla karşılaştığında 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ve Türk Ceza Kanunu'nun ilgili hükümleri gereğince yetkili makamlara bildirim yapmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük veli onamına bağlı değildir ve gizlilik güvencesinin dışında kalır. Mahkeme kararıyla istenen bilgiler de yalnızca kararın kapsamıyla sınırlı olarak paylaşılır.

Bunların dışındaki her durumda uzman, Türk Ceza Kanunu'nun sır saklama ve özel hayatın gizliliğine ilişkin hükümleri ile meslek etik kuralları gereğince çocuğunuza ait bilgileri gizli tutar.

İlaç tedavisi için ayrı onam

Bu form ilaç tedavisini kapsamaz. Değerlendirme sonunda çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı ilaç önerirse ilacın adı, beklenen yararı, olası yan etkileri, başlangıç ve izlem planı ile ilacın kesilmesinde dikkat edilecek noktalar size ayrı bir bilgilendirme görüşmesinde anlatılır. Bu görüşmenin ardından ilaç tedavisine özel bir onam formu imzalanır.

İlaç kararı da velayet kurallarına tabidir; ortak velayette her iki ebeveynin onayı aranır. Ergenin ilaç hakkında bilgilendirilmesi ve görüşünün alınması yine esastır. Psikologlar ilaç öneremez ve reçete edemez; bu bölüm yalnızca hekim tarafından yürütülen süreçler için geçerlidir.

☐ İlaç tedavisi gündeme gelirse ayrıca bilgilendirileceğimi ve ayrı bir onam formu imzalayacağımı anladım.

Okul ve diğer kurumlarla bilgi paylaşımı

Okulun rehberlik servisi veya sınıf öğretmeniyle sınırlı bilgi paylaşımı, bazı durumlarda çocuğun okuldaki uyumunu destekler. Bu paylaşım hiçbir zaman kendiliğinden yapılmaz; kapsamı ve içeriği sizinle ve ergenle önceden belirlenir. Paylaşılacak bilgi genellikle öneri niteliğindedir; görüşme içeriğini ya da ayrıntılı klinik bilgiyi içermez.

☐ Okul rehberlik servisiyle, önceden belirlenen çerçevede, sözlü veya yazılı olarak sınırlı bilgi paylaşılmasına izin veriyorum.
☐ Okulla iletişimin yalnızca benim aracılığımla ve benim ileteceğim yazılı özetle yapılmasını istiyorum.
☐ Okulla hiçbir bilgi paylaşılmasını istemiyorum.

Okul veya başka bir kurum çocuğunuz hakkında yazı talep ederse belge size teslim edilir; kuruma iletme kararı size bırakılır. Başka bir sağlık kuruluşuna sevk gerektiğinde bilgi aktarımı ayrıca sorulur. Bu bölümde verdiğiniz izni dilediğiniz zaman yazılı bildirimle daraltabilir veya kaldırabilirsiniz.

Kişisel verilerin korunması

Çocuğunuza ait sağlık verileri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 6. maddesi kapsamında özel nitelikli kişisel veridir ve yalnızca kanunun izin verdiği hallerde işlenir. Verilerin hangi amaçla toplandığı, kimlere aktarılabileceği ve ne kadar süre saklanacağı, aynı kanunun 10. maddesi ile Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ doğrultusunda size sunulan ayrı aydınlatma metninde açıklanmıştır. Veli veya vasi olarak kanunun 11. maddesindeki bilgi alma, düzeltme ve silme talebi gibi hakları çocuğunuz adına kullanabilirsiniz.

Görüşme notları ve değerlendirme sonuçları kilitli dolapta ya da erişimi sınırlı elektronik ortamda saklanır. Kayıt saklama süreleri ilgili sağlık mevzuatına göre belirlenir; güncel süreler için uzmanınıza danışabilirsiniz.

Onamın geri alınması ve sürecin sonlandırılması

Verdiğiniz onamı gerekçe göstermeksizin, sözlü veya yazılı olarak her zaman geri alabilirsiniz. Geri alma o ana kadar yapılmış işlemleri etkilemez; sonraki görüşmeler durdurulur. Uzman, ani sonlandırmanın çocuk üzerindeki etkisini azaltmak için bir kapanış görüşmesi önerebilir. Tedavinin uzman tarafından sonlandırılması gerektiğinde gerekçe sizinle paylaşılır ve uygun bir yönlendirme yapılır.

Acil durumlar

Görüşmeler arasında çocuğunuzun kendine veya başkasına zarar verme riski taşıdığını düşünüyorsanız beklemeyin; 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın veya en yakın acil servise başvurun. Uzmana ulaşma yolu ve olağan yanıt süresi şöyledir: [İletişim yolu ve yanıt süresi]. Bu kanal acil durumlar için tasarlanmamıştır; acil durumda önce 112 aranmalıdır.

Veli / vasi onay beyanları

☐ Değerlendirme ve tedavi sürecinin kapsamını, sınırlarını, olası yararlarını ve zorluklarını anladım.
☐ Velayet durumumu doğru beyan ettim ve gerekli belgeleri sundum.
☐ Çocuğumun görüşünün alınacağını ve ergen ise görüşmelerinde ona özel bir alan tanınacağını kabul ediyorum.
☐ Gizliliğin sınırlarını ve hangi durumlarda bilgilendirileceğimi anladım.
☐ Yasal bildirim yükümlülüklerinin onamımdan bağımsız olduğunu biliyorum.
☐ Sorularımı sordum ve yeterli yanıt aldım.
☐ Onamımı istediğim zaman geri alabileceğimi biliyorum.

İmzalar

Anne
Adı soyadı: [Anne adı soyadı]
Tarih: [Tarih]
İmza: ______________

Baba / Vasi
Adı soyadı: [Baba veya vasi adı soyadı]
Sıfatı: ☐ Baba ☐ Vasi ☐ Kurum temsilcisi
Tarih: [Tarih]
İmza: ______________

Çocuk / Ergen görüş beyanı (yaş ve olgunluğa göre doldurulur)
Bana neler yapılacağı anlatıldı ve sorularıma cevap verildi.
☐ Görüşmelere katılmayı kabul ediyorum. ☐ Kararsızım, konuşmaya devam etmek istiyorum.
Adı soyadı: [Çocuğun adı soyadı]
İmza: ______________

Uzman
Adı ve unvanı: [Uzmanın adı ve unvanı]
Yukarıdaki bilgileri veliye/vasiye ve çocuğa yaşına uygun biçimde açıkladığımı, sorularını yanıtladığımı beyan ederim.
Tarih: [Tarih]
İmza: ______________

İkinci ebeveynin görüşmeye katılamaması durumunda imzalı yazılı beyanı bu forma eklenir: ☐ Eklendi ☐ Beklemede