ÇÖZGER Raporu Nedir? Özel Gereksinim Düzeyleri ve Haklar

ÇÖZGER, 18 yaşından küçük çocuklar için düzenlenen “Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu”nun kısaltmasıdır ve çocuklarda eski engelli raporunun yerini almıştır. Raporda yüzde yerine özel gereksinim düzeyi yazılır. Özel eğitim desteği, engelli yakını aylığı ve evde bakım yardımı gibi haklar bu düzeye göre belirlenir.

Bu yazıda ÇÖZGER’in ne olduğunu, raporda yazan düzeylerin ne anlama geldiğini ve hangi yüzdeye karşılık geldiğini, hangi düzeyin hangi hakları sağladığını, raporun nasıl alındığını, süresini, itiraz yolunu ve çocuk 18 yaşına geldiğinde neler olduğunu tanıdan bağımsız olarak anlatıyoruz.

ÇÖZGER Raporu Nedir?

ÇÖZGER, 2019’da yürürlüğe giren yönetmelikle çocuklar için ayrı bir değerlendirme sistemi olarak getirilmiştir^[1]. Bu sistemde çocuğun yalnızca tanısına değil, gelişim düzeyine, günlük yaşamdaki işlevselliğine ve çevresel ihtiyaçlarına da bakılır. Böylece aynı tanıyı taşıyan iki çocuk, ihtiyaçlarına göre farklı düzeyler alabilir.

Değerlendirme yaklaşımı, Dünya Sağlık Örgütü’nün çocuklarda işlevselliği ve katılımı esas alan sınıflandırmasına dayanır^[6]. Amaç, çocuğa “engelli” etiketi koymaktan çok hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduğunu belirlemektir.

ÇÖZGER Hangi Durumlarda Alınır?

ÇÖZGER; otizm spektrum bozukluğu, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, zihinsel yetersizlik, özgül öğrenme güçlüğü, dil ve konuşma bozuklukları, serebral palsi, işitme ve görme kayıpları, kronik hastalıklar ve genetik sendromlar gibi pek çok durumda düzenlenebilir. Belirleyici olan tanının adı değil, çocuğun günlük yaşamda ne kadar desteğe ihtiyaç duyduğudur.

Çocuklarda en sık ÇÖZGER alınan durumlardan biri olan otizm için süreci ve hakları otizm raporu ve ÇÖZGER yazımızda ayrıntılı anlattık.

ÇÖZGER’de Hangi Düzeyler Var?

ÇÖZGER raporunda çocuğun özel gereksinimi hafiften ağıra doğru sıralanan düzeylerle ifade edilir. Bu düzeylerin her biri, yasal hakların belirlenmesinde kullanılmak üzere yaklaşık bir engellilik oranına karşılık gelir^[2]. Aşağıdaki tablo, raporda yazan ifadeleri ve bu ifadelerin karşılık geldiği oran aralıklarını gösterir.

Sıralamada “belirgin” ifadesinin “çok ileri düzeyden” daha ağır bir gereksinimi gösterdiğine dikkat edin; günlük dildeki anlamıyla karıştırılmamalıdır. Raporunuzdaki ifadeyi okurken bu tabloyu esas alabilirsiniz.

Hangi Düzey Hangi Hakları Sağlar?

Hakların çoğu belirli bir düzeyin üzerinde açılır. Bu nedenle raporda yazan düzey, ailenin hangi desteklerden yararlanabileceğini doğrudan etkiler. Aşağıdaki özet genel bir yol gösterici niteliğindedir; her hak için gelir şartı gibi ek koşullar da aranır ve ayrıntılar ilgili kurumdan teyit edilmelidir^[3].

Engelli yakını aylığının güncel tutarı ve şartları, düşük hane geliri hesabıyla birlikte ilgili kurumların duyurularında yer alır. Evde bakım yardımında ayrıca ev ziyaretiyle bakım ihtiyacı değerlendirilir; şartları engelli raporu oranları ve engelli oranı hesaplama sayfalarımızla birlikte değerlendirebilirsiniz.

ÇÖZGER Özel Eğitimde Nasıl Kullanılır?

Çocuğun özel eğitim ve destek eğitimden yararlanabilmesi için ÇÖZGER raporunun yanında Rehberlik ve Araştırma Merkezi’nin yaptığı eğitsel değerlendirme de gerekir^[4]. ÇÖZGER sağlık açısından ihtiyacı belgelerken eğitsel değerlendirme, çocuğun hangi eğitim ortamına, hangi derslerde ve ne kadar desteğe ihtiyaç duyduğunu belirler.

Bu değerlendirme sonucunda çocuk kaynaştırma eğitimi, özel eğitim sınıfı, destek eğitim odası ya da özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerindeki destek eğitim gibi hizmetlere yönlendirilebilir. Okulun rehberlik servisi bu süreçte ailelere yol gösterebilir.

ÇÖZGER Nasıl Alınır?

ÇÖZGER, çocuk sağlık kurulu raporu düzenlemeye yetkili hastanelerdeki kurullar tarafından verilir. Çocuk, ilgili uzmanlık dallarındaki hekimler tarafından muayene edilir; gerekirse gelişim ve psikolojik değerlendirmeler yapılır. Kurul, farklı uzmanlık alanlarından gelen tüm değerlendirmeleri birleştirerek çocuğun özel gereksinim düzeyini ve raporun geçerlilik süresini tek bir raporda belirtir^[1].

Süreci kolaylaştırmak için şu belgeleri hazırlamanız yararlı olur:

• Çocuğun kimlik bilgileri ve varsa önceki raporları.
• Tanı ve tedavi süreçlerine ait epikriz, kontrol ve tetkik sonuçları.
• Okul ya da kreşten alınmış gözlem ve gelişim raporları.
• Rehberlik ve Araştırma Merkezi raporları ve eğitim planları.
• Kullanılan ilaçların listesi.

ÇÖZGER Değerlendirmesinde Nelere Bakılır?

Kurul, çocuğun tanısının yanında gelişim basamaklarına, iletişim ve sosyal becerilerine, öz bakımına, öğrenme ve dikkat becerilerine, hareket yeteneğine ve davranışlarına bakar. Çocuğun ailesi, okulu ve yaşadığı çevredeki destek ihtiyaçları da değerlendirmeye katılır. Bu yaklaşım, çocuğun gerçek ihtiyacını daha doğru yansıtmayı amaçlar.

Muayene günü çocuğun her zamankinden farklı davranması sık görülür. Bu yüzden evde ve okulda yaşanan zorlukları önceden kısa notlar hâlinde yazmak, kurula çocuğun günlük hayatını eksiksiz anlatmanıza yardım eder.

ÇÖZGER Raporu Ne Kadar Geçerlidir?

Çocukluk dönemi hızlı gelişim ve değişimle geçtiği için ÇÖZGER raporları çoğunlukla süreli verilir ve belirli aralıklarla yeniden değerlendirme istenir. Raporda geçerlilik süresi yazar; bu süre dolmadan yeni değerlendirme için başvurulması gerekir. Aksi hâlde rapora bağlı aylık ve eğitim gibi destekler kesintiye uğrayabilir.

Kalıcı ve değişmesi beklenmeyen durumlarda kurul daha uzun süreli rapor verebilir. Raporun bitiş tarihini takvime not etmeniz ve yenileme için birkaç ay önceden harekete geçmeniz önerilir.

ÇÖZGER Okulda Nasıl Kullanılır?

ÇÖZGER ve eğitsel değerlendirme sonucunda kaynaştırma eğitimine yerleştirilen öğrenciler için okulda bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlanır^[4]. Bu program, öğrencinin hangi derslerde hangi uyarlamalara ihtiyaç duyduğunu, hedeflerini ve değerlendirme biçimini belirler. Program, öğretmenler ve aileyle birlikte hazırlanır ve düzenli olarak gözden geçirilir.

Sınav süresinin uzatılması, soruların okunması, ayrı bir sınıfta sınava girme gibi uyarlamalar bu program kapsamında değerlendirilebilir. Okulun rehberlik servisiyle düzenli iletişim kurmak, uyarlamaların gerçekten uygulanmasını takip etmenize yardım eder.

ÇÖZGER Raporuyla Hangi Kurumlara Başvurulur?

ÇÖZGER tek başına bir hak sağlamaz; raporu ilgili kuruma sunarak başvuru yapmanız gerekir. Eğitim desteği için Rehberlik ve Araştırma Merkezi’ne, engelli yakını aylığı için ikamet edilen yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’na, evde bakım yardımı için Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü’ne başvurulur^[3].

Vergi indirimi gibi haklar için çalışan ebeveynin bağlı olduğu vergi dairesine ya da işverenine başvurmak gerekir. Her başvuruda raporun aslı ya da onaylı örneği istenebileceği için raporun birden fazla onaylı kopyasını hazır bulundurmanız işinizi kolaylaştırır.

ÇÖZGER Sonucu Beklenenden Düşük Çıkarsa Ne Yapmalı?

Rapordaki düzey ailenin beklentisinden düşük çıktığında önce raporda hangi alanların değerlendirildiğine ve hangi bilgilerin eksik kalmış olabileceğine bakmak gerekir. Muayene günü çocuğun her zamankinden farklı davranması, okul ve gelişim raporlarının kurula ulaşmaması gibi nedenler sonucu etkileyebilir. Eksik belgeler tamamlanarak itiraz yoluna gidilebilir.

Düşük bir düzey, çocuğun hiçbir desteğe ihtiyaç duymadığı anlamına gelmez. Eğitsel değerlendirme, rapordaki düzeyden bağımsız olarak çocuğun eğitim ihtiyaçlarını belirleyebilir; okul ve rehberlik servisiyle bu konuyu ayrıca konuşun.

ÇÖZGER Raporuna İtiraz Edilebilir mi?

Evet. Rapordaki düzeyin çocuğun gerçek ihtiyacını yansıtmadığını düşünüyorsanız rapora itiraz edebilirsiniz. İtiraz üzerine çocuk başka bir kurul tarafından yeniden değerlendirilir. İtirazın süresi ve nereye yapılacağı, raporu düzenleyen kurumdan ya da raporu kullanacağınız kurumdan öğrenilmelidir; süre kaçırılırsa yeni bir başvuru gerekebilir.

İtirazda yeni tıbbi belgeler, okul gözlemleri ve gelişim değerlendirmeleri sunmak değerlendirmeyi güçlendirir. Süreç boyunca çocuğun tedavi ve eğitim desteklerinin aksamamasına özen gösterin.

Çocuk 18 Yaşına Gelince Ne Olur?

ÇÖZGER yalnızca 18 yaşından küçükler için geçerlidir. Çocuk 18 yaşını doldurduğunda erişkinler için engelli sağlık kurulu raporu alınması gerekir^[5]. Erişkin raporunda özel gereksinim düzeyi yerine engellilik oranı yazar ve aylık, vergi ve istihdam gibi haklar bu orana göre yeniden belirlenir.

Bu geçiş döneminde engelli yakını aylığının yerini kişinin kendi adına bağlanan engelli aylığı alabilir. Vasi atanması gerekiyorsa sürecin adımlarını vesayet davası ve vasi tayini yazımızda bulabilirsiniz.

ÇÖZGER ile Eski Engelli Raporu Arasındaki Fark Nedir?

Eski sistemde çocuklara da yetişkinlerdeki gibi yüzdelik engel oranı verilirdi. ÇÖZGER ile birlikte çocuklar için ayrı bir değerlendirme sistemi getirildi; raporda yüzde yerine gereksinim düzeyi yazılmaya, çocuğun işlevselliği ve çevresel ihtiyaçları da dikkate alınmaya başlandı. Yüzde karşılıkları ise yalnızca yasal hakların belirlenmesinde kullanılır.

Erken Değerlendirme Neden Önemli?

Çocukluk döneminde beyin hızla gelişir ve bu dönemde başlayan destekler çocuğun dil, iletişim, öğrenme ve sosyal becerilerinde kalıcı kazanımlar sağlayabilir. Gelişimsel bir farklılık fark edildiğinde “büyüyünce geçer” diye beklemek, çocuğun en çok yararlanabileceği zamanın kaçmasına yol açabilir. Erken değerlendirme, gerekiyorsa ÇÖZGER sürecini de zamanında başlatır.

Erken destek yalnızca çocuğa değil aileye de yardım eder. Ebeveynler çocuklarının ihtiyaçlarını daha iyi anlar, evde uygulayabilecekleri yöntemleri öğrenir ve kendi yüklerini paylaşabilecekleri destek ağlarına ulaşır.

Aileler Nelere Dikkat Etmeli?

ÇÖZGER süreci çoğu aile için yorucu ve kafa karıştırıcı olabilir. Raporun yalnızca hak almak için değil, çocuğun hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduğunu görmek için de bir araç olduğunu hatırlamak süreci kolaylaştırır. Erken tanı ve erken destek, çocuğun gelişimi için en değerli adımdır.

• Tüm raporları, değerlendirmeleri ve okul belgelerini tek bir dosyada saklayın.
• Rapor ve eğitim planlarının yenileme tarihlerini takip edin.
• Çocuğunuzun güçlü yönlerini de kurula ve öğretmenlerine anlatın.
• Kendi yükünüzü paylaşacak destek gruplarından ve uzman desteğinden yararlanın.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?

Çocuğunuzun konuşması, sosyal iletişimi, dikkati, öğrenmesi ya da davranışları yaşıtlarından belirgin biçimde farklıysa bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmak doğru ilk adımdır. Erken değerlendirme hem doğru tanı ve tedavi hem de gerekirse ÇÖZGER sürecinin ve eğitim desteğinin zamanında başlaması için önemlidir.

Ön fikir edinmek için Çocuklarda Otizm Testi’ni, Çocuklarda Dikkat Eksikliği Testi’ni ve Engelli Raporu Alabilir miyim? Ön Değerlendirme Testi’ni çözebilirsiniz; testler tanı koymaz. Çocuklarda dikkat eksikliğinin belirtileri için çocuklarda DEHB yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

ÇÖZGER raporu kaç yaşına kadar geçerlidir?

ÇÖZGER yalnızca 18 yaşından küçükler için düzenlenir. Raporun kendi geçerlilik süresi ise raporda yazar ve çoğunlukla belirli aralıklarla yenilenir.

ÇÖZGER için hangi hekime gidilir?

Süreç genellikle çocuğu izleyen çocuk ve ergen psikiyatristi, çocuk nöroloğu ya da çocuk hastalıkları uzmanının değerlendirmesiyle başlar. Rapor ise yetkili hastanelerdeki çocuk sağlık kurulu tarafından düzenlenir.

DEHB ile ÇÖZGER alınır mı?

Alınabilir. Raporda yazan düzey, dikkat eksikliğinin ve eşlik eden sorunların çocuğun okul ve günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğine göre belirlenir. Hafif durumlarda düzey düşük çıkabilir.

Özgül öğrenme güçlüğünde ÇÖZGER gerekir mi?

Özgül öğrenme güçlüğü olan çocukların destek eğitimden yararlanabilmesi için çoğu zaman ÇÖZGER ve eğitsel değerlendirme birlikte istenir. Dikkat eksikliğiyle karışabilen bu durum için dikkat eksikliği mi disleksi mi yazımıza bakabilirsiniz.

ÇÖZGER için kaç kez muayeneye gitmek gerekir?

Çocuğun durumuna göre birden fazla bölümün değerlendirmesi gerekebilir; bu muayeneler bazen aynı gün, bazen farklı günlerde yapılır. Gerekli tetkik ve psikolojik değerlendirmeler tamamlanınca kurul raporu düzenler. Süreci hızlandırmak için önceki belgeleri yanınızda götürün.

ÇÖZGER’de yüzde yazar mı?

Raporda yüzde değil, özel gereksinim düzeyi yazar. Her düzeyin yasal haklarda kullanılan yaklaşık bir oran karşılığı vardır; yukarıdaki tablo bu karşılıkları gösterir.

ÇÖZGER raporu e-Devlet’ten görülebilir mi?

Sağlık kurulu raporlarının bir kısmı e-Devlet üzerinden görüntülenebilmektedir. Raporunuz görünmüyorsa raporu düzenleyen hastaneden onaylı örneğini isteyebilirsiniz.

ÇÖZGER raporu olan çocuk okula başlamayı erteleyebilir mi?

Okula başlama yaşı ve erteleme konusundaki kararlar eğitim mevzuatına göre verilir. Çocuğunuzun durumu için okul yönetimi ve Rehberlik ve Araştırma Merkezi ile görüşmeniz gerekir.

ÇÖZGER raporu çocuğun geleceğini olumsuz etkiler mi?

ÇÖZGER, çocuğun ihtiyaç duyduğu destekleri alabilmesi için düzenlenen bir sağlık raporudur ve kişisel sağlık verisi olarak korunur. Raporun amacı çocuğu etiketlemek değil, eğitim ve sosyal desteklere erişimini kolaylaştırmaktır. Çocuk büyüdükçe durum yeniden değerlendirilir.

Güncellik notu: Bu sayfadaki düzeyler, oran karşılıkları ve haklar Ekim 2026 itibarıyla ilgili kurumların resmî duyurularına göre derlenmiştir. Mevzuat zaman zaman değişebilir; başvurudan önce güncel bilgiyi ilgili kurumdan teyit etmenizi öneririz. Bir değişiklik fark ederseniz yorum bölümünden bize yazabilirsiniz; sayfayı en kısa sürede güncelleriz.

ÇÖZGER hakkındaki bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; yürürlükteki yönetmeliklere ve resmî kurum bilgilendirmelerine dayanır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Çocuğunuzun durumu için sağlık kurulu ve ilgili kurumlardan bilgi alın. Acil bir durumda beklemeden 112’yi arayın.