Deprem Oluyormuş Gibi Hissetmek Neden Olur?

Deprem oluyormuş gibi hissetmek, yer sallanmıyorken bedenin sallandığını, yatağın ya da sandalyenin sarsıldığını hissetmektir. Özellikle büyük bir depremden ve uzun süren artçılardan sonra çok sık görülür; kişi sık sık gerçekten deprem olup olmadığını kontrol eder. Bu his çoğu zaman tehlikeli değildir ve zamanla azalır, ancak kaygı ve travmayla iç içe geçebilir.^[1]

Bu yazıda deprem oluyormuş gibi hissetmenin neden ortaya çıktığını, beynin denge sistemiyle ve kaygıyla ilişkisini, ne kadar sürebileceğini ve kendinize nasıl yardımcı olabileceğinizi anlattık. Hangi durumda bir uzmana başvurmanız gerektiğini ve çocuklarda bu hisle nasıl başa çıkılacağını da bulacaksınız.

Deprem Oluyormuş Gibi Hissetmek Neden Olur?

Büyük bir depremden sonra beynin denge sistemi, günlerce süren artçı sarsıntılara uyum sağlar. Tıpkı gemiden indikten sonra bir süre sallanmaya devam ettiğimizi hissetmemiz gibi, sarsıntılar bittikten sonra da beyin bir süre hareket varmış gibi algılamayı sürdürebilir. Buna yoğun tetikte olma hâli eklendiğinde en küçük titreşim bile deprem gibi hissedilir.^[1]

Japonya'daki büyük bir depremden sonra yapılan bir çalışmada, katılımcıların önemli bir bölümünde deprem sonrası dönemde denge işlevinde değişiklikler ve sallanma hissi saptanmıştır. Bu belirtilerin kaygı düzeyiyle de ilişkili olduğu görülmüştür. Yani his hem bedensel hem de ruhsal bir zemine sahiptir.^[1]

Gemi yolculuğundan ya da uzun bir uçuştan sonra görülen ve karaya çıkma sendromu olarak bilinen tablo da benzer bir mekanizmayla ortaya çıkar. Beyin, uzun süre maruz kaldığı harekete göre kendini ayarlar ve hareket bittiğinde bu ayarı hemen bırakamaz.^[3]

Kaygı ve Tetikte Olma Bu Hissi Nasıl Artırır?

Deprem gibi hayatı tehdit eden bir olaydan sonra sinir sistemi uzun süre alarm durumunda kalabilir. Bu durumda beyin çevredeki tehlike işaretlerini aşırı dikkatle tarar; bir kamyonun geçişi, kapının çarpması ya da kalbin hızlı atışı bile deprem başlıyormuş gibi algılanabilir. Bu aşırı tetikte olma hâli, sallanma hissini hem sıklaştırır hem de daha korkutucu hâle getirir.^[4]

Kaygı arttıkça kişi bedenindeki küçük hareketlere daha çok odaklanır, bu odak da hissi güçlendirir. Ortaya çıkan döngü çoğu zaman şöyle işler: sallanma hissi, korku, kontrol etme ve gerginlik, ardından daha fazla sallanma hissi. Sürekli tetikte olma hâlini hipervijilans yazımızda ayrıntılı anlattık.

Deprem Sonrası Baş Dönmesi ile Panik Atak Nasıl Ayırt Edilir?

Deprem sonrası sallanma hissi genellikle hafif bir dalgalanma ya da sarsılma şeklindedir ve kişi oturur ya da uzanırken daha çok fark eder. Panik atakta ise birkaç dakika içinde zirveye ulaşan yoğun korku, çarpıntı, nefes darlığı, terleme, titreme ve kontrolü kaybetme ya da ölme korkusu görülür. İki durum birlikte de görülebilir; sallanma hissi panik atağı tetikleyebilir.^[5]

Panik atak sırasında neler yapabileceğinizi panik atak anında ne yapmalı yazımızda, kalp krizinden nasıl ayırt edileceğini ise panik atak mı kalp krizi mi yazımızda anlattık.

Deprem Oluyormuş Gibi Hissetmek Ne Kadar Sürer?

Çoğu kişide bu his depremden sonraki birkaç gün ile birkaç hafta içinde belirgin biçimde azalır ve kaybolur. Artçıların sürdüğü dönemde his tekrar canlanabilir. Bazı kişilerde ise aylarca devam edebilir; özellikle depremi çok yakından yaşayanlarda, kayıp ve yaralanma deneyimi olanlarda ve öncesinde kaygı yatkınlığı bulunanlarda daha uzun sürebilir.^[4]

Üç aydan uzun süren, ayakta dururken ve hareket ederken artan, kalabalık ve görsel olarak yoğun ortamlarda kötüleşen sallanma hissi, kalıcı postüral algısal baş dönmesi adı verilen bir tabloya işaret edebilir. Bu tablo da tedavi edilebilir ve bilişsel davranışçı terapi ile denge egzersizleri iyi sonuç verir.^[2]

Deprem Sonrası Hangi Ruhsal Belirtiler Olağandır?

Büyük bir afetten sonraki ilk haftalarda pek çok insan uyku sorunları, ani irkilme, yoğun kaygı, depremi tekrar tekrar düşünme, sinirlilik ve konsantrasyon güçlüğü yaşar. Bunlar olağanüstü bir olaya verilen olağan tepkilerdir ve çoğu kişide zamanla azalır. Afet sonrası yapılan çok sayıda çalışmada, insanların büyük çoğunluğunun zaman içinde toparlandığı görülmüştür.^[4]

Belirtiler ilk bir ay içinde yoğun yaşanıyorsa akut stres bozukluğu, bir aydan uzun sürüyorsa travma sonrası stres bozukluğu açısından değerlendirme yapılabilir. Bu tabloları akut stres bozukluğu ve travma sonrası stres bozukluğu yazılarımızda anlattık.^[5]

Deprem Sonrası Uykusuzluk Neden Olur?

Depremden sonra pek çok kişi uykuya dalmakta zorlanır, gece sık uyanır ya da sabaha karşı erken uyanıp tekrar uyuyamaz. Gece saatleri karanlık ve sessiz olduğu için beyin tehlike işaretlerine daha duyarlı hâle gelir; yatağın en küçük hareketi bile deprem gibi algılanabilir. Bir önceki depremin gece olması da yatma saatini korkulu bir ana dönüştürebilir.^[4]

Uykusuzluk ise kaygıyı ve sallanma hissini artırarak döngüyü güçlendirir. Her gece aynı saatte yatıp kalkmak, yatmadan önce ekranlardan ve deprem haberlerinden uzak durmak, kısa bir gevşeme egzersizi yapmak ve yatak odasında güvende hissettiren düzenlemeler yapmak uykuyu kolaylaştırır. Uykusuzluk haftalardır sürüyorsa destek almak gerekir.

Deprem Oluyormuş Gibi Hissettiğimde Ne Yapmalıyım?

His geldiğinde önce birkaç yavaş ve derin nefes alın, ardından çevrenizde sabit duran bir nesneye, örneğin bir lambaya, su dolu bir bardağa ya da asılı bir eşyaya bakın. Bu nesneler sallanmıyorsa beyninize gerçekte deprem olmadığını göstermiş olursunuz. Bu basit kontrol, hissin yarattığı korkuyu azaltır ve sinir sisteminin sakinleşmesine yardım eder.^[6]

• Sürekli deprem uygulamalarını ve haberleri kontrol etme süresini sınırlayın.
• Düzenli uyku, beslenme ve gün içinde hafif hareketle bedeninizi destekleyin.
• Kafein ve alkolü azaltın; ikisi de kaygıyı ve uykusuzluğu artırabilir.
• Yaşadıklarınızı güvendiğiniz kişilerle paylaşın; yalnız kalmamaya çalışın.
• Deprem çantası ve aile planı gibi hazırlıkları bir kez yapın, sonra her gün tekrar gözden geçirmeyin.

Hazırlık yapmak güvenlik duygusunu artırır, ancak sürekli kontrol etme ve tetikte bekleme kaygıyı besler. Dengeyi kurmak, hem gerçek riske hazırlıklı olmanızı hem de günlük yaşamınızı sürdürebilmenizi sağlar.

Sallanma Hissini Azaltmaya Hangi Egzersizler Yardımcı Olur?

Basit nefes ve denge egzersizleri, sinir sisteminin sakinleşmesine ve beynin denge algısını yeniden ayarlamasına yardım edebilir. Dörde kadar sayarak burnunuzdan nefes almak, dört saniye tutmak ve dört saniyede vermek, kalp atışını yavaşlatır ve kaygıyı azaltır. Bu egzersizi gün içinde birkaç kez, his gelmeden önce de uygulamak etkisini artırır.^[2]

Gün içinde kısa yürüyüşler yapmak ve ayakta sabit bir noktaya bakarak birkaç dakika durmak da denge sistemini destekler. Oturarak ya da uzanarak hareketsiz kalmak sallanma hissini daha belirgin hâle getirebilir. Sürekli bedeninizi izlemek yerine dikkatinizi bir uğraşa, sohbete ya da müziğe yöneltmek de hissin etkisini azaltır.

Çocuklarda Deprem Korkusu ve Sallanma Hissi Nasıl Görülür?

Çocuklar deprem sonrası korkularını her zaman sözle anlatamaz; yatağa ıslatma, ebeveynden ayrılmak istememe, tek başına uyuyamama, oyunlarda depremi tekrar tekrar canlandırma ya da karın ağrısı gibi bedensel yakınmalarla gösterebilir. Bazı çocuklar da yerin sallandığını söyleyerek ebeveynlerine sık sık sarılır. Bu tepkiler çoğu zaman sevgi, güvence ve düzenle azalır.^[6]

Çocuğun sorularını yaşına uygun ve dürüst biçimde yanıtlamak, günlük rutinleri sürdürmek, deprem haberlerine maruziyeti sınırlamak ve duygularını resim ya da oyunla anlatmasına izin vermek yardımcı olur. Belirtiler haftalardır sürüyor ya da artıyorsa bir çocuk ve ergen uzmanına danışmak gerekir.

Yakınım Sürekli Deprem Oluyor Diyorsa Nasıl Destek Olurum?

Yakınınız sık sık deprem olduğunu söylüyorsa onu küçümsemek ya da "abartıyorsun" demek yerine yaşadığı hissin gerçek olduğunu kabul edin. Birlikte sabit bir nesneye bakarak gerçekten deprem olmadığını görmek ve sakin bir sesle güven vermek onu rahatlatır. Bu desteği verirken sürekli tekrar eden güvence arayışını beslememeye de dikkat edin.

Yakınınızı günlük rutinlere katılmaya, dışarı çıkmaya ve sevdiği etkinlikleri sürdürmeye teşvik edin. Belirtiler azalmıyor ya da yakınınız evden çıkamaz hâle geliyorsa birlikte bir uzmana başvurmayı önerin. Afet sonrası dönemde destek verenlerin de yorulabileceğini unutmayın ve kendinize de zaman ayırın.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?

Sallanma hissi bir aydan uzun sürüyorsa, uyumanızı, çalışmanızı ya da evden çıkmanızı engelliyorsa, sık panik atakları, kâbuslar ve depremi zihninizde tekrar tekrar yaşama eşlik ediyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız yararlı olur. Kayıp yaşadıysanız ya da depremde yaralandıysanız destek almak iyileşmeyi hızlandırır.

Baş dönmesi yürüme bozukluğu, işitme kaybı, kulak çınlaması, çift görme ya da şiddetli baş ağrısıyla birlikteyse bedensel nedenlerin de araştırılması gerekir; psikiyatristiniz gerektiğinde ilgili değerlendirmeyi planlar. İlinizdeki psikiyatristleri ve psikologları, çocuklar için çocuk ve ergen psikiyatristlerini sitemizde inceleyebilirsiniz. Kaygı düzeyinizle ilgili ön fikir için ücretsiz Anksiyete Testi yardımcı olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Deprem oluyormuş gibi hissetmek normal mi?

Evet, özellikle büyük bir depremden sonraki haftalarda çok yaygındır ve çoğu kişide zamanla azalır.

Deprem sonrası baş dönmesi tehlikeli midir?

Çoğu zaman tehlikeli değildir. Ancak işitme kaybı, çift görme ya da yürüme bozukluğu gibi belirtiler eşlik ediyorsa ayrıca değerlendirilmelidir.

Deprem korkusu nasıl geçer?

Zamanla, düzenli bir yaşam, sosyal destek ve kaygıyı besleyen kontrol davranışlarının azaltılmasıyla hafifler. Aylarca süren yoğun korkuda terapi etkilidir.

Uykuda yatak sallanıyor gibi hissetmek neden olur?

Uykuya dalarken beden gevşer ve beyin sallanma hissine daha duyarlı hâle gelir. Deprem sonrası dönemde bu his daha sık yaşanır ve genellikle zamanla azalır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Deprem sonrası yaşadığınız belirtiler günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir uzmana başvurun; acil durumda 112'yi arayın.