Histerik, gündelik dilde aşırı, kontrolsüz ve durumla orantısız duygusal tepki veren kişiyi anlatmak için kullanılan bir sözcüktür. "Histerik bir kahkaha" ya da "histeri krizine girdi" gibi ifadelerde olduğu gibi, çoğu zaman bağırma, ağlama ya da panik içeren ani tepkileri tanımlar. Histeri ise geçmişte tıpta kullanılan ve bugün tamamen terk edilmiş bir tanıdır.
İçindekiler · 11 başlık

Bu yazıda histerik sözcüğünün anlamını, histeri kavramının kökenini ve tarihini, eskiden histeri adı altında toplanan durumların bugün hangi tanılarla değerlendirildiğini, kitle histerisini ve terimin neden artık kullanılmadığını anlattık.
Histeri Kelimesi Nereden Gelir?
Histeri sözcüğü, Yunanca "rahim" anlamına gelen hystera kelimesinden türemiştir. Antik dönem hekimleri, kadınlarda görülen açıklanamayan bedensel ve ruhsal belirtilerin rahimden kaynaklandığını düşünmüş ve bu durumu rahimle ilişkilendirmiştir. Bu yanlış inanış, histerinin yüzyıllar boyunca bir kadın hastalığı olarak görülmesine yol açmıştır.[1]
Bugün bu açıklamanın bilimsel bir temeli olmadığı bilinmektedir. Benzer belirtiler her cinsiyetten kişide görülebilir.
Histeri Tıp Tarihinde Nasıl Ele Alındı?
On dokuzuncu yüzyılda histeri, nörolojinin ve psikiyatrinin en çok ilgilendiği konulardan biri haline geldi. Dönemin önde gelen hekimleri, felç, nöbet, körlük ya da konuşamama gibi beyinde hasar bulunmadan ortaya çıkan belirtileri incelediler. Bu belirtilerin sinir sisteminin işleyişindeki bir sorundan ya da bastırılmış duygusal çatışmalardan kaynaklanabileceği öne sürüldü.[2]

Bu çalışmalar, ruh ile beden arasındaki ilişkinin anlaşılmasına ve konuşma temelli tedavilerin gelişmesine önemli katkı sağladı. Ancak histeri kavramı zamanla o kadar genişledi ki, birbirinden çok farklı durumları kapsayan belirsiz bir etikete dönüştü.
Histeri Tanısı Neden Artık Kullanılmıyor?
Histeri tanısı, 1980 yılında yayımlanan tanı sisteminde resmi olarak kaldırıldı. Bunun birkaç önemli nedeni vardı: kavram bilimsel olarak tutarlı değildi ve birbirinden farklı belirtiler aynı adla anılıyordu. Ayrıca terim, kadınlara yönelik önyargılarla yüklüydü ve gündelik dilde aşağılayıcı bir anlam kazanmıştı. Bu nedenle tıpta damgalayıcı kabul edildi.[2]
Histeri yerine, belirtilerin türüne göre tanımlanmış ayrı tanılar kullanılmaya başlandı. Bu değişiklik, kişilerin daha doğru değerlendirilmesini ve daha uygun tedavi almasını sağladı.
Eskiden Histeri Denen Durumlar Bugün Ne Olarak Adlandırılıyor?
Eskiden histeri başlığı altında toplanan durumlar bugün farklı tanılarla değerlendirilir. Bunların en önemlisi, beyinde yapısal bir hasar olmadan felç, nöbet, güçsüzlük ya da duyu kaybı gibi nörolojik belirtilerin ortaya çıktığı konversiyon bozukluğudur. Güncel tanı sistemleri bu durumu işlevsel nörolojik belirti bozukluğu olarak da adlandırır.[3]
| Bugünkü tanı | Temel özellik | Örnek belirti |
|---|---|---|
| Konversiyon bozukluğu | Hasarsız nörolojik belirti | Psikolojik bayılma, güçsüzlük |
| Dissosiyatif bozukluklar | Bellek ve kimlikte kopma | Hafıza boşlukları |
| Somatik belirti bozukluğu | Bedensel belirtilere aşırı odak | Süren ağrı kaygısı |
| Histriyonik kişilik bozukluğu | İlgi odağı olma ihtiyacı | Abartılı duygu ifadesi |
Konversiyon bozukluğunu psikolojik bayılma yazımızda, histriyonik kişiliği histriyonik kişilik bozukluğu yazımızda anlattık.
Gündelik Dilde Histerik Ne Demek?
Gündelik dilde histerik sözcüğü, ani, yoğun ve çoğu zaman durumla orantısız görünen duygusal tepkileri anlatmak için kullanılır. Bir kişinin bağırarak ağlaması, kontrolsüz biçimde gülmesi ya da paniğe kapılması "histerik" olarak nitelendirilebilir. Bu kullanım tıbbi bir tanı anlamına gelmez; yalnızca tepkinin şiddetini ve kontrolsüzlüğünü anlatır.
Ancak sözcük çoğu zaman, özellikle kadınların duygularını küçümsemek için de kullanılır. Birinin üzüntüsünü ya da öfkesini "histeri" diye nitelendirmek, o duygunun haklı nedenlerini görmezden gelmeye yol açabilir. Bu nedenle sözcüğü dikkatli kullanmak önemlidir.
Kitle Histerisi Nedir?
Kitle histerisi ya da bugünkü adıyla toplu psikojenik hastalık, bir grup insanda bulantı, baş dönmesi, nefes darlığı ya da bayılma gibi belirtilerin, ortada bulunabilir bir bedensel neden olmadan hızla yayılmasıdır. Genellikle okul, fabrika gibi kapalı topluluklarda, bir koku ya da zehirlenme şüphesi gibi bir olayın ardından ortaya çıkar.[4]
Belirtiler gerçektir ve kişiler bunları bilerek üretmez. Kaygının ve sosyal etkileşimin bedensel tepkileri nasıl tetikleyebildiğini gösteren bu durumda, sakin bir ortam sağlamak ve doğru bilgilendirme yapmak belirtilerin azalmasına yardımcı olur.
Histeri Kavramı Neden Cinsiyet Önyargısıyla Anılır?
Histeri, tarih boyunca kadınlarla özdeşleştirilmiş bir kavram olduğu için cinsiyet önyargısının en bilinen örneklerinden biri olarak görülür. Kadınların öfke, üzüntü ya da hayal kırıklığı gibi doğal duyguları uzun süre "histeri" olarak etiketlenmiş ve ciddiye alınmamıştır. Bazı dönemlerde bu etiket, kadınların haklarının kısıtlanmasına bile gerekçe yapılmıştır.[1]
Erkeklerde görülen benzer belirtiler ise çoğu zaman farklı adlarla anılmıştır. Bugün ruh sağlığı alanında, belirtilerin cinsiyete göre değil, kişinin yaşadıklarına göre değerlendirilmesi temel ilkedir. Bu nedenle damgalayıcı terimlerden kaçınılır.
Belirtiler "Hayal Ürünü" mü?
Eskiden histeri denen durumlara ilişkin en yaygın yanlış inanış, kişinin belirtileri uydurduğu ya da numara yaptığıdır. Oysa konversiyon bozukluğu gibi durumlarda belirtiler istemsizdir ve kişi için son derece gerçektir. Güncel araştırmalar, bu belirtilerde beynin hareket ve dikkatle ilgili ağlarının işleyişinde farklılıklar olduğunu göstermektedir.[5]
Bu anlayış, işlevsel nörolojik belirtileri yaşayan kişilerin suçlanmak yerine ciddiye alınmasının ve uygun tedaviye ulaşmasının önünü açmıştır. Ruh ile beden arasındaki bu ilişkiyi psikosomatik hastalıklar yazımızda da ele aldık.
Bu Tür Belirtiler Nasıl Tedavi Edilir?
Eskiden histeri adı altında değerlendirilen durumların tedavisi, bugünkü tanıya göre planlanır. İşlevsel nörolojik belirtilerde nöroloji ve psikiyatri uzmanlarının birlikte çalışması, tanının hastaya açık ve anlaşılır biçimde anlatılması, fizyoterapi ve psikoterapi temel yaklaşımlardır. Eşlik eden kaygı ve depresyon da tedavi edilir.
Dissosiyatif belirtilerde travma odaklı psikoterapiler öne çıkar. Bu durumları dissosiyatif kimlik bozukluğu yazımızda anlattık. Tedavide amaç, kişinin belirtilerini anlamlandırması ve günlük hayatına dönmesidir.
Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?
Nedeni bulunamayan bayılma, güçsüzlük, nöbet benzeri ataklar ya da hafıza boşlukları yaşıyorsanız, yoğun duygusal tepkileriniz ilişkilerinizi ve işinizi etkiliyorsa önce bir hekime, ardından bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız iyi olur. Histriyonik kişilik testi, nevrotik bozukluk testi ve anksiyete testi fikir verebilir; testler tanı koymaz.
İşlevsel belirtiler ve kaygı konusunda deneyimli uzmanlar yetişkin psikiyatrisi sayfamızda listelenmiştir. Kendinize zarar verme düşüncesi yaşadığınız anlarda 112'ye başvurun.
Sık Sorulan Sorular
Histeri bir hastalık mı?
Bugün resmi bir hastalık adı değildir. Eskiden bu adla anılan durumlar artık konversiyon bozukluğu gibi ayrı tanılarla değerlendirilir.
Histeri krizi nedir?
Gündelik dilde ani ve kontrolsüz ağlama, bağırma ya da panik anlarını anlatır. Tıbbi bir terim değildir; altta yatan nedene göre değerlendirme yapılır.
Histeri yalnızca kadınlarda mı görülür?
Hayır. Bu, eski ve yanlış bir inanıştır. Eskiden histeri denen belirtiler her cinsiyetten kişide görülebilir.
Kitle histerisi tehlikeli mi?
Belirtiler genellikle kısa sürer ve kalıcı zarar bırakmaz. Yine de gerçek bir zehirlenme ya da hastalık olasılığı mutlaka dışlanmalı, kişiler sakin bir ortamda değerlendirilmelidir.
Histerik kişilik ne demek?
Eskiden histerik kişilik denen özellikler bugün histriyonik kişilik bozukluğu olarak adlandırılır. İlgi odağı olma isteği ve abartılı duygu ifadesiyle tanımlanır.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; belirtilerin değerlendirilmesi ve size uygun tedavi bir hekim ve ruh sağlığı uzmanıyla yapılacak görüşmede planlanır.

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?
Henüz yorum yok; ilk yorumu siz yazabilirsiniz. Düşüncenizi ya da deneyiminizi birkaç cümleyle paylaşabilirsiniz. Takma ad kullanabilirsiniz; telefon ya da adres yazmayın, yorumunuz herkese açık yayımlanır.