Dermatilomani (Cilt Yolma Bozukluğu) Nedir, Nasıl Geçer?

Dermatilomani, kişinin kendi cildini tekrar tekrar koparması, kazıması, sıkması ya da ısırması ve bu davranışı bırakmak istediği hâlde durduramamasıdır. Cilt yolma bozukluğu ya da ekskoriasyon bozukluğu olarak da bilinir. Sonuçta yaralar, lekeler ve kalıcı izler oluşabilir. Bu durum kötü bir alışkanlık değil, tedavi edilebilen bir ruhsal sorundur.^[1]

Bu yazıda dermatilomaninin belirtilerini, neden ortaya çıktığını, obsesif kompulsif bozuklukla ilişkisini ve tedavi seçeneklerini anlattık. Ayrıca evde uygulayabileceğiniz adımları, yakınınıza nasıl destek olabileceğinizi ve hangi durumda bir uzmana başvurmanız gerektiğini de bulacaksınız.

Dermatilomani Nedir?

Dermatilomani, tekrarlayan cilt koparma davranışının yaralara yol açtığı, kişinin bu davranışı azaltma ya da bırakma girişimlerinin sonuçsuz kaldığı ve bu durumun belirgin sıkıntıya ya da günlük yaşamda bozulmaya neden olduğu bir bozukluktur. Tanı sistemlerinde obsesif kompulsif bozukluk ve ilişkili bozukluklar başlığı altında yer alır ve bedene yönelik tekrarlayıcı davranışlar ailesine dahildir.^[1]

Herkes zaman zaman bir sivilceyi sıkabilir ya da bir yara kabuğunu kaldırabilir. Dermatilomaniyi bu sıradan davranışlardan ayıran, davranışın sık, uzun süreli ve kontrol dışı olması, ciltte gözle görülür hasar bırakmasıdır. Kişi çoğu zaman bu yaraları giysi, makyaj ya da saç modeliyle gizlemeye çalışır.

Dermatilomaninin Belirtileri Nelerdir?

En belirgin belirti, cildin parmak uçları, tırnaklar ya da cımbız gibi araçlarla tekrar tekrar koparılması ve bunun sonucunda yaralar oluşmasıdır. Yüz, kollar, eller, parmak çevresi, sırt ve dudaklar en sık hedef alınan bölgelerdir. Davranış bazen günde saatler sürebilir ve kişi ne kadar zaman geçtiğini fark etmeyebilir.^[2]

• Sivilce, yara kabuğu, sertleşmiş deri ya da küçük pürüzleri sürekli koparmak
• Parmak çevresindeki derileri ya da dudak kabuklarını ısırmak ve koparmak
• Koparmadan önce gerginlik, koparırken rahatlama ve sonrasında utanç hissetmek
• Yaraları gizlemek için uzun kollu giysiler ya da yoğun makyaj kullanmak
• Ayna karşısında ya da banyoda uzun süre cilt incelemek
• Bırakmayı defalarca denemek ama başaramamak

Dermatilomani Neden Olur?

Dermatilomaninin tek bir nedeni yoktur; genetik yatkınlık, beynin dürtü kontrolüyle ilgili bölgelerindeki farklılıklar, duygusal düzenleme güçlükleri ve öğrenilmiş alışkanlıklar birlikte rol oynar. Ailede obsesif kompulsif bozukluk ya da bedene yönelik tekrarlayıcı davranışlar bulunan kişilerde daha sık görülür. Davranış çoğunlukla ergenlikte, sivilcelerin arttığı dönemde başlar.^[2]

Cilt koparmak kısa vadede gerginliği azalttığı ya da can sıkıntısını giderdiği için beyin bu davranışı ödüllendirilmiş gibi kaydeder. Bu yüzden zamanla, kişi farkında bile olmadan, otomatik bir alışkanlığa dönüşür. Stresli dönemlerde, yalnız kalındığında ya da hareketsiz geçen zamanlarda davranış belirgin biçimde artar.

Dermatilomani Ne Kadar Yaygındır?

Yetişkinlerde yapılan bir toplum taramasında, cilt koparma davranışını sorun düzeyinde yaşayanların oranı yaklaşık yüzde 1,4 olarak bulunmuştur. Bazı araştırmalarda bu oran daha yüksek bildirilir. Dermatilomani kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür ve tanı alan kişilerin büyük bölümü yıllarca kimseye anlatmadan yaşar.^[3]

Utanç ve “kendim bırakmalıyım” düşüncesi, yardım aramayı geciktiren en önemli nedenlerdir. Oysa bu davranışın bir irade zayıflığı olmadığını bilmek, yardım almanın ilk adımıdır. Pek çok kişi ancak cilt hekimine izler ya da enfeksiyon nedeniyle başvurduğunda durumunun bir adı olduğunu öğrenir.

Dermatilomani OKB ile Aynı Şey mi?

Dermatilomani obsesif kompulsif bozuklukla aynı ailede yer alır, ama aynı şey değildir. OKB'de kişi genellikle rahatsız edici bir düşünceyi ya da kaygıyı azaltmak için bir eylem yapar. Dermatilomanide ise çoğu zaman belirli bir düşünce yoktur; davranış gerginlik, can sıkıntısı ya da dokunsal bir uyaranla başlar ve bazen haz verir.^[1]

İki durum aynı kişide birlikte de görülebilir. OKB'nin belirtilerini ve tedavisini obsesif kompulsif bozukluk yazımızda ayrıntılı anlattık.

Bedene Yönelik Diğer Tekrarlayıcı Davranışlar Nelerdir?

Dermatilomani, bedene yönelik tekrarlayıcı davranışlar adı verilen bir grubun parçasıdır. Bu grupta saç ve kıl koparma, tırnak yeme, yanak içini ısırma ve dudak derisi koparma gibi davranışlar da bulunur. Bu davranışlar aynı kişide birlikte görülebilir ve benzer tedavi yöntemlerine yanıt verir. Birini fark etmek diğerlerini de sorgulamayı gerektirir.^[5]

Saç koparma davranışını trikotilomani, tırnak yemeyi ise tırnak yeme hastalığı yazımızda anlattık. Bu davranışların ortak noktası, kısa süreli rahatlama sağlayıp uzun vadede utanç ve bedensel zarar bırakmasıdır.

Cilt Koparmanın Bedensel Zararları Nelerdir?

Sürekli koparılan cilt iyileşmeye fırsat bulamaz; açık yaralar, kabuklanma, kızarıklık, koyu ya da açık renkli lekeler ve çukur izler oluşur. Tırnak altındaki mikropların yaraya taşınmasıyla enfeksiyon gelişebilir. Ağır durumlarda derin yaralar, apse ve kalıcı şekil bozuklukları görülebilir; bu durumda cilt tedavisi de gerekir.^[2]

Bedensel zararlar ruhsal yükü de artırır. Yaralarını gizlemeye çalışan kişi havuza, denize, spor salonuna gitmekten ya da kısa kollu giymekten kaçınabilir. Bu kaçınma yalnızlığı ve utancı derinleştirir, bu da yeniden koparma davranışını tetikleyen bir döngü oluşturur.

Dermatilomani Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı, bir psikiyatrist ya da klinik psikolog tarafından yapılan görüşmeyle konur; özel bir kan testi ya da görüntüleme yöntemi yoktur. Uzman, davranışın ne zamandır sürdüğünü, hangi durumlarda arttığını, bırakma girişimlerini ve günlük yaşama etkisini sorar. Eşlik edebilecek depresyon, kaygı bozukluğu ya da OKB de değerlendirilir.^[1]

Bazı cilt hastalıkları ve kaşıntı yapan tıbbi durumlar da ciltte benzer yaralara neden olabilir. Bu nedenle gerektiğinde bir cilt hekiminin değerlendirmesi de istenir. Uyarıcı madde kullanımı da cilt koparmayı artırabildiği için madde kullanımı da sorgulanır.

Dermatilomani Nasıl Tedavi Edilir?

Dermatilomanide en güçlü kanıta sahip yöntem, alışkanlık tersine çevirme eğitimi adı verilen davranışçı terapidir. Bu yöntemde kişi önce davranışın ne zaman ve nasıl başladığını fark etmeyi öğrenir, ardından koparma isteği geldiğinde elleri meşgul eden ve koparmayla birlikte yapılamayan karşıt bir hareket uygular. Sosyal destek de tedavinin parçasıdır.^[6]

Bilişsel davranışçı terapi, duygu düzenleme becerileri ve kabul temelli yaklaşımlar da tedaviye eklenebilir. Sistematik bir derlemede davranışçı tedavilerin cilt koparmayı belirgin biçimde azalttığı gösterilmiştir. Tedavi çoğunlukla haftalık seanslarla birkaç ay sürer ve kişi öğrendiği becerileri günlük yaşamında uygular.^[5]

Dermatilomanide İlaç Kullanılır mı?

Dermatilomani için onaylanmış özel bir ilaç yoktur; ancak psikiyatrist, eşlik eden depresyon, kaygı ya da OKB varsa ya da terapi tek başına yeterli olmadıysa ilaç tedavisini değerlendirebilir. Seçici serotonin geri alım engelleyicileri bazı kişilerde yararlı olabilir, ancak araştırma sonuçları karışıktır ve her kişide etkili değildir.^[5]

Randomize kontrollü bir çalışmada, N-asetilsistein adlı maddenin cilt koparmayı plaseboya göre daha fazla azalttığı bildirilmiştir. Bu bulgular umut verici olsa da hiçbir ilaç ya da takviye uzman önerisi olmadan kullanılmamalıdır. İlaç kararı, kişinin genel sağlık durumu ve diğer ilaçları dikkate alınarak verilir.^[4]

Evde Cilt Koparmayı Azaltmak İçin Ne Yapılabilir?

Davranışı azaltmanın ilk adımı, ne zaman, nerede ve hangi duygu içindeyken koparma yaptığınızı fark etmektir. Birkaç gün boyunca kısa notlar tutmak, tetikleyicileri görünür kılar. Ardından bu tetikleyicilere yönelik küçük engeller koymak, otomatik davranışı kesintiye uğratır ve fark etme anı yaratır.^[6]

• Tırnaklarınızı kısa tutun; zor anlarda parmak ucunu kapatan bant kullanın.
• Elleri meşgul eden stres topu, hamur ya da dokulu nesneler bulundurun.
• Banyo ve ayna karşısında geçirdiğiniz süreyi sınırlayın, büyüteçli aynayı kaldırın.
• Koparma isteği geldiğinde ellerinizi yumruk yapıp bir dakika bekleyin.
• Cildinizi nemlendirerek pürüzleri azaltın; cımbız gibi araçları ortadan kaldırın.

Kendinizi suçlamak yerine her küçük başarıyı fark etmek önemlidir. Geri dönüşler iyileşme sürecinin olağan bir parçasıdır ve davranışın bir gecede kaybolması beklenmez.

Yakınım Sürekli Cildini Koparıyorsa Nasıl Destek Olurum?

Yakınınızın cildini kopardığını gördüğünüzde onu azarlamak, elini çekmek ya da yaralarına dikkat çekmek utancı artırır ve davranışı gizli hâle getirir. Bunun yerine sakin bir zamanda, yargılamadan konuşmak ve bu davranışın bilinen ve tedavi edilebilen bir sorun olduğunu söylemek daha yararlıdır. Ne tür bir destek istediğini ona sormak da önemlidir.

Bazı kişiler davranışı fark etmediklerinde nazik bir hatırlatma ister, bazıları ise hiç hatırlatılmak istemez. Birlikte bir işaret belirlemek ve tedaviye başlamasını cesaretlendirmek destek olmanın en iyi yoludur. Çocuk ya da ergen için ebeveynin sakin ve tutarlı tutumu tedavinin başarısını artırır.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?

Cilt koparma davranışı yara, enfeksiyon ya da iz bırakıyorsa, günde uzun zaman alıyorsa, bırakma girişimleriniz sonuçsuz kalıyorsa ya da sosyal hayatınızı ve özgüveninizi etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız yararlı olur. Eşlik eden depresyon, yoğun kaygı ya da kendine zarar verme düşünceleri varsa beklemeden destek alın.

İlinizdeki psikiyatristleri ve psikologları, çocuk ve ergenler için çocuk ve ergen psikiyatristlerini sitemizde inceleyebilirsiniz. Dürtülerinizi ne ölçüde yönetebildiğinize dair ön fikir için ücretsiz Dürtü Kontrol Testi yardımcı olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Dermatilomani geçer mi?

Evet, uygun tedaviyle belirgin biçimde azalır. Davranışçı terapiyle pek çok kişi koparma sıklığını büyük ölçüde düşürür; stresli dönemlerde hafif geri dönüşler olabilir.

Sivilce sıkmak dermatilomani midir?

Ara sıra sivilce sıkmak dermatilomani değildir. Davranış sık, kontrol dışı ve yara bırakacak düzeydeyse, bırakma girişimleri sonuçsuz kalıyorsa dermatilomaniden söz edilir.

Dermatilomaniye hangi doktor bakar?

Davranışın kendisi için psikiyatrist ya da psikolog, ciltteki yara, enfeksiyon ve izler için cilt hekimi değerlendirme yapar. İkisi birlikte çalıştığında sonuç daha iyidir.

Çocuklarda cilt koparma normal mi?

Küçük çocuklarda ara sıra görülebilir. Ancak sık, yara bırakan ve kaygıyla artan bir davranışa dönüşmüşse çocuk ve ergen uzmanına danışmak gerekir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Cilt koparma davranışınız yaşamınızı etkiliyorsa bir uzmana başvurun; acil durumda 112'yi arayın.