Çocuk ve Ergen Hakkında Sık Sorulan Sorular

Ergenlikte anne babadan uzaklaşmak ve mahremiyet istemek gelişimin normal bir parçasıdır. Çocuğunuz kendini sizden ayrı bir insan olarak kurmaya çalışıyor ve bu biraz mesafe gerektiriyor. Yani her suskunluk sorun değildir.

Ayırt etmek için şunlara bakın: arkadaşlarıyla da mı görüşmüyor, yoksa sadece sizinle mi mesafeli? Okul başarısında belirgin düşüş var mı? Uyku düzeni tamamen bozuldu mu? Eskiden sevdiği etkinliklere ilgisi kalktı mı? İştahında ya da kilosunda değişiklik var mı? Bu sorulara evet diyorsanız, tablo normal ergenlik mesafesinin ötesine geçmiş olabilir.

Önce şunu ayırmak gerekir: çocuk okula gitmek istemiyor mu, yoksa evden ayrılmak mı istemiyor? Ayrılık kaygısı olan çocuk okulda değil, sizden uzakta olmakla zorlanır; hafta sonu da yanınızdan ayrılmak istemez. Okulun kendisiyle ilgili bir sorun varsa tablo daha çok belirli günlerde, belirli derslerde belirginleşir.

Bakılması gereken üç şey var. Akran ilişkileri: dışlanma ya da zorbalık var mı? Akademik zorlanma: okuma, yazma veya sayılarda yaşadığı güçlük onu kaçınmaya itiyor olabilir. Bedensel yakınmalar: karın ağrısı ve bulantı hafta içi sabahları çıkıp hafta sonu kayboluyorsa, bu kaygının bedensel ifadesidir.

Çocuklar boşanmadan değil, boşanmanın yürütülme biçiminden zarar görür. Bu yüzden nasıl anlattığınız gerçekten önemlidir.

Mümkünse birlikte anlatın. İki ebeveynin aynı anda ve aynı mesajı vermesi çocuğa güven verir. Kısa, net ve yaşına uygun konuşun; ayrıntılara ve suçlamalara girmeyin.

Evet, mutlaka söyleyin. Çocuğu habersiz getirmek güveni zedeler ve ilk görüşmenin verimini düşürür.

Nasıl anlatacağınız yaşına göre değişir. Küçük çocuklarda oyun üzerinden anlatmak iyi çalışır: "Çocuklarla oyun oynayarak konuşan bir arkadaşımız var, bazı şeyler zor geldiğinde yardım ediyor." Okul çağında biraz daha açık olabilirsiniz: "Son zamanlarda uyumakta zorlanıyorsun, bunu anlamamıza yardım edecek biriyle konuşacağız."

Dil gelişiminde bireysel farklar vardır, ama beklemenin zararlı olduğu belirli işaretler bulunur.

Şu durumlarda değerlendirme almanız yerinde olur: on iki aylıkken agulama ve el sallama gibi jestlerin hiç olmaması, on sekiz aylıkken anlamlı kelime kullanmaması, iki yaşında iki kelimeyi birleştirememesi, adı söylendiğinde bakmaması, göz teması kurmakta belirgin zorlanması, daha önce söylediği kelimeleri kaybetmesi.

Gece alt ıslatma beş yaşından sonra da bir süre devam edebilir ve çocukların azımsanmayacak bir bölümünde görülür. Çoğu zaman kendiliğinden düzelir.

Önce hekim değerlendirmesi önemlidir; idrar yolu enfeksiyonu, kabızlık ve bazı tıbbi durumlar dışlanmalıdır. Ailede benzer öykü varsa bu da bilgilendiricidir.

Süre önemlidir ama tek ölçüt değildir; içerik ve birlikte kullanım en az süre kadar belirleyicidir.

Genel çerçeve şöyle: iki yaş altında görüntülü konuşma dışında ekran önerilmez. İki ile beş yaş arasında günde bir saat civarı ve mümkünse yetişkin eşliğinde. Okul çağında süre aileyle birlikte belirlenir, ancak uyku, hareket, ödev ve yüz yüze oyun zamanından çalmamalıdır.

Önce kendi paniğinizi yatıştırmaya çalışın, çünkü ilk tepkiniz çocuğunuzun size açılıp açılmayacağını belirler.

Yapmamanız gerekenler: bağırmak, ceza vermek, "beni utandırdın" demek, herkesin önünde konuşmak, telefonunu alarak cezalandırmak. Bunlar davranışı durdurmaz, sadece gizlenmesine yol açar.

Çocukların anne babanın hiç anlaşmazlık yaşamadığı bir evde büyümesi gerekmiyor; böyle bir ev zaten gerçekçi değil. Belirleyici olan tartışmanın varlığı değil, biçimi ve bitişi.

Zarar veren örüntü şudur: bağırma, aşağılama, sessizlik cezası, tehdit, çocuğu taraf seçmeye zorlama ve tartışmanın çözülmeden askıda kalması. Bunlar çocukta sürekli tetikte olma hâli yaratır, uykuyu ve okul başarısını etkiler, kendini suçlu hissetmesine yol açar.

Her hareketli çocukta bu tanı yoktur; tanı için belirli ölçütler aranır.

Üç şey birlikte değerlendirilir. Belirtiler yaşından beklenenden belirgin biçimde fazla olmalı. En az iki ortamda görülmeli, yani sadece evde değil okulda da. Ve işlevselliği bozmalı: ders başarısı, arkadaş ilişkileri ya da günlük düzen etkilenmeli. Ayrıca belirtilerin çocukluk döneminde başlamış olması gerekir.

Öfke nöbeti sırasında çocuk mantıkla düşünemez; beyni alarm durumundadır. Bu yüzden o anda açıklama yapmak, uzun konuşmak ya da tartışmak işe yaramaz.

Kriz anında yapılacak: sakin kalın, sesinizi alçaltın, güvenliği sağlayın. Kısa ve net cümleler kurun. Kalabalıktaysanız çocuğu sakin bir yere alın. Ceza ve pazarlık yapmayın, ikisi de nöbeti uzatır. Sadece orada olun ve dalganın geçmesini bekleyin.