Psikodinamik terapi, bugün yaşadığımız duygu, düşünce ve ilişki sorunlarının arkasındaki farkında olmadığımız duyguları, iç çatışmaları ve geçmişten gelen örüntüleri anlamaya odaklanan bir konuşma terapisidir. Kökleri psikanalize dayanır, ancak daha esnek ve günümüz koşullarına uyarlanmış bir yaklaşımdır. Amaç yalnız belirtileri azaltmak değil, kişinin kendini daha derinden tanımasını sağlamaktır.[1]
İÇİNDEKİLER
Bu yazıda psikodinamik terapinin ne olduğunu, temel kavramlarını, seansların nasıl geçtiğini ve kimlere uygun olduğunu anlattık. Bilişsel davranışçı terapi ve psikanalizden farkını, etkinliği hakkındaki araştırmaları ve terapiye başlarken bilmeniz gerekenleri de bulacaksınız.
Psikodinamik Terapi Nedir?
Psikodinamik terapi, zihnimizin bir bölümünün farkındalığımızın dışında çalıştığı ve bu bölümün duygularımızı, seçimlerimizi ve ilişkilerimizi etkilediği düşüncesine dayanan bir psikoterapi yaklaşımıdır. Terapide kişinin sık tekrarlayan duyguları, ilişki kalıpları ve kaçındığı konular incelenir; böylece neden aynı sorunların tekrar tekrar yaşandığı anlaşılmaya çalışılır.[6]
Bu yaklaşımda belirtiler, kişinin iç dünyasında çözülmemiş bir çatışmanın ya da karşılanmamış bir ihtiyacın işareti olarak görülür. Örneğin sürekli başkalarını memnun etmeye çalışan biri, bu davranışın arkasında reddedilme korkusunu ve bu korkunun geçmişteki kökenlerini keşfedebilir. Fark etmek, değişimin ilk adımı olarak kabul edilir.
Psikodinamik Terapinin Temel Kavramları Nelerdir?
Psikodinamik terapide birkaç temel kavram öne çıkar: farkında olmadığımız zihinsel süreçler anlamına gelen bilinçdışı, zor duygulardan korunmak için kullandığımız savunma mekanizmaları, geçmiş ilişkilerdeki duyguların bugünkü ilişkilere taşınması anlamına gelen aktarım ve tekrarlayan ilişki örüntüleri. Bu kavramlar terapinin çalışma alanını oluşturur.[1]
| Kavram | Kısa anlamı |
|---|---|
| Bilinçdışı | Farkında olunmayan süreçler |
| Savunma | Zor duygudan korunma |
| Aktarım | Eski duyguları terapiste taşıma |
| Tekrar | Aynı ilişki kalıbını yaşama |
| İçgörü | Kendini derinden anlama |
Savunma mekanizmalarının günlük yaşamdaki örneklerini en yaygın savunma mekanizmaları yazımızda, terapiste yönelen duyguları ise aktarım nedir yazımızda anlattık.
Psikodinamik Terapi Nasıl Uygulanır?
Seanslar genellikle haftada bir, bazen iki kez yapılır ve yaklaşık 45 ile 50 dakika sürer. Terapist çoğu zaman sabit bir gündem belirlemez; danışanın o gün aklına gelenleri, duygularını, rüyalarını ve ilişkilerindeki olayları serbestçe anlatması teşvik edilir. Terapist bu anlatımdaki tekrarlayan temaları, çelişkileri ve kaçınılan konuları fark etmeye çalışır.[6]
Terapist zaman zaman bu örüntüleri danışana yansıtır ve birlikte anlamaya çalışırlar. Danışanın terapiste karşı geliştirdiği duygular da önemli bir çalışma malzemesidir; çünkü bu duygular çoğu zaman danışanın diğer ilişkilerinde yaşadıklarını yansıtır. Terapötik ilişkinin kendisi, yeni ve daha sağlıklı bir ilişki deneyimi sunar.
Terapi sürecinde bazen yoğun duygular ortaya çıkabilir; ağlamak, öfkelenmek ya da bir süre tıkanmış hissetmek sürecin olağan parçalarıdır. Bu deneyimleri terapide tıkanma yazımızda ele aldık.
Kısa Süreli ve Uzun Süreli Psikodinamik Terapi Arasındaki Fark Nedir?
Kısa süreli psikodinamik terapi genellikle 12 ile 40 seans arasında sürer ve belirli bir soruna ya da tekrarlayan bir ilişki çatışmasına odaklanır. Uzun süreli terapi ise bir yıl ya da daha uzun sürebilir ve kişilik örüntüleri, kronik ilişki sorunları ve derin yerleşmiş duygusal güçlükler üzerinde çalışır. Hangi biçimin uygun olduğuna danışan ve terapist birlikte karar verir.[3]
Kısa süreli biçimlerde terapist daha etkin bir rol üstlenir ve odak noktası baştan belirlenir. Uzun süreli biçimlerde ise süreç daha açık uçludur ve danışanın iç dünyasının farklı katmanları zamanla ortaya çıkar. Her iki biçimde de terapinin sonlandırılması planlı bir süreçtir ve birlikte konuşularak gerçekleştirilir.
Psikodinamik Terapi Kimlere Uygundur?
Psikodinamik terapi; depresyon, kaygı bozuklukları, bedensel belirtilerle seyreden sıkıntılar, kişilik özelliklerinden kaynaklanan güçlükler ve tekrarlayan ilişki sorunları yaşayan kişiler için uygun olabilir. Özellikle "neden hep aynı şeyleri yaşıyorum" sorusunu soran, kendini daha derinden anlamak isteyen ve düzenli bir sürece zaman ayırabilen kişilerde iyi sonuç verir.[4]
Akut bir kriz, yoğun intihar düşünceleri, aktif madde bağımlılığı ya da psikoz gibi durumlarda önce bu sorunların tedavi edilmesi gerekir. Bu dönemlerde psikiyatrik değerlendirme, ilaç tedavisi ve daha yapılandırılmış yaklaşımlar ön plana çıkar; psikodinamik çalışma daha sonra eklenebilir.
Psikodinamik Terapi Etkili midir?
Araştırmalar psikodinamik terapinin depresyon, kaygı ve bazı kişilik bozukluklarında etkili olduğunu göstermektedir. Kısa süreli psikodinamik terapiler üzerine yapılan sistematik derlemelerde yaygın ruhsal sorunlarda anlamlı iyileşme bulunmuştur. Bazı çalışmalarda iyileşmenin terapi bittikten sonra da sürdüğü, hatta zaman içinde arttığı gözlemlenmiştir; bu durum kişinin terapide kazandığı içgörüyü yaşamına taşımasıyla açıklanır.[2][3]
Güncel kanıta dayalı tıp ölçütleriyle yapılan değerlendirmeler de psikodinamik terapinin pek çok durumda diğer kanıtlanmış terapilerle benzer düzeyde etkili olduğunu desteklemektedir. Bununla birlikte her terapi yöntemi gibi psikodinamik terapi de herkes için uygun değildir; terapistle uyum ve danışanın beklentileri sonucu önemli ölçüde etkiler.[5]
Psikodinamik Terapi ile BDT Arasındaki Fark Nedir?
Bilişsel davranışçı terapi (BDT) daha yapılandırılmıştır; şimdiki düşünce ve davranışlara odaklanır, belirli hedefler, ev ödevleri ve becerilerle çalışır. Psikodinamik terapi ise daha az yapılandırılmıştır; duyguların, ilişki örüntülerinin ve geçmiş deneyimlerin bugünü nasıl etkilediğini anlamaya odaklanır. İki yaklaşım farklı yollardan benzer hedeflere ulaşmayı amaçlar.[4]
Belirli bir korkuyu ya da alışkanlığı kısa sürede değiştirmek isteyen biri için BDT daha uygun olabilirken, tekrarlayan ilişki sorunlarını ve kendini anlamayı merkeze koyan biri psikodinamik terapiyi tercih edebilir. Pek çok terapist iki yaklaşımdan da yararlanır. BDT'yi bilişsel davranışçı terapi nedir yazımızda anlattık.
Psikodinamik Terapi ile Psikanaliz Aynı mı?
Aynı değildir, ancak ortak köklere sahiptir. Klasik psikanaliz haftada üç ile beş seans, divana uzanarak ve yıllarca süren yoğun bir süreçtir. Psikodinamik terapi ise genellikle haftada bir ya da iki seans, yüz yüze oturarak yapılır, daha kısa sürebilir ve terapist daha etkin bir rol üstlenir. Günümüzde psikanalitik düşünceden yararlanan terapilerin çoğu psikodinamik terapi biçimindedir.[6]
Farklı terapi ekollerinin özelliklerini ve kime uygun olabileceğini terapi ekolleri sözlüğü ve psikoterapi çeşitleri yazılarımızda karşılaştırdık.
Psikodinamik Terapide Rüyaların Yeri Nedir?
Psikodinamik terapide rüyalar, kişinin farkında olmadığı duygularına ve iç çatışmalarına açılan pencerelerden biri olarak görülür. Terapist rüyaları kesin anlamları olan şifreler gibi yorumlamaz; bunun yerine danışana rüyanın ona neyi çağrıştırdığını, rüyada hangi duyguyu yaşadığını ve bu duygunun günlük yaşamındaki karşılığını sorar. Rüya, konuşmanın başlangıç noktalarından biridir.[6]
Her danışanın rüyalarını anlatması gerekmez ve rüya çalışması terapinin yalnız küçük bir bölümünü oluşturur. Tekrarlayan rüyalar ya da kâbuslar ise çoğu zaman üzerinde durulmaya değer temalar içerir. Rüyaların psikolojik anlamları üzerine daha fazla bilgiyi rüyalarımız bize ne söylüyor yazımızda bulabilirsiniz.
Psikodinamik Terapide Terapistin Rolü Nedir?
Psikodinamik terapist, danışana ne yapması gerektiğini söyleyen bir rehberden çok, birlikte düşünen ve anlamaya çalışan bir eşlikçidir. Dikkatle dinler, danışanın anlattıklarındaki tekrarlayan temaları ve çelişkileri fark eder ve uygun zamanda bunları danışanla paylaşır. Amaç danışanın hazır cevaplar almak yerine kendi içgörüsüne ulaşmasını kolaylaştırmaktır.[1]
Terapist kendi duygusal tepkilerini de bir bilgi kaynağı olarak kullanır; seansta hissettikleri, danışanın başkalarında uyandırdığı duyguları anlamaya yardım edebilir. Bu süreçte terapistin tarafsız, yargılamayan ve tutarlı bir çerçeve sunması, danışanın en zor duygularını bile güvenle konuşabilmesini sağlar.
Psikodinamik Terapinin Olası Zorlukları Nelerdir?
Psikodinamik terapi hızlı sonuç veren bir yöntem değildir; değişim genellikle zaman alır ve süreç sırasında zor duyguların ortaya çıkması beklenir. Bazı kişiler net hedefleri ve ev ödevleri olan daha yapılandırılmış yaklaşımları tercih eder. Uzun süreli terapinin zaman ve maliyet açısından taşıdığı yük de göz önünde bulundurulmalıdır.
Terapinin ilk aylarında kişi bazen kendini daha kötü hissedebilir, çünkü uzun süre kaçınılan duygular konuşulmaya başlanır. Bu durum genellikle geçicidir, ancak terapistle açıkça konuşulmalıdır. Terapiden beklentilerinizi ve kaygılarınızı paylaşmak, sürecin size uygun biçimde ayarlanmasına yardım eder.
Psikodinamik Terapiye Başlarken Nelere Dikkat Edilmeli?
Terapiye başlamadan önce terapistin eğitimini, psikodinamik yaklaşımda aldığı uzmanlık eğitimini ve süpervizyon desteğini sormak doğru bir seçim yapmanıza yardım eder. İlk görüşmelerde terapistle kendinizi rahat hissedip hissetmediğinize, anlaşıldığınızı hissedip hissetmediğinize dikkat edin; güven ilişkisi bu yaklaşımda özellikle önemlidir ve terapinin sonucunu doğrudan etkiler.
Seans sıklığı, süresi, ücret ve iptal kuralları gibi çerçeve konularını baştan konuşmak, ileride doğabilecek belirsizlikleri önler. Psikodinamik terapide değişim zaman alabilir; ilk haftalarda belirgin bir iyileşme görülmemesi terapinin işe yaramadığı anlamına gelmez. Yine de birkaç ay sonra ilerlemeyi terapistinizle birlikte değerlendirmek yararlı olur.
Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?
Haftalardır süren keyifsizlik, kaygı, ilişkilerde tekrar eden sorunlar, yoğun suçluluk ya da utanç veya kendinizi anlamakta zorlandığınız duygular günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız yararlı olur ve erken başvuru süreci kolaylaştırır. İlk görüşmede hangi terapi yaklaşımının size uygun olduğunu birlikte değerlendirebilirsiniz.
İlinizdeki psikologları ve psikiyatristleri sitemizde inceleyebilirsiniz. Ruh hâlinizle ilgili bir ön fikir edinmek isterseniz ücretsiz Depresyon Testi ve Anksiyete Testi yardımcı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Psikodinamik terapi ne kadar sürer?
Kısa süreli biçimleri genellikle birkaç ay, uzun süreli biçimleri ise bir yıl ya da daha uzun sürer. Süreye danışan ve terapist birlikte karar verir.
Psikodinamik terapide hep çocukluk mu konuşulur?
Hayır. Bugünkü ilişkiler ve duygular merkezdedir; geçmiş, bugünü anlamaya yardım ettiği ölçüde konuşulur.
Psikodinamik terapi uzaktan yapılabilir mi?
Evet, pek çok terapist psikodinamik terapiyi internet üzerinden yapılan seanslarla da sunar. Seans için sessiz ve rahat konuşabileceğiniz bir ortam önemlidir.
Psikodinamik terapi ilaçla birlikte kullanılır mı?
Evet. Depresyon ya da kaygı bozukluğu gibi durumlarda ilaç tedavisi ve psikodinamik terapi birlikte uygulanabilir; ilaç kararını psikiyatrist verir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Hangi terapi yaklaşımının size uygun olduğunu bir ruh sağlığı uzmanıyla birlikte değerlendirin.
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?
Henüz yorum yok; ilk yorumu siz yazabilirsiniz. Düşüncenizi ya da deneyiminizi birkaç cümleyle paylaşabilirsiniz. Takma ad kullanabilirsiniz; telefon ya da adres yazmayın, yorumunuz herkese açık yayımlanır.