F60 Tanı Kodu: Özel kişilik bozuklukları
DSÖ ICD-10 İngilizce adı: Specific personality disorders
Hazırlayan: Psikiyatri Rehberi Editör Ekibi · Son güncelleme: 30 Eylül 2026 · Başka bir kod arayın
Kısaca
F60, kişinin düşünme, hissetme ve ilişki kurma biçiminde gençlikten beri süren, esnek olmayan ve hem kendisini hem çevresini zorlayan kalıplar olduğunu gösterir. Hangi tür olduğunu noktadan sonraki rakam belirler.
F60 alt kodları ve anlamları
Kaydınızda noktadan sonra bir rakam varsa (ör. F60.0) aşağıdaki satırlardan anlamını bulabilirsiniz.
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| F60.0 | Paranoid kişilik bozukluğuParanoid personality disorderBaşkalarının niyetinden sürekli şüphelenme, kolay kırılma, kin tutma ve kendisine karşı bir komplo olduğunu düşünme eğilimiyle belirgindir. |
| F60.1 | Şizoid kişilik bozukluğuSchizoid personality disorderYakın ilişkilere ve sosyal ortamlara ilgisizlik, yalnız yapılan etkinlikleri tercih etme ve duyguları dışa pek yansıtmama ile tanımlanır. |
| F60.2 | Disosyal kişilik bozukluğuDissocial personality disorderToplumsal kurallara ve başkalarının haklarına aldırmama, sorumsuzluk, suçluluk duymama ve öfkenin kolayca saldırganlığa dönüşebilmesiyle belirgindir. Antisosyal kişilik bozukluğu olarak da bilinir. |
| F60.3 | Emosyonel olarak durağan olmayan kişilik bozukluğuEmotionally unstable personality disorderDuyguların hızla iniş çıkış yapması ve dürtüsel davranışlarla belirgindir. Dürtüsel tip ve borderline (sınırda) tip olmak üzere iki alt türü vardır; borderline tipte yoğun terk edilme korkusu ve boşluk hissi öne çıkar. |
| F60.4 | Histrionik kişilik bozukluğuHistrionic personality disorderSürekli ilgi odağı olma isteği, abartılı duygu gösterimi, kolay etkilenme ve dış görünüşe aşırı önem verme ile tanımlanır. |
| F60.5 | Anankastik kişilik bozukluğuAnankastic personality disorderAşırı titizlik, kurallara ve ayrıntılara takılma, mükemmeliyetçilik ve esneklik gösterememe ile belirgindir. Obsesif kompulsif kişilik bozukluğu olarak da bilinir. |
| F60.6 | Anksiyöz [avoidant] kişilik bozukluğuAnxious [avoidant] personality disorderSürekli gerginlik, kendini yetersiz görme ve eleştirilme ya da reddedilme korkusuyla sosyal ilişkilerden kaçınma ile belirgindir. Kaçıngan kişilik bozukluğu da denir. |
| F60.7 | Bağımlı kişilik bozukluğuDependent personality disorderKişinin kendi kararlarını başkalarına bırakması, yalnız kalmaktan yoğun korkması ve ilişkisini kaybetmemek için kendi isteklerinden vazgeçmesiyle tanımlanır. |
| F60.8 | Diğer spesifik kişilik bozukluklarıOther specific personality disordersNarsistik ve pasif-agresif kişilik bozuklukları gibi yukarıdaki başlıklara girmeyen belirli kişilik bozuklukları için kullanılır. |
| F60.9 | Kişilik bozukluğu, tanımlanmamışPersonality disorder, unspecifiedKişilik bozukluğu olduğu belirtilen ancak türü kayda geçirilmemiş durumlarda kullanılır. |
F60 ne demek?
Herkesin kendine özgü bir kişiliği vardır; kimi daha şüpheci, kimi daha düzenli, kimi daha duygusaldır. Kişilik bozukluğundan söz edebilmek için bu özelliklerin çok katı olması, farklı ortamlarda tekrar tekrar sorun çıkarması ve kişide ya da çevresinde belirgin sıkıntıya yol açması gerekir. Bu kalıplar genellikle çocukluğun sonu ya da ergenlikte belirginleşir ve yetişkinlikte sürer; bu nedenle ICD-10 bu tanının 16-17 yaşından önce konmasını uygun bulmaz.
F60 altında birbirinden oldukça farklı tipler yer alır: sürekli ihanet bekleyen paranoid yapı, yakın ilişkiden uzak duran şizoid yapı, kurallara ve başkalarının haklarına aldırmayan disosyal yapı, duyguların ve ilişkilerin hızla iniş çıkış yaptığı emosyonel olarak durağan olmayan (sınırda ya da borderline) yapı, ilgi odağı olma ihtiyacının belirgin olduğu histrionik yapı, mükemmeliyetçi ve katı anankastik yapı, eleştirilme korkusuyla çekingen kalan anksiyöz yapı ve başkalarına aşırı dayanan bağımlı yapı.
Kişilik bozukluğu bir karakter kusuru ya da 'kötü insan' etiketi değildir. Uygun psikoterapiyle kişi duygularını düzenlemeyi, ilişkilerini daha sağlıklı kurmayı ve zorlanmalara farklı yanıtlar vermeyi öğrenebilir. Eşlik eden depresyon, kaygı ya da madde kullanımı varsa psikiyatrist bunların tedavisini de planlar. Değişim zaman alır, ancak mümkündür.
Sık görülen belirtiler
- Farklı ortamlarda tekrar tekrar aynı ilişki sorunlarını yaşama
- Duyguların hızla ve yoğun biçimde değişmesi
- Başkalarına güvenmekte ciddi zorlanma
- Eleştirilme korkusuyla sosyal ortamlardan kaçınma
- Aşırı mükemmeliyetçilik ve esneklik gösterememe
- Karar verirken sürekli başkalarına dayanma
- Dürtüsel davranışlar ve öfke kontrolünde güçlük
Bu belirtilerden bazılarını yaşamak tek başına bu tanının konduğu anlamına gelmez; değerlendirmeyi bir uzman yapar.
İlgili içerikler
Hangi uzmana başvurmalı?
Bu gruptaki durumlarda değerlendirme ve gerekirse ilaç tedavisi için psikiyatrist, konuşma terapisi (psikoterapi) için psikolog ile çalışılabilir. Çoğu zaman ikisi birlikte yürütülür.
Size uygun uzmanı birkaç soruyla bulun Hangi uzmana gitmeliyim?
Sık sorulan sorular
F60.3 raporda ne anlama gelir?
F60.3, ICD-10'da 'emosyonel olarak durağan olmayan kişilik bozukluğu' anlamına gelir ve borderline (sınırda) kişilik bozukluğunu da kapsar. Duygu dalgalanmaları, dürtüsellik ve ilişkilerde yoğun iniş çıkışlar temel özellikleridir. Uygun psikoterapiyle belirgin iyileşme sağlanabilir.
Kişilik bozukluğu tedavi edilebilir mi?
Kişilik bir günde değişmez, ancak düzenli psikoterapiyle zorlayıcı davranış kalıpları belirgin biçimde azalabilir. Diyalektik davranış terapisi ve şema terapi gibi yöntemler bu alanda sık kullanılır. Eşlik eden depresyon ya da kaygı varsa psikiyatrist bunları da tedavi eder.
Narsistik kişilik bozukluğu hangi kodla yazılır?
ICD-10'da narsistik kişilik bozukluğunun ayrı bir kodu yoktur; F60.8 'diğer spesifik kişilik bozuklukları' başlığı altında yer alır. Bu tabloda kişi kendini aşırı önemli görür, sürekli beğenilme bekler ve başkalarının duygularını anlamakta zorlanır.