F63 Tanı Kodu: Alışkanlık ve uyarım bozuklukları
DSÖ ICD-10 İngilizce adı: Habit and impulse disorders
Hazırlayan: Psikiyatri Rehberi Editör Ekibi · Son güncelleme: 30 Eylül 2026 · Başka bir kod arayın
Kısaca
F63, kişinin zarar göreceğini bildiği hâlde karşı koyamadığı dürtülerle tekrar tekrar yaptığı davranışları kapsar. Türkçe adda geçen 'uyarım' kelimesi burada dürtü (impuls) anlamındadır; kumar, kleptomani ve saç yolma bu gruptadır.
F63 alt kodları ve anlamları
Kaydınızda noktadan sonra bir rakam varsa (ör. F63.0) aşağıdaki satırlardan anlamını bulabilirsiniz.
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| F63.0 | Patolojik kumar oynamaPathological gamblingKişinin hayatını, ailesini ve maddi durumunu olumsuz etkilemesine rağmen sık ve tekrarlayan kumar oynama davranışıdır; kayıpları geri kazanma çabası döngüyü sürdürür. |
| F63.1 | Patolojik yangın çıkarma [piromani]Pathological fire-setting [pyromania]Belirgin bir amaç olmadan tekrar tekrar yangın çıkarma ya da çıkarmaya çalışma ve ateşe, yangınla ilgili şeylere yoğun ilgi duyma hâlidir. |
| F63.2 | Patolojik çalma [kleptomani]Pathological stealing [kleptomania]Kişisel kullanım ya da maddi kazanç için gerekmeyen eşyaları çalma dürtüsüne karşı koyamamadır; çalınan eşyalar çoğu zaman atılır, başkasına verilir ya da saklanır. |
| F63.3 | TrikotillomaniTrichotillomaniaKişinin kendi saçını ya da vücut kıllarını tekrar tekrar yolması sonucu belirgin kıl kaybı oluşmasıdır; öncesinde gerginlik, sonrasında rahatlama hissedilir. |
| F63.8 | Diğer alışkanlık ve impuls bozukluklarıOther habit and impulse disordersYukarıdakilere girmeyen diğer dürtü kontrol sorunlarını kapsar; aralıklı patlayıcı bozukluk olarak bilinen kontrolsüz öfke patlamaları bu başlıkta yer alır. |
| F63.9 | Alışkanlık ve impuls bozukluğu, tanımlanmamışHabit and impulse disorder, unspecifiedAlışkanlık ya da dürtü bozukluğu olduğu belirtilen ancak türü kaydedilmemiş durumlarda kullanılır. |
F63 ne demek?
Bu gruptaki durumların ortak noktası, kişinin açık bir yararı olmadığı, çoğu zaman kendine ya da başkalarına zarar verdiği hâlde belirli bir davranışı yapma dürtüsüne karşı koyamamasıdır. Davranıştan önce giderek artan bir gerginlik, davranış sırasında kısa bir rahatlama ya da haz, sonrasında ise çoğu zaman pişmanlık ve utanç yaşanır. Kişi 'bir daha yapmayacağım' dese de döngü yeniden başlar.
F63 altında sık ve tekrarlayan kumar oynama (patolojik kumar), amaçsız yangın çıkarma (piromani), ihtiyaç duyulmayan eşyaları çalma (kleptomani) ve saç, kaş ya da kirpik yolma (trikotillomani) yer alır. Ani ve kontrolsüz öfke patlamaları gibi diğer dürtü sorunları da 'diğer' alt kodunda toplanır. Bu davranışlar maddi kayıplara, aile içi çatışmalara, hukuki sorunlara ve derin bir yalnızlık duygusuna yol açabilir.
Tedavide dürtünün hangi durumlarda yükseldiğini fark etmek, yerine konacak davranışları öğrenmek ve tetikleyicileri azaltmak temel adımlardır. Bilişsel davranışçı terapi ve alışkanlığı tersine çevirme eğitimi gibi yöntemler sık kullanılır. Depresyon, kaygı ya da dikkat eksikliği gibi eşlik eden durumlar varsa psikiyatrist bunları da değerlendirir. Utanç nedeniyle yardım istemeyi ertelemek sorunun köklenmesine yol açabilir.
Sık görülen belirtiler
- Bir davranışı yapmadan önce giderek artan gerginlik
- Davranıştan sonra kısa bir rahatlama, ardından pişmanlık
- Kayıplara rağmen kumar oynamayı sürdürme
- İhtiyaç duyulmayan eşyaları çalma dürtüsü
- Saç, kaş ya da kirpikleri farkında olmadan yolma
- Bırakma girişimlerinin tekrar tekrar başarısız olması
Bu belirtilerden bazılarını yaşamak tek başına bu tanının konduğu anlamına gelmez; değerlendirmeyi bir uzman yapar.
İlgili içerikler
Hangi uzmana başvurmalı?
Bu gruptaki durumlarda değerlendirme ve gerekirse ilaç tedavisi için psikiyatrist, konuşma terapisi (psikoterapi) için psikolog ile çalışılabilir. Çoğu zaman ikisi birlikte yürütülür.
Size uygun uzmanı birkaç soruyla bulun Hangi uzmana gitmeliyim?
Sık sorulan sorular
F63 kodu raporda ne anlama gelir?
Hekiminiz, zarar verdiğini bildiğiniz hâlde karşı koymakta zorlandığınız dürtüsel bir davranışı kayda geçirmiş demektir. Noktadan sonraki rakam türü belirtir; örneğin F63.0 patolojik kumar, F63.3 trikotillomanidir.
Kumar bağımlılığı neden F63 ile kodlanır?
ICD-10'da kumar, madde bağımlılıkları arasında değil, alışkanlık ve dürtü bozuklukları arasında yer alır ve F63.0 koduyla yazılır. Yeni sınıflamalarda davranışsal bağımlılık olarak ele alınsa da tedavi yaklaşımı benzerdir.
Saç yolma hastalığı tedavi edilir mi?
Evet. Trikotillomanide alışkanlığı tersine çevirme eğitimi gibi davranışçı yöntemler sık kullanılır ve pek çok kişide belirgin düzelme sağlar. Eşlik eden kaygı ya da depresyon varsa bunların tedavisi de sonucu olumlu etkiler.