Uyku sorunu için hangi doktora gidileceği, yaşadığınız sorunun türüne göre değişir. Uykuya dalamama, gece sık uyanma ve kaygıyla birlikte görülen uykusuzlukta psikiyatriste, ilaçsız tedavi için psikoloğa başvurulur. Horlama ve nefes durmasında göğüs hastalıkları ya da kulak burun boğaz, gündüz ani uyku ataklarında ise nöroloji öne çıkar.[4]
İÇİNDEKİLER
Bu yazıda en sık görülen uyku sorunlarında hangi uzmana gitmeniz gerektiğini, psikiyatrist ile psikoloğun uykusuzluğu nasıl tedavi ettiğini, uyku testinin kimlere yapıldığını ve doktora gitmeden önce neleri not etmeniz gerektiğini anlattık. Çocuklardaki uyku sorunları için de kısa bir yol haritası bulacaksınız.
Uyku Sorunu İçin Hangi Doktora Gidilir?
Uyku sorunları tek bir hastalık değil, farklı nedenleri olan bir grup bozukluktur. Bu yüzden ilk soru, sorunun ne olduğudur: uyuyamıyor musunuz, uyuduğunuz hâlde dinlenemiyor musunuz, yoksa uykuda olağan dışı davranışlar mı yaşıyorsunuz? Uluslararası uyku bozuklukları sınıflamasında uykusuzluk, uykuyla ilişkili solunum bozuklukları ve hareket bozuklukları ayrı başlıklarda yer alır.[4]
| Yaşadığınız sorun | Önce başvurulacak uzman |
|---|---|
| Uykuya dalamama, sık uyanma | Psikiyatrist, psikolog |
| Kaygı ya da depresyonla uykusuzluk | Psikiyatrist |
| Horlama, uykuda nefes durması | Göğüs hastalıkları, KBB |
| Gündüz ani uyku atakları | Nöroloji |
| Bacaklarda huzursuzluk | Nöroloji |
| Kâbus, travma sonrası uykusuzluk | Psikiyatrist |
Birden fazla sorun aynı anda olabilir. Örneğin uyku apnesi olan bir kişide depresyon da bulunabilir; bu durumda uzmanlar birlikte çalışır.
Uykusuzluk İçin Psikiyatriste mi Gidilir?
Haftada en az üç gece, en az üç aydır süren uykuya dalma, uykuyu sürdürme ya da sabah erken uyanma sorunu kronik uykusuzluk olarak tanımlanır ve bu tablo için psikiyatrist uygun bir başlangıç noktasıdır. Psikiyatrist, uykusuzluğa eşlik eden kaygı, depresyon, bipolar bozukluk ya da madde kullanımı gibi durumları da değerlendirir.[3]
Uykusuzluk yalnızca bir belirti de olabilir, başlı başına bir hastalık da. Uzun süreli araştırmaları birleştiren bir analizde, uykusuzluk yaşayan kişilerin ilerleyen dönemde depresyon geliştirme riskinin yaklaşık iki kat arttığı gösterilmiştir. Bu nedenle uzun süren uykusuzluğu önemsemek, ruh sağlığını korumak için de gereklidir.[6]
Psikolog Uyku Sorununa Nasıl Yardım Eder?
Kronik uykusuzluğun ilk basamak tedavisi, uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapidir ve bu terapiyi eğitim almış psikologlar ve psikiyatristler uygular. Uluslararası kılavuzlar, bu yöntemin ilaçtan önce denenmesini önerir. Terapi genellikle dört ile sekiz seans sürer ve etkisi tedavi bittikten sonra da devam eder.[1]
Bu terapide yatakta geçirilen sürenin düzenlenmesi, yatağın yalnızca uykuyla ilişkilendirilmesi, uyku hakkındaki kaygı verici düşüncelerin ele alınması, gevşeme teknikleri ve uyku alışkanlıklarının iyileştirilmesi yer alır. Kanıta dayalı bir kılavuzda bu bileşenlerin birlikte uygulanmasının uykuya dalma süresini ve gece uyanmalarını belirgin biçimde azalttığı bildirilmiştir.[2]
Horlama ve Uyku Apnesi İçin Hangi Bölüme Gidilir?
Yüksek sesli horlama, eşinizin fark ettiği nefes durmaları, uykudan boğulur gibi uyanma, sabah baş ağrısı ve gündüz yoğun uyuklama, obstrüktif uyku apnesine işaret edebilir. Bu belirtilerde göğüs hastalıkları ya da kulak burun boğaz uzmanına başvurulur. Kesin tanı için çoğunlukla uyku testi gerekir.[5]
Uyku apnesi tedavi edilmediğinde dikkat ve bellek sorunları, sinirlilik ve depresif belirtiler ortaya çıkabilir. Bu nedenle uykusuzluk ya da yorgunluk şikâyetiyle psikiyatriste giden bir kişide horlama varsa psikiyatrist de uyku apnesi açısından değerlendirme önerebilir. Bu ilişkiyi uyku apnesi psikolojik mi yazımızda anlattık.
Gündüz Aşırı Uykululuk ve Narkolepside Kime Başvurulur?
Gece yeterince uyumanıza rağmen gün içinde karşı konulamaz uyku atakları yaşıyor, gülme ya da heyecan sırasında dizlerinizde ani güç kaybı hissediyorsanız narkolepsi gibi merkezi kaynaklı bir uyku bozukluğu düşünülebilir. Bu durumda nöroloji uzmanına başvurulur ve tanı için özel uyku testleri yapılır.[4]
Gündüz uykululuğunun en sık nedenleri ise yetersiz uyku, uyku apnesi, depresyon ve bazı ilaçlardır. Sabahları yorgun kalkmak her zaman bir uyku hastalığı anlamına gelmez; uyku düzeni, ruh hâli ve kullanılan ilaçlar birlikte gözden geçirilmelidir.
Huzursuz Bacak Sendromunda Hangi Doktora Gidilir?
Akşamları ve yatarken bacaklarda karıncalanma, sızlama ya da hareket ettirme isteği, hareket edince rahatlama ve bu yüzden uykuya dalamama, huzursuz bacak sendromunun tipik belirtileridir. Bu durumda nöroloji uzmanına başvurulur. Demir eksikliği, böbrek sorunları ve gebelik gibi tedavi edilebilir ya da geçici nedenler de araştırılır ve tedavi buna göre planlanır.[4]
Bazı antidepresanlar ve alerji ilaçları huzursuz bacak belirtilerini artırabilir. Psikiyatrik ilaç kullanıyorsanız ve bu belirtiler başladıysa ilacı kendi kendinize bırakmadan doktorunuzla konuşun; ilacın türü ya da saati değiştirilebilir.
Kâbus, Uyurgezerlik ve Uyku Felcinde Kime Gidilir?
Sık ve rahatsız edici kâbuslar, özellikle travmatik bir olaydan sonra başlamışsa psikiyatriste başvurmak gerekir; travma sonrası stres bozukluğu ve kâbus bozukluğu için etkili terapiler vardır. Uyku felci çoğu zaman tehlikesizdir, ancak sık yaşanıyor ve korku yaratıyorsa uyku düzeni ve kaygı açısından değerlendirme yararlıdır.[4]
Yetişkinlikte başlayan uyurgezerlik, uykuda kendine ya da başkasına zarar verme ve rüyaları canlandırma gibi durumlarda nöroloji ve uyku testi değerlendirmesi de gerekebilir. Bu tabloları parasomni ve karabasan yazılarımızda ayrıntılı anlattık.
Uykusuzluğa Hangi Bedensel Hastalıklar Neden Olabilir?
Uykusuzluk her zaman ruhsal kaynaklı değildir. Tiroid bezinin fazla çalışması, mide reflüsü, kronik ağrılar, astım, menopoz dönemindeki ateş basmaları, prostat büyümesine bağlı gece idrara çıkma ve bazı ilaçlar uykuyu belirgin biçimde bozabilir. Bu nedenle değerlendirmede bedensel hastalıklar ve kullanılan ilaçlar da mutlaka sorgulanır.[3]
Psikiyatrist gerektiğinde kan tahlili isteyebilir ya da sizi ilgili uzmanlık alanına yönlendirebilir. Kafein, nikotin ve alkol de uykunun yapısını bozan en yaygın etkenlerdendir; alkol uykuya dalmayı kolaylaştırsa bile gecenin ikinci yarısında sık uyanmaya yol açar. Bedensel bir neden tedavi edildiğinde uyku da çoğu zaman düzelir, ama uzun süren uykusuzluk alışkanlık hâline geldiyse terapi yine gerekebilir.
Çocuklarda Uyku Sorunu İçin Hangi Doktora Gidilir?
Çocuklarda uyku sorunlarının ilk değerlendirmesini çoğunlukla çocuk doktoru yapar. Uykuya direnme, yalnız uyuyamama, gece korkuları, kaygıya bağlı uykusuzluk ya da dikkat eksikliği ile birlikte görülen uyku sorunlarında çocuk ve ergen psikiyatristine başvurulur. Horlayan ve ağzı açık uyuyan çocuklar ise kulak burun boğaz açısından değerlendirilir.[4]
Ergenlerde geç yatıp geç kalkma eğilimi biyolojik olarak artar, ancak gece boyu ekran kullanımı ve kaygı bu düzeni daha da bozabilir. Okul başarısını ve ruh hâlini etkileyen uyku sorunlarında aileyle birlikte çalışan bir uzman en iyi sonucu verir. Hafta içi ve hafta sonu uyku saatleri arasındaki farkı iki saatin altında tutmak, yatak odasından ekranları çıkarmak ve sabah gün ışığına çıkmak ergenlerde uyku düzenini toparlamanın en basit adımlarıdır.
Uyku Testi (Polisomnografi) Kimlere Yapılır?
Polisomnografi, bir gece boyunca beyin dalgalarının, solunumun, kalp ritminin, oksijen düzeyinin ve bacak hareketlerinin kaydedildiği uyku testidir. Uyku apnesi, narkolepsi, uykuda olağan dışı davranışlar ve nedeni anlaşılamayan gündüz uykululuğu şüphesinde istenir. Uyku apnesi şüphesinde bazı kişilerde evde yapılan basit testler de yeterli olabilir.[5]
Kronik uykusuzluğun tanısı ise çoğunlukla uyku testi gerektirmez; ayrıntılı görüşme ve uyku günlüğüyle konur. Uyku testi, uykusuzluğa başka bir uyku bozukluğunun eşlik ettiğinden şüphelenildiğinde istenir.[3]
Doktora Gitmeden Önce Neleri Not Etmelisiniz?
Doktora gitmeden önce bir ile iki hafta boyunca basit bir uyku günlüğü tutmak, değerlendirmeyi çok kolaylaştırır. Yatış ve kalkış saatlerinizi, uykuya dalma sürenizi, gece kaç kez uyandığınızı, gün içindeki uyuklamalarınızı, kafein ve alkol kullanımınızı ve o günkü ruh hâlinizi kısaca not edin.[3]
- Kullandığınız tüm ilaçların ve takviyelerin listesi
- Horlama ya da nefes durması varsa yatak arkadaşınızın gözlemleri
- Uyku sorununun ne zaman ve hangi olaydan sonra başladığı
- Gündüz yorgunluk, dikkat ve ruh hâli değişiklikleri
Ücretsiz ruh hâli ve uyku günlüğümüzü kullanarak bu bilgileri telefonunuzda tutabilir ve görüşmeye götürebilirsiniz.
Uyku İlacı Kullanmak İçin Doktora Gitmek Şart mı?
Evet. Uyku ilaçlarının önemli bir bölümü reçeteyle verilir ve bazıları bağımlılık, ertesi gün sersemlik, düşme ve dikkat azalması gibi risklere sahiptir. Kılavuzlar, kronik uykusuzlukta ilacın ancak terapi yeterli olmadığında ya da uygulanamadığında, en kısa süre ve en düşük etkili dozla kullanılmasını önerir.[1]
Uyku ilaçlarının etki sürelerini uyku ilacı kaç saat uyutur yazımızda, melatoninin ne zaman işe yaradığını ise melatonin yazımızda anlattık. Uyku ilacını kendi kendinize başlamak ya da birden bırakmak sorunu ağırlaştırabilir.
Ne Zaman Beklemeden Başvurmalısınız?
Uykusuzluk bir aydan uzun sürüyor ve gün içindeki işlevinizi bozuyorsa, uykusuzlukla birlikte yoğun keder, umutsuzluk ya da kendinize zarar verme düşünceleri varsa, birkaç gece hiç uyumadığınız hâlde enerjiniz artmış hissediyorsanız beklemeden bir psikiyatriste başvurun. Bu durumlar depresyon ya da bipolar bozukluk gibi tedavi gerektiren tablolara işaret edebilir.
İlinizdeki psikiyatristleri ve psikologları, çocuklar için çocuk ve ergen psikiyatristlerini sitemizde inceleyebilirsiniz. Uykusuzluğunuzun nedenine dair ön fikir için ücretsiz Neden Geceleri Uyuyamıyorum Testi yardımcı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Uykusuzluk için nöroloji mi psikiyatri mi?
Uykuya dalamama ve sık uyanma gibi uykusuzluk şikâyetlerinde çoğunlukla psikiyatri uygundur. Narkolepsi ve huzursuz bacak gibi hareket ve beyin kaynaklı uyku sorunlarında nöroloji öne çıkar.
Uyku sorunu için psikoloğa gidilir mi?
Evet. Kronik uykusuzluğun ilk tedavisi olan bilişsel davranışçı terapiyi eğitimli psikologlar uygular. İlaç gerekiyorsa psikiyatrist değerlendirir.
Horlama için hangi doktora gidilir?
Horlama ve uykuda nefes durması için göğüs hastalıkları ya da kulak burun boğaz uzmanına başvurulur. Gerekirse uyku testi istenir.
Uyku merkezi nedir?
Uyku merkezi, farklı uzmanlık alanlarından hekimlerin birlikte çalıştığı ve uyku testlerinin yapıldığı birimdir. Uyku testi gerektiren durumlarda başvurulur.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Uyku sorunlarınız yaşamınızı etkiliyorsa bir uzmana başvurun; acil durumda 112'yi arayın.
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?
Henüz yorum yok; ilk yorumu siz yazabilirsiniz. Düşüncenizi ya da deneyiminizi birkaç cümleyle paylaşabilirsiniz. Takma ad kullanabilirsiniz; telefon ya da adres yazmayın, yorumunuz herkese açık yayımlanır.