Duygudurum Bozukluğu Nedir? Türleri ve Belirtileri

Duygudurum bozukluğu, kişinin genel ruh hâlinin uzun süre belirgin biçimde çökkün ya da aşırı yükselmiş olduğu ve bu durumun iş, okul, ilişkiler gibi günlük hayatın pek çok alanını etkilediği ruhsal bozuklukların ortak adıdır. Başlıca iki grubu vardır: depresyonun öne çıktığı depresif bozukluklar ve hem çökkünlük hem de coşku dönemlerinin görüldüğü bipolar bozukluklar.

Bu yazıda duygudurumun ne olduğunu, duygudurum bozukluklarının türlerini, ortak belirtilerini, nedenlerini, nasıl teşhis ve tedavi edildiğini ve olağan duygu dalgalanmalarından nasıl ayrıldığını anlattık. Her türün ayrıntısı için ilgili yazılarımıza bağlantı verdik.

Duygudurum ile Duygu Arasındaki Fark Nedir?

Duygu, bir olaya verilen kısa süreli tepkidir; sevindirici bir haber alınca mutlu olmak ya da bir kayıp karşısında üzülmek gibi. Duygudurum ise günler ya da haftalar boyunca süren ve kişinin dünyaya bakışını renklendiren genel ruh hâlidir. Duygudurum bozukluklarında sorun, bu genel ruh hâlinin olaylardan bağımsız biçimde uzun süre bozulmasıdır.

Herkesin ruh hâli zaman zaman iniş çıkışlar gösterir. Duygudurum bozukluğundan söz edebilmek için değişikliğin belirli bir süre boyunca devam etmesi, yoğun olması ve kişinin hayatını belirgin şekilde etkilemesi gerekir.^[1]

Duygudurum Bozukluğunun Türleri Nelerdir?

Güncel tanı sistemleri duygudurum bozukluklarını iki ana grupta toplar. Depresif bozukluklarda kişi yalnızca çökkünlük dönemleri yaşar. Bipolar ve ilişkili bozukluklarda ise çökkünlük dönemlerinin yanı sıra enerjinin, coşkunun ve hareketliliğin aşırı arttığı dönemler de görülür. Aşağıdaki tablo başlıca türleri ve temel özelliklerini özetlemektedir.^[1]

Bu türlerin her birini ayrı yazılarda ele aldık: depresyon, distimi, adet öncesi disforik bozukluk, bipolar bozukluk ve siklotimi.

Duygudurum Bozukluklarının Belirtileri Nelerdir?

Duygudurum bozukluklarının belirtileri, kişinin hangi dönemde olduğuna göre değişir. Depresif dönemlerde çökkünlük, isteksizlik ve enerji düşüklüğü öne çıkarken mani ya da hipomani dönemlerinde enerji, konuşma ve hareketlilik belirgin biçimde artar. Bipolar bozuklukta bu iki dönem farklı zamanlarda, bazen de karışık biçimde yaşanabilir.^[5]

• Depresif dönem: Sürekli mutsuzluk, ilgi ve zevk kaybı, yorgunluk, uyku ve iştah değişiklikleri, değersizlik hissi, odaklanamama, ölüm düşünceleri.
• Mani ya da hipomani dönemi: Aşırı coşku ya da sinirlilik, az uykuyla dinç hissetme, hızlı konuşma, düşüncelerin yarışması, dürtüsel harcama ve riskli davranışlar.

Hipomaninin maniden farkını hipomani yazımızda anlattık. Hipomani dönemleri çoğu zaman kişi tarafından sorun olarak görülmediği için bipolar bozukluğun tanısı gecikebilir.

Duygudurum Bozuklukları Ne Kadar Yaygındır?

Duygudurum bozuklukları dünyada en sık görülen ruhsal sorunlar arasındadır. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre dünyada yaklaşık 280 milyon kişi depresyonla yaşamaktadır ve depresyon kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. Bipolar bozukluk ise dünya genelinde yaklaşık 40 milyon kişiyi etkilemektedir. Bu sayılar, sorunun ne kadar yaygın olduğunu açıkça gösterir.^[2][3]

Bu kadar yaygın olmasına rağmen duygudurum bozukluğu yaşayan pek çok kişi tanı ve tedavi almaz. Oysa erken başlanan tedavi, dönemlerin daha kısa ve hafif geçmesini, tekrarlamanın azalmasını sağlar.

Duygudurum Bozukluğu Neden Olur?

Duygudurum bozukluklarının tek bir nedeni yoktur; genetik yatkınlık, beyin kimyasındaki değişiklikler, yaşam olayları ve kişilik özellikleri birlikte rol oynar. Ailesinde depresyon ya da bipolar bozukluk bulunan kişilerde risk daha yüksektir. Bipolar bozuklukta kalıtımın rolü özellikle güçlüdür. Kayıp, travma, kronik stres ve yalnızlık ise yatkın kişilerde dönemleri tetikleyebilir.^[5]

Tiroit hastalıkları, bazı ilaçlar, alkol ve madde kullanımı da duygudurumu etkileyebilir. Bu nedenle tanı sürecinde bedensel nedenlerin de araştırılması önemlidir.

Duygudurum Bozukluğu Nasıl Teşhis Edilir?

Duygudurum bozukluğunun tanısı, bir psikiyatri uzmanının yaptığı ayrıntılı görüşmeyle konur. Uzman, belirtilerin ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, daha önce benzer dönemler yaşanıp yaşanmadığını, aile öyküsünü ve kullanılan ilaçları sorar. Kan testleriyle tiroit gibi bedensel nedenler dışlanabilir; tanıyı koyan tek bir kan testi ya da görüntüleme yöntemi yoktur.^[4]

Depresyonla başvuran bir kişide geçmişte hipomani ya da mani dönemi olup olmadığının sorgulanması çok önemlidir, çünkü tedavi yaklaşımı bu bilgiye göre değişir. Bu ayrım için bipolar depresyon yazımız fikir verebilir.

Duygudurum Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?

Duygudurum bozukluklarının tedavisi, bozukluğun türüne ve şiddetine göre planlanır. Depresif bozukluklarda antidepresan ilaçlar ve psikoterapi en sık kullanılan yöntemlerdir. Bipolar bozuklukta ise ruh hâlini dengeleyen ilaçlar tedavinin temelini oluşturur; antidepresanlar tek başına kullanıldığında mani dönemini tetikleyebileceği için hekim tarafından dikkatle değerlendirilir.^[4]

Psikoterapi, ilaç tedavisini destekler ve dönemlerin erken fark edilmesini kolaylaştırır. Düzenli uyku, alkolden uzak durmak ve stres yönetimi tekrarları önlemede önemlidir. Duygudurum dengeleyicilerden biri olan lityum hakkında lityum yazımızda bilgi bulabilirsiniz.

Duygudurum Bozukluğu Yaşayan Bir Yakına Nasıl Destek Olunur?

Duygudurum bozukluğu yaşayan biri için ailenin ve yakınların desteği, iyileşmenin önemli bir parçasıdır. Depresif dönemdeki bir yakına "kendini topla" demek yerine yanında olduğunuzu hissettirmek, onu dinlemek ve tedaviye devam etmesini desteklemek çok daha yararlıdır. Mani ya da hipomani dönemlerinde ise tartışmaya girmeden sakin kalmak ve uzmanla iletişime geçmek gerekir.

Yakınların da bu süreçte yorulabileceğini unutmamak gerekir. Hastalık hakkında bilgi edinmek, kendi sınırlarını korumak ve gerektiğinde destek almak, bakım verenlerin tükenmesini önler.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?

İki haftadan uzun süren çökkünlük, ilgi kaybı ve enerji düşüklüğü yaşıyorsanız, ya da az uyuduğunuz halde kendinizi aşırı enerjik hissettiğiniz, düşüncelerinizin hızlandığı ve pişman olacağınız kararlar verdiğiniz dönemler oluyorsa bir psikiyatri uzmanına başvurmalısınız. Depresyon testi, bipolar bozukluk tarama testi ve dengesiz ruh hali testi fikir verebilir; testler tanı koymaz.

Duygudurum bozukluklarıyla çalışan uzmanları yetişkin psikiyatrisi sayfamızda inceleyip randevu talebi gönderebilirsiniz. İntihar düşünceniz varsa ya da bir yakınınız kontrolsüz davranışlar sergiliyorsa hemen 112'yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

Duygudurum bozukluğu ile bipolar bozukluk aynı şey mi?

Hayır. Bipolar bozukluk, duygudurum bozukluklarının bir türüdür. Duygudurum bozukluğu ise depresyon, distimi ve bipolar bozukluk gibi durumları kapsayan genel bir addır.

Duygudurum bozukluğu tamamen geçer mi?

Pek çok kişi tedaviyle tamamen iyileşir ya da uzun süre belirtisiz yaşar. Bipolar bozukluk gibi bazı türler uzun süreli izlem ve düzenli tedavi gerektirebilir.

Ruh hâlim sık değişiyor, bu bir bozukluk mu?

Gün içinde olaylara bağlı ruh hâli değişiklikleri olağandır. Değişiklikler günler ya da haftalar sürüyor ve hayatınızı etkiliyorsa bir uzmana danışmak yararlı olur.

Duygudurum bozukluğu kalıtsal mıdır?

Genetik yatkınlık önemli bir etkendir, özellikle bipolar bozuklukta. Ancak ailede bulunması, kişinin mutlaka bu bozukluğu yaşayacağı anlamına gelmez.

Çocuklarda duygudurum bozukluğu görülür mü?

Evet, çocuk ve ergenlerde de görülebilir. Çocuklarda depresyon çoğu zaman üzüntüden çok sinirlilik, okul başarısında düşme ve içe kapanma şeklinde ortaya çıkar.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; duygudurum bozukluklarının tanısı ve tedavisi yalnızca bir psikiyatri uzmanının değerlendirmesiyle yapılmalı, ilaçlar hekime danışmadan başlanmamalı ya da bırakılmamalıdır.