Pika Sendromu Nedir? Toprak, Buz ve Kireç Yeme İsteği

Pika sendromu, toprak, buz, kireç, tebeşir, nişasta, kağıt ya da saç gibi besin değeri olmayan maddeleri en az bir ay boyunca tekrar tekrar yeme davranışıdır. Kişi bu maddelere karşı güçlü bir istek duyar ve çoğu zaman yediklerini çevresinden saklar. Pika bir yeme ve beslenme bozukluğu olarak tanımlanır; çoğu zaman altta yatan bir nedenin işaretidir.

Bu yazıda pika sendromunun türlerini, nedenlerini, demir eksikliği ve gebelikle ilişkisini, çocuklardaki görünümünü, yol açabileceği riskleri ve tedavi yollarını anlattık.

Pika Sendromu Nasıl Tanımlanır?

Ruhsal bozuklukların tanı ölçütlerine göre pikadan söz edebilmek için yenmeyen maddeleri yeme davranışının en az bir ay sürmesi, kişinin gelişim düzeyine uygun olmaması ve içinde bulunduğu kültürde olağan bir uygulama olarak kabul görmemesi gerekir. Küçük çocukların ağzına her şeyi götürmesi gelişimin bir parçası olduğu için iki yaşından önce bu tanı konmaz.^[1]

Pika tek başına görülebileceği gibi otizm, zihinsel yetersizlik, obsesif kompulsif bozukluk ya da gebelik gibi durumlarla birlikte de ortaya çıkabilir. Davranış ayrıca tıbbi değerlendirme gerektirecek kadar ciddiyse ayrı bir tanı olarak ele alınır.^[5]

Pika Sendromunun Türleri Nelerdir?

Pika, kişinin yemeye istek duyduğu maddeye göre farklı adlar alır. En sık görülen türler toprak, buz ve kireç yemedir; ancak kağıt, kumaş, saç, sabun, kül ya da boya parçası gibi maddeler de görülebilir. Hangi maddenin yendiği, olası nedenler ve riskler hakkında hekime önemli ipuçları verir.^[4]

Saç yeme çoğu zaman saç yolma davranışıyla birlikte görülür; bu konuyu trikotilomani yazımızda anlattık.

Pika Sendromu Neden Olur?

Pikanın tek bir nedeni yoktur; beslenme eksiklikleri, gelişimsel farklılıklar ve ruhsal etkenler birlikte rol oynayabilir. En çok araştırılan ilişki demir eksikliğiyle olandır. Demir eksikliği olan kişilerde özellikle buz çiğneme isteğinin sık görüldüğü ve demir eksikliği giderildiğinde bu isteğin çoğu zaman kaybolduğu bildirilmiştir.^[2]

• Demir ve çinko gibi mineral eksiklikleri
• Gebelik ve emzirme dönemi
• Otizm ve zihinsel yetersizlik
• Obsesif kompulsif belirtiler ve yoğun stres
• Çocuklukta ihmal ve uyaran eksikliği

Bazı kişiler maddenin dokusundan, kokusundan ya da ağızda bıraktığı hissten rahatlama duyduğunu anlatır. Stres ve kaygı dönemlerinde davranışın artması, pikanın duygusal bir rahatlama aracına dönüşebildiğini düşündürür.

Gebelikte Pika Normal mi?

Gebelikte toprak, kireç, buz ya da nişasta yeme isteği sanıldığından daha sık görülür. Dünya genelinde yapılan çalışmaları birleştiren bir analiz, pikanın gebelerde ve doğum sonrası dönemde azımsanmayacak sıklıkta bildirildiğini, sıklığın ülkeden ülkeye ve kültürden kültüre büyük farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur.^[3]

Gebelikte artan demir ihtiyacı ve kansızlık bu isteklerin önemli bir nedenidir. Yaygın olması zararsız olduğu anlamına gelmez; toprak ya da kil yemek anne ve bebek için kurşun zehirlenmesi ve enfeksiyon riski taşır. Gebelikte bu tür istekler mutlaka takip eden hekimle paylaşılmalıdır. Gebelikteki ruhsal değişiklikler için hamilelikte depresyon yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuklarda Pika Nasıl Görülür?

Çocuklarda pika en sık iki ile altı yaş arasında görülür. Çocuk duvardan kireç kazıyıp yiyebilir, toprak, kum, kağıt ya da oyuncak parçaları yutabilir. Otizmli ve zihinsel yetersizliği olan çocuklarda pika daha sık ve daha uzun süreli olabilir. Bu çocuklarda davranış bazen yıllarca sürebilir ve ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.^[4]

Çocukta pika fark edildiğinde azarlamak ya da cezalandırmak yerine nedeni araştırmak önemlidir. Demir eksikliği, kurşun maruziyeti ve gelişimsel durum açısından çocuk doktoru tarafından değerlendirilmelidir. Otizm hakkında bilgi için otizm rehberimize göz atabilirsiniz.

Pika Sendromu Hangi Sağlık Sorunlarına Yol Açar?

Pikanın yol açabileceği sağlık sorunları, yenen maddenin türüne ve miktarına göre değişir. Eski boya parçaları ve kirli toprak kurşun zehirlenmesine neden olabilir. Saç, kağıt ya da kumaş gibi sindirilemeyen maddeler midede ve bağırsakta birikerek tıkanmaya yol açabilir. Toprak yemek ise bağırsak parazitleri ve enfeksiyon riskini artırır.^[4]

Sert maddeleri çiğnemek ve buz yemek diş minesine zarar verebilir. Kil ve toprak, besinlerdeki demirin emilimini azaltarak kansızlığı daha da kötüleştirebilir; böylece eksiklik ile pika birbirini besleyen bir döngüye dönüşür.

Pika Sendromu Nasıl Tedavi Edilir?

Pika tedavisinin ilk adımı, altta yatan bir eksiklik ya da hastalık olup olmadığını araştırmaktır. Kan sayımı, demir depoları, çinko ve gerekirse kurşun düzeyi incelenir. Demir eksikliği saptanan kişilerde eksikliğin hekim kontrolünde giderilmesiyle buz ve toprak yeme isteğinin çoğu zaman azaldığı görülür.^[2]

Otizm ya da zihinsel yetersizliği olan kişilerde davranışçı yöntemler öne çıkar: çevrenin düzenlenmesi, uygun ve güvenli alternatiflerin sunulması ve olumlu davranışın pekiştirilmesi bu yöntemlerin parçalarıdır. Stres, kaygı ya da takıntılarla ilişkili pikada bilişsel davranışçı terapi yararlı olabilir. Diğer yeme bozuklukları için yeme bozuklukları rehberimize bakabilirsiniz.

Pikası Olan Bir Yakınınıza Nasıl Yardım Edebilirsiniz?

Pika çoğu zaman utanç duygusuyla gizlenir; bu yüzden fark ettiğinizde yargılayıcı olmayan, sakin bir yaklaşım göstermek önemlidir. Kişiye davranışın bir sağlık sorununun işareti olabileceğini anlatmak ve birlikte hekime gitmeyi önermek ilk adımdır. Özellikle gebelerde ve çocuklarda bu isteği kınamak, davranışın daha çok saklanmasına yol açabilir.

Evde kireç dökülen duvarların onarılması, eski boyalı yüzeylerin kapatılması ve risk taşıyan maddelerin ulaşılmaz yerlere kaldırılması çocukları korur. Otizmli ya da zihinsel yetersizliği olan bireylerde çevrenin güvenli hale getirilmesi, davranışçı tedavinin önemli bir parçasıdır.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?

Siz ya da çocuğunuz bir aydan uzun süredir toprak, kireç, buz, kağıt ya da saç gibi maddeleri yiyorsanız önce bir hekime başvurarak kan değerlerinizi kontrol ettirin. Eksiklik giderildiği halde davranış sürüyorsa ya da stres ve takıntılarla ilişkili görünüyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek alın. Demir eksikliği testi, yeme bozukluğu testi ve çocuklarda otizm testi fikir verebilir; testler tanı koymaz.

Yeme davranışı ve çocuk gelişimi alanında çalışan uzmanları psikiyatri uzmanlarımızın sayfasında bulabilirsiniz. Karın ağrısı, kusma ya da zehirlenme belirtileri varsa hemen 112'yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

Buz yeme isteği neyin belirtisidir?

Sürekli buz çiğneme isteği en sık demir eksikliğiyle ilişkilidir. Bu isteği yaşıyorsanız kan değerlerinizi kontrol ettirmeniz önerilir.^[2]

Toprak yemek neden zararlıdır?

Toprak parazit, bakteri ve kurşun gibi zararlı maddeler içerebilir. Ayrıca bağırsakta demirin emilimini azaltarak kansızlığı artırabilir.

Pika kendiliğinden geçer mi?

Gebelikte ve küçük çocuklarda bazen kendiliğinden azalabilir, ancak altta yatan eksiklik tedavi edilmeden beklemek doğru değildir.

Yetişkinlerde pika görülür mü?

Evet. Yetişkinlerde özellikle demir eksikliği, gebelik ve bazı ruhsal durumlarla birlikte görülebilir. Utanç nedeniyle çoğu zaman gizlenir.

Pika bir yeme bozukluğu mudur?

Evet, tanı sistemlerinde yeme ve beslenme bozuklukları arasında yer alır. Ancak anoreksiya ya da bulimiyadan farklı olarak kilo ve beden algısıyla ilgili değildir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; yenmeyen maddeleri yeme isteğinin nedeni hekim muayenesi ve kan testleriyle araştırılmalı, tedavi uzman kontrolünde planlanmalıdır.