Neden Ölmek İstiyorum? Bu Düşüncenin Altında Yatan Sebepler

“Neden ölmek istiyorum?” sorusu çoğu zaman gerçekten ölmeyi değil, dayanılmaz hâle gelen bir acının bitmesini isteyen bir zihinden gelir. Bu düşüncenin altında en sık depresyon, umutsuzluk, yük olma ve yalnızlık hissi, travma ya da ağır bir kayıp yatar. Hepsi tedavi edilebilir ve bu duygu kalıcı değildir.

Şu anda kendinize zarar vermeyi düşünüyor ya da bunun için plan yapıyorsanız bu yazıyı sonraya bırakın. Hemen 112'yi arayın, en yakın acil servise gidin ya da yanınızdaki birine şu an ne hissettiğinizi söyleyin. Yalnız kalmamak, bu dalganın geçmesi için atılacak en önemli adımdır.

Bu yazıda ölmek isteme düşüncesinin ardındaki sebepleri, pasif ölüm isteğiyle intihar düşüncesi arasındaki farkı, şu anda neler yapabileceğinizi ve tedavinin bu düşünceyi nasıl değiştirdiğini anlattık.

Ölmek İstemek Aslında Neyi Anlatır?

Ölmek isteme düşüncesi çoğu zaman bir ölüm arzusundan çok acıdan kaçma isteğidir. İntihar araştırmalarının öncülerinden Edwin Shneidman bu dayanılmaz ruhsal acıya “psikolojik acı” adını vermiştir.^[3] Kişi aynı anda hem yaşamak hem de acının bitmesini ister; bu ikilik, yardımın hâlâ işe yarayacağını gösterir.

Bu yüzden “ölmek istiyorum” cümlesi bir karar değil, bir alarm olarak okunmalıdır. Zihin, çıkışsız görünen bir sıkıntıya en uç kaçış yolunu bir düşünce olarak sunar. Oysa aynı sıkıntının başka çıkışları da vardır ve çoğu, biriyle konuşulduğunda görünür hâle gelir.

Ölmek İsteme Düşüncesinin Altında Hangi Sebepler Yatar?

Ölmek isteme düşüncesinin altında en sık depresyon yatar; buna umutsuzluk, başkalarına yük olduğunu hissetmek, hiçbir yere ait olmadığını düşünmek, travma, ağır kayıplar, alkol ve madde kullanımı ile uzun süren uykusuzluk eşlik eder. Çoğu zaman tek bir neden değil, birkaçının üst üste binmesi söz konusudur.

Kişilerarası intihar kuramına göre ölüm isteği en çok, kişi hem başkalarına yük olduğuna hem de hiçbir yere ait olmadığına inandığında güçlenir.^[1] Bu iki inanç depresyonun en sık yarattığı yanılgılardır. Sevdiklerinizin çoğu sizi kaybetmeyi değil, yanınızda olmayı ister.

Üç basamak kuramı da düşüncenin acı ile umutsuzluk bir araya geldiğinde başladığını, insanlarla ve anlamla kurulan bağın ise onu dizginlediğini anlatır.^[2] Travma sonrası stres bozukluğu, tamamlanamamış bir yas süreci ve bipolar depresyon da bu acıyı derinleştiren tablolardır.

Pasif Ölüm İsteği ile İntihar Düşüncesi Arasında Ne Fark Var?

“Keşke uyusam da uyanmasam” ya da “bir kaza olsa da her şey bitse” gibi düşünceler pasif ölüm isteğidir; kişi kendine zarar vermeyi planlamaz. İntihar düşüncesinde ise kişi hayatına son vermeyi düşünür, bazen de bunu tasarlar. İkisi de ciddiye alınmalıdır, çünkü pasif istek zamanla etkin bir düşünceye dönüşebilir.

Bir plan yapmak, bunun için hazırlanmak, vedalaşır gibi mesajlar yazmak ya da değerli eşyaları dağıtmak acil durum işaretleridir. Böyle bir durumda beklemeden 112'yi aramak ya da acil servise gitmek gerekir. Uyarı işaretlerinin ayrıntısı için kendine zarar verme ve intihar düşüncesi rehberimize bakabilirsiniz.

Bu Düşünce Neden Geceleri ve Yalnızken Artar?

Gece yorgunluk artar, çevre sessizleşir ve zihin gün boyu bastırdığı düşüncelere döner. Uykusuzluk duyguları düzenleme gücünü zayıflatır, yalnızlık ise düşünceleri sınayacak başka bir sesi ortadan kaldırır. Bu yüzden gece en karanlık görünen düşünceler, sabah dinlenmiş bir zihinle ya da biriyle konuşunca çoğu zaman farklı görünür.

Düşünce bir duygudur, verilmiş bir karar değildir. Gece bu düşünceler yoğunlaştığında büyük kararları sabaha bırakmak, ışığı açmak, odadan çıkmak ve uyanık olan bir yakınınıza yazmak dalganın geçmesine yardım eder.

Ölmek İstediğimi Düşünüyorum, Şu Anda Ne Yapabilirim?

İlk adım bu düşünceyle yalnız kalmamaktır: güvendiğiniz birine “Son zamanlarda ölmeyi düşünüyorum” demek, yükün bir kısmını hemen hafifletir. Ardından kısa bir güvenlik planı yapın, kendinize zarar verebileceğiniz şeylerden uzaklaşın ve aynı hafta içinde bir psikiyatri uzmanından randevu alın. Acil hissediyorsanız 112'yi arayın.

Güvenlik planı, kriz anında ne yapacağınızı önceden yazdığınız kısa bir listedir.^[4] Acil servis sonrası izlemle birlikte uygulandığında intihar davranışını azalttığı gösterilmiştir.^[5] Listeniz şu adımları içerebilir:

• Düşüncenin yaklaştığını haber veren kendi işaretleriniz: uykusuzluk, içe kapanma, belirli bir saat.
• Tek başınıza yapabileceğiniz, dikkatinizi dağıtan küçük şeyler: yürüyüş, duş, müzik, bir hayvanı sevmek.
• Arayabileceğiniz üç kişinin adı ve numarası.
• Ulaşabileceğiniz bir uzman ve listenin en altında 112.
• Kendinize zarar verebileceğiniz şeyleri evden çıkarmak ya da birine emanet etmek.

Bu düşüncelerin nereden geldiğini kendi başınıza anlamaya çalışmak için neden intihar etme düşüncelerim var testi bir başlangıç olabilir. Yine de hiçbir test, bir uzmanla yüz yüze konuşmanın yerini tutmaz.

Tedavi Ölmek İsteme Düşüncesini Gerçekten Geçirir mi?

Evet. Ölmek isteme düşüncesi çoğu zaman altta yatan depresyon, travma ya da bipolar bozukluk tedavi edildiğinde belirgin biçimde azalır. Bilişsel davranışçı terapi, diyalektik davranış terapisi ve gerektiğinde ilaç tedavisi bu düşüncelerle baş etmeyi öğretir. Düşünce bir gün yeniden gelse bile, onu tanıyan biri için artık çok daha az korkutucudur.

Psikiyatriste gitmek çoğu kişide hastaneye yatmak anlamına gelmez; tedavinin büyük kısmı düzenli görüşmelerle ayaktan yürür. Yatış yalnızca kişinin güvenliği o an başka türlü sağlanamıyorsa önerilir. Terapinin nasıl işlediğini bilişsel davranışçı terapi yazımızda anlattık.

Bir Yakınınız “Ölmek İstiyorum” Derse Ne Yapmalısınız?

Konuyu değiştirmeden dinleyin ve doğrudan sorun: “Kendine zarar vermeyi düşünüyor musun?” Bu soruyu sormak düşünceyi tetiklemez; araştırmalar açıkça konuşmanın kişiyi rahatlattığını gösteriyor.^[6] Onu yargılamadan dinleyin, yalnız bırakmayın ve bir uzmana birlikte gitmeyi teklif edin. Tehlike yakın görünüyorsa hemen 112'yi arayın.

“Böyle düşünme” ya da “Senin neyin eksik?” gibi cümleler kişiyi susturur. Bunun yerine “Bunu bana anlattığın için teşekkür ederim, yanındayım” demek, yardım almanın kapısını aralar. İntiharla depresyon arasındaki bağı intiharın en sık nedeni olan depresyon yazımızda ele aldık.

Sık Sorulan Sorular

Ölmek istemek normal mi?

Zor dönemlerde zaman zaman “keşke olmasam” diye düşünmek pek çok insanın yaşadığı bir şeydir. Ancak bu düşünce sıklaşıyor, uzun sürüyor ya da günlük hayatı etkiliyorsa bir uzmana başvurmak gerekir.

Ölmek istiyorum ama intihar etmek istemiyorum, bu ne demek?

Bu çoğu zaman pasif ölüm isteğidir ve acının bitmesine duyulan özlemi anlatır. Tehlikesiz görünse de altta yatan depresyon ya da tükenmişlik için bir değerlendirme gerektirir.

Bu düşünce kalıcı mı?

Hayır. Ölmek isteme düşüncesi dalgalar hâlinde gelir, en yoğun anları geçicidir ve tedaviyle seyrekleşir.

Kime başvurabilirim?

Aile hekiminiz, bir psikiyatri uzmanı ya da en yakın hastanenin psikiyatri polikliniği ilk başvuru yerleridir. Acil bir tehlike varsa 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzmanla yapılacak görüşmenin yerine geçmez. Şu an kendinizi güvende hissetmiyorsanız 112'yi arayın; bu düşünceleri tek başınıza taşımak zorunda değilsiniz.