Adet öncesi dönemde sinirlilik, öfke patlamaları, ağlama isteği, kaygı, hüzün ve gerginlik gibi ruh hali değişiklikleri pek çok kadında görülür. Bu belirtiler genellikle adetten birkaç gün ile iki hafta önce başlar ve adet kanaması başladıktan kısa süre sonra kendiliğinden geçer. Değişikliklerin nedeni hormon düzeylerindeki olağan dalgalanmalara karşı beynin gösterdiği duyarlılıktır.
İçindekiler · 9 başlık
Bu yazıda adet öncesi ruh hali değişikliklerinin nedenlerini, sık görülen belirtileri, adet öncesi sendrom ile daha ağır bir tablo olan adet öncesi disforik bozukluk arasındaki farkı, belirtilerin nasıl takip edileceğini ve bu dönemle baş etmenin yollarını anlattık.
Adet Öncesi Ruh Hali Neden Değişir?
Adet döngüsünün ikinci yarısında yumurtlamadan sonra östrojen ve progesteron hormonlarının düzeyi önce yükselir, ardından adet öncesinde hızla düşer. Bu hormonlar beyinde ruh hali, uyku ve iştahla ilişkili kimyasal habercileri etkiler. Ancak araştırmalar, ruh hali değişikliği yaşayan kadınlarda hormon düzeylerinin genellikle normal olduğunu göstermektedir.[3]
Belirleyici olan, hormonların miktarı değil, bazı kadınların beyninin bu olağan dalgalanmalara karşı daha duyarlı olmasıdır. Bu duyarlılığın genetik yatkınlık ve serotonin sistemiyle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Stres, uykusuzluk ve yorgunluk da bu dönemdeki belirtileri ağırlaştırabilir.[2]
Adet Öncesi Hangi Ruhsal Belirtiler Görülür?
Adet öncesi dönemde görülen ruhsal belirtiler kişiden kişiye değişir. Bazı kadınlar yalnızca hafif bir gerginlik hissederken bazıları daha belirgin değişiklikler yaşar. Belirtiler çoğu zaman bedensel yakınmalarla birlikte görülür. Önemli olan bu belirtilerin döngüsel olması, yani her ay benzer dönemde ortaya çıkıp adetle birlikte azalmasıdır.[1]
- Sinirlilik, sabırsızlık ve kolay öfkelenme
- Ağlama isteği ve duygusal hassasiyet
- Kaygı, gerginlik ve huzursuzluk
- Hüzün ve isteksizlik
- Uyku ve iştah değişiklikleri, tatlıya düşkünlük
- Dikkat dağınıklığı ve yorgunluk
- Göğüslerde hassasiyet, şişkinlik ve baş ağrısı
Adet Öncesi Sinirlilik ve Öfke Neden Olur?
Adet öncesi dönemde sinirlilik ve öfke, en sık bildirilen ruhsal belirtiler arasındadır. Hormon dalgalanmalarına duyarlılık, kişinin günlük hayatın küçük aksiliklerine karşı tahammülünü azaltabilir. Uykusuzluk, ağrı ve şişkinlik gibi bedensel yakınmalar da bu dönemde sabrı zorlar. Kişi daha sonra bu tepkilerinden pişmanlık duyabilir.
Bu öfkeyi bastırmak yerine tanımak ve yönetmek önemlidir. Öfke yükselirken kısa bir mola vermek, derin nefes almak ve önemli tartışmaları ertelemek yararlı olabilir. Öfkeyle sağlıklı baş etme yollarını öfke kontrolü yazımızda anlattık.
PMS ile PMDD Arasındaki Fark Nedir?
Adet öncesi sendrom yaygın ve genellikle hafif ya da orta düzeyde seyreden bir durumdur. Adet öncesi disforik bozukluk ise kadınların çok daha küçük bir kısmında görülen, ruhsal belirtilerin ağır olduğu ve kişinin işini, ilişkilerini ve günlük hayatını belirgin biçimde bozduğu bir tablodur. Bu bozukluk ruhsal hastalıkların tanı sınıflamasında ayrı bir tanı olarak yer alır.[4]
| Özellik | Adet öncesi sendrom | Adet öncesi disforik bozukluk |
|---|---|---|
| Sıklık | Yaygın | Kadınların küçük bir kısmında |
| Belirtilerin şiddeti | Hafif ya da orta | Ağır |
| Öne çıkan belirtiler | Bedensel ve ruhsal karışık | Ağır ruhsal belirtiler |
| Günlük hayata etkisi | Sınırlı | Belirgin bozulma |
Adet öncesi disforik bozukluğun kadınların yaklaşık yüzde 3 ile 8'inde görüldüğü bildirilmektedir.[2] Ayrıntılı bilgi için PMDD yazımıza bakabilirsiniz.
Belirtiler Nasıl Takip Edilmeli?
Adet öncesi ruh hali değişikliklerini anlamanın en iyi yolu, belirtileri en az iki adet döngüsü boyunca her gün not etmektir. Bu takip, belirtilerin gerçekten adet döngüsüyle ilişkili olup olmadığını gösterir. Uzmanlar tanı koyarken de bu günlük kayıtlardan yararlanır. Belirtiler ay boyunca sürüyorsa, depresyon ya da kaygı bozukluğu gibi başka bir durum düşünülmelidir.[1]
Takvim, not defteri ya da telefon uygulaması kullanarak her gün ruh halinizi, enerjinizi, uykunuzu ve bedensel belirtilerinizi kısaca kaydedebilirsiniz. Bu kayıtlar hekiminizle görüşürken de çok değerli bilgi sağlar ve belirtilerin hangi günlerde yoğunlaştığını görmenize yardım eder.
Adet Öncesi Ruh Hali Değişiklikleriyle Nasıl Baş Edilir?
Hafif ve orta düzeydeki adet öncesi belirtilerde yaşam tarzı değişiklikleri çoğu zaman belirgin rahatlama sağlar. Düzenli egzersiz, yeterli uyku, dengeli beslenme ve stres yönetimi ruh hali dalgalanmalarını hafifletebilir. Kafein, alkol ve aşırı tuzlu yiyeceklerin azaltılması da gerginlik ve şişkinlik hissini azaltmaya yardımcı olur.[1]
- Haftanın çoğu günü tempolu yürüyüş ya da benzeri egzersiz yapın.
- Adet öncesi günlerde uyku düzeninizi korumaya özen gösterin.
- Zorlu toplantıları ve önemli kararları mümkünse bu günlerden uzak planlayın.
- Yakınlarınıza bu dönemde daha hassas olabileceğinizi açıkça söyleyin.
- Nefes ve gevşeme egzersizlerini günlük hayatınıza ekleyin.
Bazı çalışmalarda kalsiyum desteğinin adet öncesi belirtileri azaltabildiği gösterilmiştir; takviyelerin kullanımı hekimle konuşulmalıdır.[5] Magnezyum hakkında bilgi için magnezyum yazımıza bakabilirsiniz.
Adet Öncesi Belirtiler İçin Tedavi Var mı?
Yaşam tarzı değişikliklerine rağmen belirtileri hayatını belirgin biçimde etkileyen kadınlar için etkili tedavi seçenekleri vardır. Bilişsel davranışçı terapi, bu dönemdeki olumsuz düşüncelerle ve öfkeyle baş etmeye yardımcı olabilir. Belirtiler ağırsa hekim, belirli antidepresanları ya da bazı hormonal tedavileri kişiye özel olarak değerlendirebilir.[1]
Hangi tedavinin uygun olduğuna, belirtilerin şiddeti, kişinin gebelik planı ve sağlık durumu göz önünde bulundurularak kadın hastalıkları ve psikiyatri uzmanlarıyla birlikte karar verilir. İlaçların kendi başına başlanmaması önemlidir.
Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?
Adet öncesi ruh hali değişiklikleri işinizi, ilişkilerinizi ya da günlük hayatınızı belirgin şekilde etkiliyorsa, bu dönemde yoğun umutsuzluk, öfke patlamaları ya da kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız bir uzmana başvurmanız önemlidir. PMS testi, öfke kontrol testi ve dengesiz ruh hali testi fikir verebilir; testler tanı koymaz.
Kadın ruh sağlığı alanında çalışan uzmanları yetişkin psikiyatrisi sayfamızda inceleyip randevu talebi gönderebilirsiniz. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın.
Sık Sorulan Sorular
Adet öncesi ağlama isteği normal mi?
Evet, adet öncesi dönemde duygusal hassasiyet ve ağlama isteği sık görülür. Bu his her ay benzer dönemde ortaya çıkıp adetle geçiyorsa genellikle adet öncesi sendromla ilişkilidir.
Adet öncesi belirtiler kaç gün sürer?
Belirtiler genellikle adetten birkaç gün ile iki hafta önce başlar ve kanama başladıktan sonraki birkaç gün içinde azalır.
Adet öncesi depresyon olur mu?
Ağır ve hayatı bozan ruhsal belirtiler adet öncesi disforik bozukluk olabilir. Belirtiler ay boyunca sürüyorsa depresyon açısından da değerlendirme gerekir.
Doğum kontrol hapı adet öncesi belirtileri etkiler mi?
Bazı hormonal ilaçlar belirtileri azaltabilirken bazı kadınlarda ruh halini olumsuz etkileyebilir. Bu konuda kadın hastalıkları uzmanıyla görüşmek gerekir.
Adet öncesi belirtiler yaşla değişir mi?
Evet, belirtiler hayatın farklı dönemlerinde değişebilir. Doğum sonrası dönemde ve menopoza geçiş yıllarında hormon dalgalanmaları arttığı için bazı kadınlarda ruh hali değişiklikleri daha belirgin hale gelebilir.
Eşim adet öncesi çok sinirli, nasıl destek olabilirim?
Bu dönemi anlayışla karşılamak, tartışmaları büyütmemek ve ev işlerinde destek olmak işe yarar. Belirtiler ağırsa birlikte bir uzmana başvurmayı önerebilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; adet öncesi belirtilerinizin değerlendirilmesi ve tedavisi kadın hastalıkları ve ruh sağlığı uzmanlarıyla birlikte planlanmalıdır.
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?
Henüz yorum yok; ilk yorumu siz yazabilirsiniz. Düşüncenizi ya da deneyiminizi birkaç cümleyle paylaşabilirsiniz. Takma ad kullanabilirsiniz; telefon ya da adres yazmayın, yorumunuz herkese açık yayımlanır.