Klozapin (Leponex, Clonex) Nedir? Kan Takibi, Yan Etkileri

Klozapin, diğer ilaçlarla düzelmeyen şizofrenide hekimlerin başvurduğu, etkisi güçlü ama yakın takip isteyen bir antipsikotiktir. Türkiye'de Leponex ve Clonex adlarıyla bulunur. Bu yazıda klozapinin ne işe yaradığını, neden düzenli kan tahlili gerektirdiğini, nasıl kullanıldığını ve hangi yan etkilerde hemen hekime başvurmak gerektiğini kullanma talimatı ve kılavuzlara dayanarak anlatıyoruz.

Klozapin Nedir?

Klozapin, antipsikotik adı verilen ilaç grubunda yer alan ve reçeteyle satılan bir etken maddedir. Türkiye'de Leponex ve Clonex markalarıyla, 25 mg ve 100 mg'lık tabletler hâlinde bulunur. Kullanma talimatına göre 100 mg'lık tabletler sarı, yuvarlak ve bir yüzü çentiklidir; 50 tabletlik blister ambalajlarda satılır.

Klozapin yeni kuşak (atipik) antipsikotiklerdendir, ancak kullanımı sıkı kurallara bağlıdır. Kısa ürün bilgisine göre titreme, kas sertliği ve istemsiz hareketler gibi hareket sistemi yan etkilerini klasik ilaçlara göre daha az yapar ve süt hormonu prolaktini ya çok az yükseltir ya da hiç yükseltmez. Aynı gruptaki diğer ilaçlar için Risperdal, Ozaprin, Seroquel ve Abizol yazılarımıza bakabilirsiniz.

Leponex ile Clonex arasında fark var mı?

İki ilacın etken maddesi de klozapindir ve ikisi de 25 mg ile 100 mg'lık tabletler hâlinde üretilir. Kullanım alanları, doz şeması ve kan takibi kuralları iki ürünün kullanma talimatında aynıdır.^[2] Farklar yardımcı maddeler, tabletin üzerindeki yazı ve saklama sıcaklığı gibi ayrıntılardadır; marka değişikliği hekimin ve eczacının bilgisiyle yapılmalıdır.

Klozapin Ne İşe Yarar?

Kullanma talimatına göre klozapin üç durumda kullanılır: başka antipsikotiklerden yeterli fayda görmeyen ya da yan etkileri yüzünden bu ilaçları kullanamayan şizofreni hastalarında, intihar girişimi riski taşıyan şizofreni ve şizoafektif bozuklukta ve standart tedavinin işe yaramadığı Parkinson hastalığına bağlı psikozda.^[1] Hafif şikâyetlerde ya da ilk tedavi olarak seçilmez.

Tedaviye dirençli şizofreni ne demek?

Kısa ürün bilgisine göre bir hastanın tedaviye dirençli sayılması için, biri yeni kuşak olmak üzere en az iki farklı antipsikotiğin yeterli dozda ve yeterli süre kullanılmasına rağmen belirgin düzelme olmaması gerekir.^[3] İngiltere'nin ulusal kılavuzu da klozapinin tam bu noktada önerilmesini ister.^[4] Bu konudaki ilk büyük çalışmada, altı haftalık karşılaştırmaya alınan 268 dirençli hastadan klozapin kullananların yüzde 30'u, klasik bir ilaç kullananların yüzde 4'ü tedaviye yanıt vermiştir.^[5]

Şizofreninin belirtileri ve tedavi seçenekleri için şizofreni rehberimize, belirtileri kendiniz gözden geçirmek için şizofreni testimize bakabilirsiniz. Test sonucu tanı yerine geçmez; değerlendirmeyi bir psikiyatri uzmanı yapar.

Klozapin intihar riskini azaltır mı?

İntihar riski yüksek 980 şizofreni ve şizoafektif bozukluk hastasının iki yıl izlendiği uluslararası çalışmada klozapin kullananlarda intihar davranışı, olanzapin kullananlara göre anlamlı ölçüde daha az görülmüş; intihar girişiminde bulunan hasta sayısı 34'e karşı 55 olmuştur.^[6] Aynı çalışmada intihar nedeniyle ölüm iki grupta da az görülmüş ve aralarında anlamlı fark çıkmamıştır. Kullanma talimatına göre bu amaçla tedavi en az iki yıl sürdürülür, ardından risk yeniden değerlendirilir.

İntihar düşünceleri olan biri için ilaç tek başına yeterli değildir; yakın takip ve destek gerekir. Acil bir durumda 112'yi arayın. Yakınınıza nasıl yardım edebileceğinizi intihar düşünceleri rehberimizde bulabilirsiniz.

Klozapin Kullanırken Kan Tahlili Neden Gerekir?

Klozapin, seyrek de olsa vücudun mikroplara karşı savunmasında görev alan akyuvarların, özellikle nötrofillerin ciddi biçimde azalmasına yol açabilir. Bu duruma agranülositoz denir ve ağır enfeksiyonlara zemin hazırlar. Kullanma talimatına göre bu riski erken yakalamanın tek yolu düzenli kan sayımıdır; kan değerleri normal değilse klozapin kullanılmaz.

Kısa ürün bilgisine göre klozapin kullananlarda granülositopeni denen daha hafif düşüş yaklaşık yüzde 3, agranülositoz ise yaklaşık yüzde 0,7 oranında görülür.^[3] Agranülositoz ilaç kesilince genellikle geriler, ancak fark edilmezse kana yayılan ağır bir enfeksiyona dönüşüp hayatı tehdit edebilir. Psikiyatride istenen diğer tahliller için kan tahlilleri yazımıza bakabilirsiniz.

Klozapin kullanırken kan sayımı ne sıklıkla yapılır?

Kısa ürün bilgisine göre ilk kan sayımı, tedaviye başlamadan önceki 10 gün içinde yapılır ve akyuvar sayısının en az 3.500/mm³, nötrofil sayısının en az 2.000/mm³ olması beklenir.^[3] Ardından ilk 18 hafta boyunca her hafta, sonrasında ilaç kullanıldığı sürece en az dört haftada bir sayım yapılır. Kan takibi ilaç bırakıldıktan sonra da 4 hafta daha sürer.

Kan değerleri düşerse ne olur?

Hekim, sayım sonucuna göre üç yoldan birini seçer: tedaviyi sürdürmek, sayım sıklığını artırmak ya da ilacı hemen kesmek. Kısa ürün bilgisindeki eşikler, tedavinin ilk 18 haftası ile sonrası için farklıdır.^[3] Akyuvar ya da nötrofil sayısı düştüğü için klozapini bırakmak zorunda kalan kişiye bu ilaç bir daha verilmez.

Tedaviye ara verilirse kan takibi değişir mi?

Evet. Kısa ürün bilgisine göre 18 haftadan uzun süredir klozapin kullanan biri ilaca 3 günden fazla ama 4 haftadan kısa ara verirse, 6 hafta daha haftalık sayıma döner. Ara 4 hafta ya da daha uzun sürmüşse, yeniden başlanan tedavinin ilk 18 haftasında sayımlar yine her hafta yapılır. İki günden uzun bir aradan sonra ilaca da düşük dozdan, 12,5 mg ile yeniden başlanır.

Klozapin Nasıl Kullanılır?

Kullanma talimatına göre dirençli şizofrenide tedavi ilk gün 12,5 mg ile, yani 25 mg'lık tabletin yarısıyla başlar ve doz haftalar içinde küçük adımlarla artırılır. Bu yavaş artış tansiyon düşmesi, nöbet ve aşırı uyku hâli riskini azaltmak içindir. Tabletler yemekle ya da aç karnına, bir bardak suyla yutulur.^[1]

Klozapine geçerken önceki antipsikotiğin nasıl azaltılacağına hekim karar verir. Farklı antipsikotiklerin dozlarını kabaca karşılaştırmak için antipsikotik doz eşdeğerlik hesaplayıcımıza bakabilirsiniz.

Klozapin dozu unutulursa ne yapılmalı?

Kullanma talimatına göre unutulan doz hatırlanınca alınır; bir sonraki dozun saati çok yaklaşmışsa unutulan atlanır ve çift doz alınmaz. 48 saatten uzun süre hiç ilaç alınmadıysa eski doza kendi kendine dönülmez, hekimle hemen iletişime geçilir. Genel kurallar için unutulan ilaç dozu rehberimize bakabilirsiniz.

Klozapinin Yan Etkileri Nelerdir?

Kullanma talimatına göre klozapinin çok yaygın yan etkileri uyku hâli (sersemlik), baş dönmesi, hızlı kalp atışı, kabızlık ve salya artışıdır.^[1] Bu etkiler çoğunlukla tedavinin ilk haftalarında belirgindir ve doz yavaş artırılarak hafifletilmeye çalışılır. Daha seyrek görülen kan, kalp ve bağırsak sorunları ise ciddi olabildiği için belirtilerini bilmek önemlidir.

Kullanma talimatına göre şu durumlarda ilacı almayı durdurup hemen hekime ya da en yakın acil servise başvurmak gerekir: ateş ve boğaz ağrısı, göğüs ağrısı ya da dinlenirken geçmeyen çarpıntı, ağır kabızlık, yüksek ateşle birlikte kas sertliği, nöbet ve dört saatten uzun süren ağrılı sertleşme. Yüzde, dilde ya da boğazda şişme ve nefes darlığı gelişirse 112'yi arayın.

Klozapin kalbi etkiler mi?

Evet, etkileyebilir. Kısa ürün bilgisine göre klozapin seyrek de olsa kalp kası iltihabı (miyokardit) riskini artırır ve bu risk tedavinin ilk iki ayında en yüksektir.^[3] Dinlenirken geçmeyen hızlı kalp atışı, çarpıntı, göğüs ağrısı, nefes darlığı, açıklanamayan yorgunluk ya da grip benzeri belirtiler bu açıdan önemlidir. Miyokarditten şüphelenilirse ilaç hemen kesilir ve kişi kalp uzmanına yönlendirilir; klozapine bağlı miyokardit geliştiği anlaşılırsa bu ilaca bir daha başlanmaz.

Tedavinin başında ayağa kalkarken tansiyon düşmesi ve baş dönmesi sık görülür; oturur ya da yatar durumdan yavaşça kalkın. Kısa ürün bilgisine göre bu düşüş seyrek olarak ağırlaşıp kalp ya da solunum durmasına varabilir; risk, benzodiazepinlerle birlikte kullanımda ve dozun hızlı artırıldığı dönemde daha yüksektir.

Klozapin kabızlık yapar mı?

Evet, kabızlık klozapinin çok yaygın yan etkilerindendir ve hafife alınmamalıdır. İngiltere ilaç otoritesinin uyarısına göre klozapin bağırsak hareketlerini yavaşlatır; bu etki basit kabızlıktan çok seyrek görülen bağırsak tıkanmasına ve bağırsağın felç olmasına (paralitik ileus) kadar uzanabilir, bazı olgular ölümle sonuçlanmıştır.^[7] Kabızlık başladığında bir sonraki dozdan önce hekime haber verilmesi önerilir.

Risk; 60 yaş ve üstünde, kabızlık yapan başka ilaç kullananlarda ve kalın bağırsak hastalığı ya da alt karın ameliyatı geçirmiş olanlarda daha yüksektir. Karın ağrısı, şişkinlik ve kusma birlikte görülürse acile başvurulmalıdır.

Klozapin salya akıtır mı?

Evet. Kullanma talimatına göre salya artışı çok yaygın yan etkilerdendir. Kısa ürün bilgisine göre salyayı azaltmak için antikolinerjik ilaçlar kullanıldığında bu ilaçlar kabızlık gibi yan etkileri artırabileceği için kişi dikkatle izlenmelidir. Salya artışı için kendi başınıza ilaç almayın; hekiminizle konuşun.

Klozapin kilo aldırır mı, kan şekerini yükseltir mi?

Kilo artışı yaygın bir yan etkidir ve klozapin kan şekeri ile kan yağlarını da yükseltebilir. Bu nedenle hekim tedaviden önce ve belirli aralıklarla kilo, açlık kan şekeri ve kolesterol ölçümleri ister. Aşırı susama, sık idrara çıkma, aşırı acıkma, bulanık görme ya da halsizlik kan şekerinin yükseldiğini gösterebilir; bu belirtilerde gecikmeden hekime başvurulmalıdır.^[9] Kiloyla ilgili önlemler için psikiyatri ilaçları ve kilo yazımıza bakabilirsiniz.

Klozapin nöbet yapar mı?

Klozapin nöbet eşiğini doza bağlı olarak düşürür; kullanma talimatına göre özellikle günlük doz 450 mg'ı aştığında nöbet riski artar.^[1] Nöbetler daha çok dozun hızlı artırıldığı dönemde ve daha önce epilepsisi olanlarda görülür; böyle bir durumda hekim dozu azaltabilir ve nöbet ilacı ekleyebilir. Ani bilinç kaybı riski nedeniyle yüzmek, yüksek bir yere tırmanmak ve araç kullanmak gibi etkinliklerden kaçınılması önerilir.^[9]

Klozapini Kimler Kullanmamalı?

Kullanma talimatına göre düzenli kan tahlili yaptıramayan kişiler klozapin kullanmamalıdır. Daha önce kanser tedavisi dışında bir nedenle akyuvar düşüklüğü yaşayanlar, kemik iliği hastalığı olanlar ve klozapini agranülositoz ya da kalp sorunu nedeniyle bırakmış olanlar da bu ilacı almamalıdır.^[1] Ağır kalp, böbrek ve karaciğer hastalıklarında da kullanılmaz.

• Nöbet: Kontrol altına alınamayan epilepsi (sara) nöbetleri olanlar
• Alkol ve madde: Alkol ya da madde kötüye kullanımı olanlar
• Kalp ve karaciğer: Kalp kası iltihabı, başka ağır kalp hastalığı, doğuştan uzun QT sendromu, sarılıkla seyreden karaciğer hastalığı ya da ağır karaciğer yetmezliği olanlar
• Depo iğneler: Uzun etkili antipsikotik iğne tedavisi görenler ya da daha önce görmüş olanlar
• Bağırsak: Daha önce ağır kabızlık ya da bağırsak tıkanması yaşamış olanlar

Prostat büyümesi, göz tansiyonu (glokom), diyabet, uyku apnesi ya da ailede kalp ritmi bozukluğu (uzun QT) öyküsü olanlar da bunu hekimlerine söylemelidir; bu durumlar daha dikkatli izlem gerektirir.

Klozapin yaşlılarda ve çocuklarda kullanılır mı?

Kullanma talimatına göre 16 yaşından küçük çocuk ve ergenlerde yeterli bilgi olmadığı için klozapin kullanılmaz. 60 yaş ve üstündekilerde tedaviye daha düşük dozla başlanır ve artışlar sınırlı tutulur; bu yaş grubunda ayağa kalkınca baş dönmesi, hızlı nabız, idrar yapmada güçlük ve kabızlık daha sık görülür. Kısa ürün bilgisine göre klozapin bunamaya (demans) bağlı davranış sorunlarının tedavisinde kullanılmaz; demanslı yaşlılarda bu gruptaki ilaçlarla ölüm riskinin arttığı bildirilmiştir.

Klozapin hamilelikte ve emzirirken kullanılır mı?

Kısa ürün bilgisine göre klozapinin gebelikte kullanımına ilişkin veri kısıtlıdır ve ilaç yalnızca beklenen yarar olası riskten ağır bastığında kullanılır. Gebeliğin son üç ayında antipsikotik kullanan annelerin bebeklerinde doğumdan sonra kas sertliği ya da gevşekliği, titreme, uyku hâli, solunum ve beslenme güçlüğü görülebilir. Hamilelik planlıyorsanız ya da tedavi sırasında hamile kaldığınızı fark ederseniz ilacı kendiniz bırakmadan hemen hekiminize danışın.

Klozapin anne sütüne bebeği etkileyebilecek miktarda geçer; bu nedenle tedavi sırasında emzirilmez.^[1] Klozapine geçen kadınlarda kesilmiş adetler yeniden başlayabileceği için güvenilir bir doğum kontrol yöntemi kullanılmalıdır; doğum kontrol haplarına başlamak ya da bırakmak doz ayarı gerektirebilir.

Klozapin Hangi İlaçlarla Etkileşir?

Kullanma talimatına göre klozapin, kemik iliğini baskılayan ya da akyuvarları azaltan ilaçlarla birlikte kullanılmaz; bunlar arasında sara ilacı karbamazepin, bazı antibiyotikler, kemoterapi ilaçları ve depo antipsikotik iğneler vardır.^[1] Bazı ilaçlar ise klozapinin kandaki düzeyini yükseltir ya da düşürür. Reçetesiz ilaç ve bitkisel ürünler dahil kullandığınız her şeyi hekiminize söyleyin.

Tablo kısa ürün bilgisinden özetlenmiştir ve eksiksiz değildir; ABD Ulusal Tıp Kütüphanesine göre sarı kantaron gibi bitkisel ürünler de klozapinle etkileşebilir. Sık birlikte kullanılan ilaçlar için Lithuril ve Depakin yazılarımıza bakabilirsiniz.

Hekim gerektiğinde kanda klozapin düzeyi ölçümü de isteyebilir. İngiltere ilaç otoritesi bu ölçümü sigarayı bırakma ya da elektronik sigaraya geçme, zatürre gibi ciddi bir enfeksiyon ve düzeyi yükselten bir ilaca başlanması gibi durumlarda önermektedir.^[8] Bu ölçüm, agranülositoz için yapılan kan sayımının yerine geçmez.

Sigara ve kahve klozapini etkiler mi?

Sigara içmek klozapinin etkisini azaltabilir. Sigara aniden bırakıldığında ise kandaki klozapin düzeyi yükselir ve yan etkiler artabilir.^[3] İngiltere'nin ulusal kılavuzu, şizofreni tanılı kişilere sigarayı bırakmaları için destek verilmesini, ancak bunun klozapinin vücutta işlenmesine etkisinin göz önünde tutulmasını ister. Sigarayı bırakmaya karar verdiyseniz ya da yeniden başladıysanız hekiminize mutlaka haber verin.

Kahve ve çaydaki kafein de klozapin düzeyini yükseltir; kısa ürün bilgisine göre beş gün kafeinsiz kalındığında düzey yaklaşık yarı yarıya azalır. Çay ve kahve alışkanlığındaki büyük değişiklikleri hekime bildirin. Sigarayı bırakma yöntemleri için sigara bağımlılığı yazımıza bakabilirsiniz.

Klozapin ile alkol alınır mı?

Hayır. Kullanma talimatına göre klozapin alkolün etkilerini artırır ve tedavi süresince alkol kullanılmamalıdır. Alkol, klozapinin yaptığı uyku hâlini, baş dönmesini ve tansiyon düşmesini ağırlaştırır. Alkol kötüye kullanımı olan kişilerde klozapin zaten kullanılmaz.

Klozapin Kullanırken Araç Kullanılır mı?

Kısa ürün bilgisine göre özellikle tedavinin ilk haftalarında araç ve makine kullanımından kaçınılmalıdır, çünkü klozapin uyku hâli yapar ve nöbet eşiğini düşürür.^[3] Doz sabitlendikten sonra da uyuşukluk, baş dönmesi ya da bulanık görme varsa direksiyona geçilmemelidir. Ne zaman araç kullanabileceğinize hekiminizle birlikte karar verin.

Klozapin Nasıl Bırakılır?

Klozapin kendi başına bırakılmamalıdır. Kullanma talimatına göre tedavinin sona ermesi planlandığında doz, bir ila iki hafta içinde 12,5 mg'lık adımlarla azaltılır.^[1] Ani bırakıldığında terleme, baş ağrısı, bulantı, kusma ve ishal gibi yoksunluk tepkileri görülebilir; ayrıca eski belirtiler hızla geri dönebilir ve hastalık kötüleşebilir.

Akyuvar düşüşü gibi bir nedenle ilacın hemen kesilmesi gerektiğinde kişi, psikoz belirtilerinin geri dönmesi ve bu yoksunluk belirtileri açısından hekim tarafından yakından izlenir.

Fazla Klozapin Alınırsa Ne Olur?

Fazla klozapin almak hayatı tehdit edebilir. Kullanma talimatına göre aşırı uyku hâli, bilinç kaybı, koma, zihin karışıklığı, hayal görme, huzursuzluk, nöbet, salya artışı, göz bebeklerinde büyüme, bulanık görme, tansiyon düşmesi, hızlı ya da düzensiz nabız ve yüzeysel solunum görülebilir. Bu belirtilerde vakit kaybetmeden acil yardım çağrılmalıdır.

Kısa ürün bilgisine göre bazı yetişkinlerde, özellikle daha önce klozapin kullanmamış olanlarda, 400 mg gibi görece düşük bir doz bile hayatı tehdit eden komaya yol açabilir; küçük çocuklarda 50–200 mg bile derin uyku hâli ve komayla sonuçlanmıştır.^[3] Özel bir panzehiri yoktur ve kişi en az 5 gün yakın gözetimde tutulur.

Birinin çok sayıda tablet yuttuğunu düşünüyorsanız beklemeden 112'yi arayın ve ilaç kutusunu hastaneye götürün; 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'nden de bilgi alınabilir. Leponex 30°C'nin, Clonex 25°C'nin altında ve çocukların ulaşamayacağı bir yerde saklanır.

Sık Sorulan Sorular

Klozapin reçetesiz alınır mı?

Hayır, klozapin yalnızca reçeteyle satılır. Kısa ürün bilgisine göre reçeteler iki kan sayımı arasındaki süreden daha uzun bir dönemi kapsayacak şekilde yazılmaz; bu yüzden kan tahlili aksarsa ilaç da aksayabilir.

Klozapin ne zaman etki eder?

Tam faydası birkaç hafta ya da daha uzun sürede görülür; iyi hissedilse bile ilaç kesilmemelidir.^[9] Dirençli şizofrenide tedavi en az altı ay sürdürülür.

Klozapin bağımlılık yapar mı?

Kullanma talimatında klozapin için bağımlılık tanımlanmaz. Ancak ani bırakıldığında terleme, bulantı ve ishal gibi yoksunluk tepkileri görülebildiği için doz hekim kontrolünde azaltılır.

Klozapin başka bir antipsikotikle birlikte kullanılır mı?

Kısa ürün bilgisine göre genellikle önerilmez ve depo iğnelerle hiç kullanılmaz. İngiltere'nin ulusal kılavuzu, klozapin uygun dozda yeterli yanıt vermediğinde ikinci bir antipsikotik eklemeden önce kan düzeyi ölçümü gibi adımların gözden geçirilmesini ister ve böyle bir eklemenin denenmesinin 8–10 haftayı bulabileceğini belirtir.

Ameliyat olacaksam klozapin kullandığımı söylemeli miyim?

Evet. Kullanma talimatına göre ameliyat ya da uzun süre hareketsiz kalma durumlarında damar içinde pıhtı riski artabileceği için klozapin kullandığınızı tedaviyi yapacak ekibe bildirmelisiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; klozapine başlama kararı, kan sayımı takvimi ve doz değişiklikleri yalnızca tedaviyi yürüten hekim tarafından belirlenir. Ateş, göğüs ağrısı ya da birkaç gündür süren kabızlıkta gecikmeden hekime başvurun; doz aşımı şüphesinde 112 Acil Çağrı Merkezi'ni, zehirlenme konusunda bilgi almak için 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni arayın.