NLP Nedir, Bilimsel mi? Teknikleri ve Araştırmalar

NLP (nöro-linguistik programlama), 1970’lerde geliştirilen ve dil ile düşünce kalıplarını değiştirerek davranışı değiştirmeyi amaçlayan bir kişisel gelişim ve iletişim modelidir. Temel iddiaları araştırmalarda doğrulanmamıştır ve ruhsal hastalıkların tedavisinde etkinliği gösterilmemiştir. İletişim becerisi olarak bazı parçaları yararlı olabilir, ama terapinin yerini tutmaz.

NLP nedir, nereden çıktı?

NLP, 1970’lerde Richard Bandler ve John Grinder tarafından, başarılı olduğu düşünülen bazı terapistlerin konuşma ve etkileşim biçimlerini “modelleyerek” geliştirildi.^[1] Adındaki “nöro” algıya, “linguistik” dile, “programlama” ise öğrenilmiş davranış kalıplarına gönderme yapar. Kısa sürede satış, koçluk ve kişisel gelişim eğitimlerinde yaygınlaştı.

Yaygınlaşması akademik doğrulamadan önce oldu. Bu yüzden bugün NLP adıyla verilen eğitimlerin içeriği ve kalitesi büyük farklılık gösterir; ortak bir eğitim standardı ya da bağımsız denetim yoktur.

NLP bilimsel mi?

NLP’nin sağlık sonuçlarına etkisini inceleyen sistematik bir derleme, yeterli ve güvenilir kanıt bulunmadığı sonucuna varmıştır.^[2] Otuz beş yıllık araştırmaları tarayan bir başka çalışma da yayınlanan deneysel çalışmaların büyük çoğunluğunun NLP’nin temel iddialarını desteklemediğini göstermiştir.^[3] Ruh sağlığı uzmanlarıyla yapılan bir uzlaşı çalışmasında NLP, ruhsal sorunların tedavisinde güvenilirliğini yitirmiş yöntemler arasında sayılmıştır.^[5]

NLP’nin iddiaları araştırmalarda ne sonuç verdi?

NLP’nin bazı iddiaları doğrudan sınanabilir türdendir ve sınanmıştır. Bunların bir kısmı deneylerde desteklenmemiş, bir kısmı ise zaten kanıta dayalı terapilerde başka adlarla kullanılan tekniklere benzemektedir. Aşağıdaki tablo en bilinen iddiaları ve araştırmaların bu iddialar hakkında ne söylediğini kısaca karşılaştırır.

Neden bazı kişiler NLP’nin işe yaradığını hisseder?

NLP eğitimine katılan kişilerin bir kısmı kendini daha iyi ve daha güçlü hisseder; bu deneyim gerçektir ama nedeni yöntemin özgün iddiaları olmayabilir. Beklenti etkisi, grubun coşkusu, umut ve ilgi gören olma hissi, her türlü yardım görüşmesinde ortak olan güçlü iyileştirici etkenlerdir.^[6]

Ayrıca NLP eğitimlerinde öğretilen bazı beceriler, örneğin hedefi somutlaştırmak, karşıdakini dikkatle dinlemek ve bir olaya farklı bir çerçeveden bakmak, iletişimi gerçekten güçlendirebilir. Ancak bu beceriler NLP’ye özgü değildir ve bilimsel olarak sınanmış yöntemlerde de yer alır.

NLP’nin riskleri nelerdir?

NLP’nin en büyük riski, etkili tedavisi olan bir ruhsal sorunu yaşayan kişinin bu tedaviye ulaşmasını geciktirmesidir. Depresyon, kaygı bozukluğu, fobi ya da travma sonrası stres belirtileri olan biri “birkaç seansta kurtulma” vaadine güvenip aylar kaybedebilir. Pahalı sertifika ve tekrar programları da maddi yük oluşturabilir.

• NLP sertifikası, ruhsal hastalıkları tanılama ya da tedavi etme yetkisi vermez.
• “Kesin sonuç”, “tek seansta kurtulma” ya da “bilinçaltını yeniden programlama” vaatleri uyarı işaretidir.
• İlacınızı bırakmanızı öneren uygulayıcılara karşı dikkatli olun; bu karar yalnızca hekiminizle verilir.
• Ağır depresyon, psikoz ya da kendine zarar verme düşüncesi varsa bu tür eğitimler yerine bir hekime başvurun.

NLP yerine hangi yöntemler kullanılmalı?

NLP’nin hedeflediği sorunların çoğu için etkinliği gösterilmiş yöntemler vardır. Bilişsel davranışçı terapi; kaygı bozuklukları, depresyon, fobiler ve birçok başka sorunda en çok araştırılmış ve etkili bulunmuş psikoterapidir.^[7] Fobilerde kademeli maruz bırakma, NLP’nin vaat ettiği hızlı sonuca en yakın kanıtlı yoldur.

• Kaygı ve fobi: Bilişsel davranışçı terapi ve maruz bırakma
• Depresyon: Bilişsel davranışçı terapi, davranışsal aktivasyon, gerekirse ilaç
• Sınav ve topluluk önünde konuşma kaygısı: Yapılandırılmış kaygı yönetimi ve prova
• Alışkanlık değiştirme: Davranışçı yöntemler ve motivasyonel görüşme

Bu yöntem hakkında ayrıntı için bilişsel davranışçı terapi yazımıza bakabilirsiniz. Korkularınızı değerlendirmek için Fobi Testi bir başlangıç olabilir; test tanı koymaz.

Bir NLP eğitimine katılmadan önce neler sorulmalı?

İletişim ya da kişisel gelişim amacıyla bir NLP eğitimine katılmak kişisel bir tercihtir. Yine de karar vermeden önce eğitimin hangi araştırmalara dayandığını ve neyi vaat ettiğini sorgulamak gerekir. Aşağıdaki sorular, bilinçli bir karar vermenize ve gereksiz bir masraftan korunmanıza yardımcı olur.

• Bu eğitimin etkisini gösteren bağımsız ve kontrollü araştırmalar var mı?
• Eğitmenin ruh sağlığı alanında lisanslı bir mesleği var mı?
• Eğitim, bir ruhsal sorunu tedavi edeceğini iddia ediyor mu?
• Toplam maliyet ve ileri seviye programlar için ek ücret ne kadar?

Benzer biçimde kanıtı tartışmalı bir başka uygulama için aile dizimi yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

NLP ile bilişsel davranışçı terapi aynı şey mi?

Hayır. Bilişsel davranışçı terapi, binlerce kontrollü çalışmayla sınanmış ve kılavuzlarda yer alan bir psikoterapi yöntemidir; ruh sağlığı alanında lisanslı kişilerce uygulanır. NLP’de yeniden çerçeveleme gibi benzer görünen teknikler olsa da yöntemin bütünü bilimsel olarak doğrulanmamıştır.

NLP iş hayatında ve satışta işe yarar mı?

Etkili dinleme ve net iletişim gibi beceriler iş hayatında yararlıdır ve bazı NLP eğitimlerinde öğretilir. Ancak NLP’ye özgü tekniklerin satış ya da yönetimde ek bir başarı sağladığını gösteren güvenilir araştırma yoktur. Aynı beceriler iletişim eğitimlerinde de kazanılabilir.

NLP zararlı mı?

İletişim becerisi geliştirmek amacıyla katılan sağlıklı biri için doğrudan zararı sınırlıdır. Zarar, ruhsal bir hastalığı olan kişinin etkili tedaviyi ertelemesi ya da ilacını bırakmasıyla ortaya çıkar. Belirtileriniz varsa önce bir psikiyatrist ya da psikologla görüşün.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Ruhsal belirtileriniz için etkinliği gösterilmiş tedavi seçeneklerini bir uzmanla konuşabilirsiniz.