Sinirsel kaşıntı, stres, kaygı ya da duygusal gerginlik dönemlerinde başlayan veya belirgin biçimde artan, ciltte bunu açıklayacak bir hastalık bulunmayan kaşıntıdır. Tıpta psikojenik ya da fonksiyonel kaşıntı olarak adlandırılır. Kaşıntı gerçektir ve kişiyi yorar; "hayal ürünü" değildir. Beyin ile cilt arasındaki yakın bağ, bu durumun temelini oluşturur.[1]
İÇİNDEKİLER
Bu yazıda sinirsel kaşıntının neden olduğunu, belirtilerini, kaşıma döngüsünün nasıl kırılabileceğini ve hangi bedensel hastalıkların dışlanması gerektiğini anlattık. Sinirsel kaşıntıya hangi doktorun baktığını, evde neler yapabileceğinizi ve ne zaman bir uzmana başvurmanız gerektiğini de bulacaksınız.
Sinirsel Kaşıntı Nedir?
Sinirsel kaşıntı, kaşıntının başlamasında, artmasında ya da sürmesinde ruhsal etkenlerin belirleyici rol oynadığı bir durumdur. Uluslararası kaşıntı sınıflamasında bu tablo ruhsal kökenli kaşıntı başlığında yer alır. Tanı koymak için kaşıntının bilinen bir cilt, iç hastalık ya da sinir sistemi nedeniyle açıklanamaması gerekir.[2]
Fransız psikodermatoloji grubunun önerdiği ölçütlere göre, kaşıntının stresli yaşam olaylarıyla zamansal ilişkisi, gece daha az olması, dinlenme ya da uğraş sırasında azalması ve kaygı veya depresyonla birlikte görülmesi tanıyı destekler. Kaşıntı tek bir bölgede ya da tüm vücutta olabilir.[1]
Stres Kaşıntıya Nasıl Yol Açar?
Stres anında vücutta kortizol ve adrenalin gibi hormonlar artar, ciltteki sinir uçları ve bağışıklık hücreleri daha duyarlı hâle gelir. Histamin ve başka kaşıntı yapan maddelerin salınımı artabilir. Beyin de dikkatini bedene yönelttiğinde hafif bir karıncalanmayı çok daha belirgin bir kaşıntı olarak algılar.[3]
Kaşıntı ve acı aynı sinir yollarını kısmen paylaşır; bu yüzden kaygı ve depresyon nasıl ağrıyı artırıyorsa kaşıntıyı da artırabilir. Uzun süreli stres, cildin koruyucu bariyerini zayıflatarak kuruluğa ve tahrişe de yol açar. Bedenin strese verdiği diğer tepkileri anksiyete vücutta nereye vurur yazımızda anlattık.
Sinirsel Kaşıntının Belirtileri Nelerdir?
Sinirsel kaşıntı çoğunlukla gergin, kaygılı ya da üzgün olunan dönemlerde başlar ya da artar. Kişi çoğu zaman kaşıntının belirli bir olaydan, tartışmadan ya da yoğun bir iş döneminden sonra arttığını fark eder. Ciltte başlangıçta belirgin bir döküntü olmaz; zamanla kaşımaya bağlı çizikler, kabuklar ve koyulaşmış deri alanları oluşabilir.[1]
- Stresli dönemlerle birlikte başlayan ya da artan kaşıntı
- Kafa derisi, kollar, bacaklar, sırt ya da genital bölgede yoğunlaşan kaşıntı
- İğnelenme, yanma ya da karıncalanmayla birlikte kaşıntı
- Uğraşla meşgulken azalıp yalnız kalınca artan kaşıntı
- Kaşıdıktan sonra rahatlama, ardından suçluluk ve utanç
Kaşıma Döngüsü Nasıl Oluşur?
Kaşımak kısa süreli bir rahatlama sağlar, çünkü hafif bir acı uyaranı kaşıntı sinyalini bir anlığına bastırır. Ancak kaşınan cilt tahriş olur, iltihaplanır ve daha fazla kaşıntı yapan madde salgılar. Böylece kaşıntı, kaşıma ve daha fazla kaşıntıdan oluşan bir döngü başlar ve kendi kendini sürdürür.[3]
Bu döngüye kaygı da eklenir: kaşıntı arttıkça kişi gerilir, gerginlik de kaşıntıyı artırır. Zamanla kaşıma, farkında olmadan yapılan bir alışkanlığa dönüşebilir; özellikle televizyon izlerken, telefonla uğraşırken ya da yatağa uzanınca otomatik hâle gelir. Döngüyü kırmak, tedavinin en önemli hedefidir.
Hangi Cilt Hastalıkları Stresle Alevlenir?
Sinirsel kaşıntı yalnızca cildi sağlam görünen kişilerde görülmez; var olan pek çok cilt hastalığı da stresle belirgin biçimde alevlenir. Atopik egzama, sedef hastalığı, kronik kurdeşen ve saçlı deride kepeklenmeyle seyreden bazı hastalıklar bunların başında gelir. Bu kişilerde stresi yönetmek, cilt tedavisinin başarısını da artırır.[6]
Avrupa'da 13 ülkede cilt hastalığı nedeniyle başvuran binlerce kişiyle yapılan bir çalışmada, bu kişilerde depresyon, kaygı ve intihar düşüncelerinin sağlıklı kişilere göre belirgin biçimde daha sık olduğu gösterilmiştir. Kaşıntılı hastalıkların ruhsal yükü özellikle yüksektir.[4]
Kaşıntının Bedensel Nedenleri Nelerdir?
Sinirsel kaşıntı tanısı ancak bedensel nedenler dışlandıktan sonra konur. Çünkü uzun süren, özellikle döküntüsüz kaşıntı; karaciğer, böbrek ve tiroid hastalıkları, demir eksikliği, şeker hastalığı, bazı kan hastalıkları ve kullanılan ilaçlar nedeniyle de ortaya çıkabilir. Bu nedenle değerlendirmenin ilk adımı ayrıntılı bir muayene ve kan tahlilleridir.[3]
| Olası neden | Dikkat çeken ipucu |
|---|---|
| Cilt kuruluğu | Kışın ve sık banyoyla artış |
| Karaciğer hastalığı | Avuç ve tabanda kaşıntı |
| Böbrek yetmezliği | Yaygın, inatçı kaşıntı |
| Demir eksikliği | Yorgunluk, solukluk |
| Tiroid hastalığı | Kilo ve ısı değişiklikleri |
| İlaç yan etkisi | Yeni ilaçtan sonra başlama |
Gece terlemesi, istemsiz kilo kaybı ve ateşle birlikte görülen kaşıntı mutlaka hekime gösterilmelidir.
Sinirsel Kaşıntı Hangi Ruhsal Sorunlarla Birlikte Görülür?
Sinirsel kaşıntı en sık kaygı bozuklukları, depresyon ve bedensel belirti bozukluğu ile birlikte görülür. Obsesif kompulsif bozuklukta ve cilt koparma davranışında da kaşıma ve cildi kurcalama sık rastlanan bir durumdur. Ruhsal sorun tedavi edildiğinde kaşıntı da çoğu zaman belirgin biçimde azalır.[1]
Kaşıntının cildi yaralayacak kadar kurcalanmaya dönüştüğü durumları dermatilomani yazımızda, ruhsal etkenlerin bedensel hastalıklarla ilişkisini ise psikosomatik hastalıklar yazımızda anlattık.
Ciltte Böcek Yürüyor Hissi Ne Anlama Gelir?
Ciltte karınca ya da böcek yürüyormuş gibi bir his, tıpta formikasyon olarak adlandırılır. Bu his kaygı, uykusuzluk, menopoz, bazı ilaçlar, alkol yoksunluğu ve uyarıcı madde kullanımı sırasında ortaya çıkabilir. Çoğu zaman kişi bunun bir his olduğunu bilir ve başka bir neden bulunduğunda his de geçer.[5]
Bazı kişilerde ise cildinin altında gerçekten böcek ya da parazit olduğuna dair sarsılmaz bir inanç gelişir; kişi bunları kanıtlamak için cildinden parçalar toplayabilir. Sanrısal parazitoz olarak bilinen bu durum bir psikiyatrik tablodur ve tedaviye iyi yanıt verir. Bu tabloları sanrısal bozukluk yazımızda ele aldık.[5]
Sinirsel Kaşıntıya Hangi Doktor Bakar?
Kaşıntının ilk değerlendirmesini çoğunlukla cilt hekimi yapar; döküntü, kuruluk ya da cilt hastalığı olup olmadığına bakar ve gerekli tahlilleri ister. Bedensel bir neden bulunmaz ve kaşıntı stres, kaygı ya da depresyonla birlikte seyrediyorsa psikiyatrist ya da psikolog tedaviye katılır. İki uzmanın birlikte çalışması en iyi sonucu verir.[1]
Psikiyatri ile cilt hastalıklarının kesiştiği bu alana psikodermatoloji adı verilir. Bu yaklaşımda cilt bulguları, ruh hâli, uyku ve günlük stres birlikte değerlendirilir ve tedavi planı kişiye göre yapılır. Kaşıntı uzun süredir devam ediyor, cilt tedavilerine rağmen geçmiyor ve ruh hâlinizi etkiliyorsa bir psikiyatriste başvurmak tedavinin eksik halkasını tamamlayabilir.
Sinirsel Kaşıntı Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi iki yönlü ilerler: bir yanda cildin korunması ve tahrişin azaltılması, diğer yanda kaşıntıyı besleyen stres ve kaygının ele alınması. Psikolojik yöntemleri inceleyen bir derlemede alışkanlık tersine çevirme eğitimi, gevşeme teknikleri ve bilişsel davranışçı terapinin kronik kaşıntıyı ve kaşıma davranışını azalttığı bildirilmiştir.[6]
Kaygı ya da depresyon belirginse psikiyatrist ilaç tedavisini değerlendirebilir; bazı antidepresanlar hem ruh hâlini hem de kaşıntı algısını olumlu etkileyebilir. Cilt hekiminin önerdiği nemlendiriciler ve kısa süreli kaşıntı giderici tedaviler bu sürece destek olur. Hangi ilacın uygun olduğuna yalnızca hekim karar verir.[3]
Sinirsel Kaşıntıya Evde Ne İyi Gelir?
Sinirsel kaşıntıda evde yapılabilecek en etkili şeyler, cildi tahriş etmeyen bir bakım düzeni kurmak ve kaşıma yerine başka bir tepki geliştirmektir. Kaşıma isteği geldiğinde o bölgeye serin ve nemli bir bez koymak, avuçla hafifçe bastırmak ya da ellerinizi yumruk yapıp bir dakika beklemek döngüyü kırmaya yardım eder.[6]
- Ilık ve kısa duş alın; sıcak su ve sert sabunlar kaşıntıyı artırır.
- Duştan sonra cildinizi kokusuz bir nemlendiriciyle besleyin.
- Tırnaklarınızı kısa tutun; geceleri pamuklu eldiven kullanabilirsiniz.
- Pamuklu ve bol giysiler tercih edin, yün ve sentetik kumaşlardan kaçının.
- Günde birkaç kez yavaş ve derin nefes egzersizi yapın.
- Kafein ve alkolü azaltın, uyku düzeninizi koruyun.
Bu öneriler tedavinin yerini tutmaz, ama kaşıntının şiddetini azaltır ve tedavinin etkisini artırır.
Çocuklarda ve Ergenlerde Sinirsel Kaşıntı Nasıl Görülür?
Çocuklar kaygılarını çoğu zaman sözle anlatamaz; sınav dönemi, okul değişikliği, kardeş doğumu ya da ailedeki gerginlikler kaşıntı, saç ve deri kurcalama gibi bedensel davranışlarla kendini gösterebilir. Egzaması olan çocuklarda stresli dönemlerde alevlenme sık görülür. Önce bir çocuk doktoru ya da cilt hekimi bedensel nedenleri değerlendirmelidir.[6]
Çocuğu kaşıdığı için azarlamak ya da sürekli uyarmak gerginliği artırır ve davranışı pekiştirir. Bunun yerine ellerini meşgul edecek oyunlar önermek, tırnaklarını kısa tutmak, uyku ve okul düzenini korumak ve onu neyin kaygılandırdığını sakin bir zamanda konuşmak daha yararlıdır. Kaşıntı haftalardır sürüyor ve çocuğun uykusunu, okulunu ya da arkadaşlıklarını etkiliyorsa bir çocuk ve ergen psikiyatristine danışmak gerekir.
Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?
Kaşıntı iki haftadan uzun sürüyorsa, uykunuzu bozuyorsa, cildinizde yaralar ve kabuklar oluşturuyorsa ya da ateş, kilo kaybı, sarılık ve gece terlemesiyle birlikteyse önce bir hekime başvurun. Bedensel nedenler dışlandıktan sonra kaşıntı stres ve kaygıyla birlikte sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almanız yararlı olur.
İlinizdeki psikiyatristleri ve psikologları sitemizde inceleyebilirsiniz. Stres düzeyinizle ilgili ön fikir için ücretsiz Stres Testi, açıklanamayan bedensel belirtileriniz için Açıklanamayan Vücut Ağrıları Testi yardımcı olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Sinirsel kaşıntı geçer mi?
Evet. Stres ve kaygı ele alındığında, kaşıma döngüsü kırıldığında ve cilt korunduğunda sinirsel kaşıntı çoğu kişide belirgin biçimde azalır.
Stres kaşıntısı nerelerde olur?
En sık kafa derisi, kollar, bacaklar, sırt ve boyunda görülür, ama vücudun her yerinde olabilir. Kaşıntı bir bölgeden diğerine geçebilir.
Sinirsel kaşıntı gece artar mı?
Sinirsel kaşıntı uykuda genellikle azalır. Ancak yatağa uzanıp düşüncelerle baş başa kalınca, uykuya dalmadan önce artabilir.
Sinirsel kaşıntıya hangi krem iyi gelir?
Kokusuz nemlendiriciler cildi korur. Kortizonlu ya da kaşıntı giderici kremler yalnızca hekim önerisiyle ve önerilen süre kadar kullanılmalıdır.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kaşıntınız yaşamınızı etkiliyorsa bir uzmana başvurun; acil durumda 112'yi arayın.
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?
Henüz yorum yok; ilk yorumu siz yazabilirsiniz. Düşüncenizi ya da deneyiminizi birkaç cümleyle paylaşabilirsiniz. Takma ad kullanabilirsiniz; telefon ya da adres yazmayın, yorumunuz herkese açık yayımlanır.