Bir yakınınıza Alzheimer tanısı konduğunda reçetedeki ilaçlarla ilgili ilk sorular genellikle aynıdır: Bu ilaç ne işe yarar, hastalığı durdurur mu, yan etkisi ne kadar olur? Bu yazıda Türkiye'de kullanılan Alzheimer ilaçlarını, özellikle Aricept, Ebixa ve Exelon bandı, kullanma talimatlarına ve güncel kılavuzlara dayanarak aileler için sade bir dille anlatıyoruz.
İÇİNDEKİLER
Alzheimer İlaçları Nelerdir?
Alzheimer'da kullanılan ilaçlar iki gruba ayrılır. Kolinesteraz inhibitörleri denen donepezil, rivastigmin ve galantamin, beyindeki asetilkolin adlı iletici maddenin parçalanmasını yavaşlatır. Memantin ise glutamat adlı maddenin aşırı etkisini frenler. Türkiye'de bu etken maddeleri içeren en bilinen markalar Aricept, Exelon, Reminyl ve Ebixa'dır; aynı etken maddeli pek çok eşdeğer ilaç da ruhsatlıdır.
| Etken madde | Türkiye'deki örnek markalar | Ruhsatlı formlar | Kullanma talimatındaki kullanım alanı |
|---|---|---|---|
| Donepezil | Aricept, Aricept Evess; eşdeğerleri arasında Dozyl, Alzancer, Doenza, Dement | Film tablet, ağızda dağılan tablet, efervesan tablet | Hafif ve orta şiddetli Alzheimer tipi bunama; yalnız erişkinlerde |
| Rivastigmin | Exelon, Exelon Patch; eşdeğerleri arasında Rivarem, Ristart, Rivaxel, Prometax Patch | Kapsül, oral çözelti, deriye yapıştırılan bant, efervesan tablet | Alzheimer ya da Parkinson hastalığına bağlı hafif ve orta şiddetteki bellek bozukluğu |
| Galantamin | Reminyl, Beklamen | Uzatılmış salımlı kapsül, oral çözelti, efervesan tablet | Erişkinlerde hafif ve orta şiddette Alzheimer hastalığı |
| Memantin | Ebixa, Alzia; eşdeğerleri arasında Demax, Korint, Mexia | Film tablet, ağızda dağılan tablet, efervesan tablet, uzatılmış salımlı kapsül, oral damla ya da çözelti | Orta ve şiddetli evre Alzheimer hastalığı |
Marka ve form bilgileri TİTCK ruhsat listesinden, kullanım alanları ise her ilacın kullanma talimatından alınmıştır. Listede donepezil ile memantini tek tablette birleştiren ürünler de vardır; iki grup farklı yoldan çalıştığı için hekim bunları birlikte reçete edebilir. Psikiyatride kullanılan diğer ilaç gruplarına genel bir bakış için psikiyatri ilaçları rehberimize göz atabilirsiniz.
Listede görünen her marka eczanede bulunur mu?
Her zaman değil. Ruhsatının askıda olmaması, ilacın her eczanede satıldığı anlamına gelmez; listede Nopez, Memoboost ve Alzelon gibi bazı ürünlerin ruhsatı ise askıdadır. Marka değişikliğini hekime ya da eczacıya danışmadan yapmayın.
Alzheimer İlaçları Hastalığı Durdurur mu?
Hayır. Bugün kullanılan ilaçlar Alzheimer'ı iyileştirmez ve beyindeki hasarın ilerlemesini durdurmaz; belirtileri bir süre hafifletmeye ya da gerilemeyi biraz geciktirmeye yardım eder. Aricept'in kısa ürün bilgisinde, ilacın hastalığın seyrini değiştirdiğinin düşünülemeyeceği açıkça yazar.[2] Tedavinin amacı, kişinin günlük işlerini bir süre daha kendi başına yapabilmesidir.
Alzheimer'ın ilk işaretlerini ve olağan unutkanlıktan farkını Alzheimer Olduğumu Nasıl Anlarım? yazımızda anlattık.
Alzheimer ilaçlarından ne kadar fayda beklenmeli?
Aricept'in kısa ürün bilgisindeki bir analizde, altı ayın sonunda tedaviye yanıt veren hasta oranı plasebo grubunda yüzde 10, günde 5 mg alanlarda yüzde 18, günde 10 mg alanlarda yüzde 21 bulunmuştur.[2] Otuz çalışmayı bir araya getiren Cochrane derlemesi de donepezilin düşünme ve bellek işlevlerinde, günlük yaşam becerilerinde ve hekimin genel değerlendirmesinde küçük bir yarar sağladığını gösterir. Aynı derlemede ilacı alanlarda yan etki görülme oranı yüzde 72, plasebo alanlarda yüzde 65'tir.[13]
Memantin için yapılan benzer derleme, orta ve ağır Alzheimer'da küçük bir klinik yarar bulmuş, hafif evrede ise plaseboya göre fark gösterememiştir.[14] Yani bu ilaçlar kişiyi eski hâline döndürmez. Ailelerin gerçekçi beklentisi, gerilemenin ilaçsız duruma göre biraz daha yavaş ilerlemesi olmalıdır.
İlacın işe yarayıp yaramadığı nasıl anlaşılır?
Etki günler içinde değil, aylar içinde değerlendirilir. Ebixa'nın kısa ürün bilgisine göre dozun ve ilacın ne kadar iyi tolere edildiğinin tercihen ilk üç ay içinde düzenli aralıklarla gözden geçirilmesi, sonra yararın düzenli olarak değerlendirilmesi gerekir; yarar sürdükçe tedaviye devam edilebilir.[4] Kontrole giderken son aylarda nelerin kolaylaştığını ya da zorlaştığını not almak hekime yol gösterir. Bakımı üstlenen kişinin kendi yükü için bakım veren tükenmişliği yazımıza bakabilirsiniz.
Tansiyon ilacı, kolesterol ilacı ya da aspirin Alzheimer'ı yavaşlatır mı?
Bu amaçla önerilmezler. İngiltere'nin ulusal demans kılavuzuna göre şeker ve tansiyon ilaçları, kolesterol düşüren statinler ve aspirin dahil steroid olmayan ağrı kesiciler, kontrollü bir klinik araştırmanın parçası olmadıkça yalnızca Alzheimer'ın ilerleyişini yavaşlatmak amacıyla verilmemelidir.[10] Bu ilaçları kalp, damar ya da şeker hastalığı için zaten kullanan kişi ise onları hekime danışmadan bırakmamalıdır.
Yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, kalp hastalığı, geçirilmiş inme ve uzun süreli böbrek hastalığı gibi durumların tanınıp tedavi edilmesi de önemlidir. İngiltere'nin ulusal sağlık hizmeti, bu hastalıkların demans belirtilerini özellikle damar kaynaklı demansta etkileyebildiğini belirtir.[15]
Aricept (Donepezil) Nasıl Kullanılır?
Kullanma talimatına göre Aricept günde bir kez, gece yatmadan önce bir bardak suyla alınır. Tedaviye günde 5 mg ile başlanır; bir ay sonra hekim dozu günde 10 mg'a çıkarabilir. Önerilen en yüksek doz her gece 10 mg'dır. Yemekten önce ya da sonra alınabilir; yiyecekler etkisini değiştirmez.[1]
| Durum | Kullanma talimatındaki bilgi |
|---|---|
| Başlangıç | Günde bir kez 5 mg, gece yatmadan önce |
| Doz artırımı | Bir ay sonra, hekim uygun görürse günde bir kez 10 mg |
| En yüksek doz | Günde 10 mg |
| Kabus, anormal rüya ya da uykusuzluk | Hekim ilacın sabah alınmasını önerebilir |
| Böbrek hastalığı | Benzer doz programı uygulanabilir |
| Hafif ve orta karaciğer hastalığı | Kişinin yanıtına göre doz ayarlanır; şiddetli karaciğer hastalığında kullanılmaz |
| 18 yaş altı | Önerilmez |
Kısa ürün bilgisine göre donepezilin kandaki miktarının yarıya inmesi yaklaşık 70 saat sürer ve ilaç düzeyi ancak üç hafta içinde dengeye oturur; bu yüzden 5 mg'lık doz en az bir ay sürdürülmeden etkisi değerlendirilmez.[2] Yarı ömrün ne anlama geldiğini ilaç yarı ömrü hesaplayıcımızla görebilirsiniz.
Aricept Evess nedir?
Aricept Evess, aynı etken maddeyi içeren 10 mg'lık ağızda dağılan tablettir. Tablet yutmakta zorlananlar için pratik olabilir.
Ebixa (Memantin) Nasıl Kullanılır?
Kullanma talimatına göre Ebixa günde bir kez, her gün aynı saatte, bir miktar suyla yutulur; yemekle ya da ayrı alınabilir. Yan etki riskini azaltmak için doz haftalık basamaklarla artırılır: ilk hafta 5 mg, ikinci hafta 10 mg, üçüncü hafta 15 mg ve dördüncü haftadan itibaren günde 20 mg.[3]
| Dönem ya da durum | Günlük doz |
|---|---|
| 1. hafta (1–7. gün) | 5 mg |
| 2. hafta (8–14. gün) | 10 mg |
| 3. hafta (15–21. gün) | 15 mg |
| 4. haftadan itibaren | 20 mg (sürdürme dozu ve en yüksek doz) |
| Hafif böbrek yetmezliği | Doz değişmez |
| Orta böbrek yetmezliği | 10 mg; en az 7 gün iyi tolere edilirse basamaklarla 20 mg'a çıkılabilir |
| Ağır böbrek yetmezliği | 10 mg |
| Ağır karaciğer yetmezliği | Kullanılması önerilmez |
Böbrek ve karaciğer satırları kısa ürün bilgisinden alınmıştır. Aynı belgeye göre tedaviye yalnızca ilacın düzenli alınmasını izleyecek bir bakım veren varsa başlanmalıdır.[4]
Ebixa kullanırken beslenme neden önemli?
Memantin vücuttan büyük ölçüde böbrekle atılır ve idrarın asitliği değişince atılma hızı da değişir. Kullanma talimatı, beslenmede köklü bir değişiklik yapıldıysa ya da planlanıyorsa, örneğin sıkı bir vejetaryen diyete geçilecekse, hekime haber verilmesini ister; doz ayarı gerekebilir.
Ebixa ile Aricept birlikte kullanılır mı?
Evet, hekim gerekli görürse. İngiltere'nin ulusal demans kılavuzu, zaten kolinesteraz inhibitörü kullanan kişide hastalık orta evredeyse memantin eklenmesinin düşünülmesini, ağır evredeyse eklenmesini önerir.[10] Ebixa'nın kısa ürün bilgisine göre sağlıklı gönüllülerde memantin ile donepezil arasında anlamlı bir etkileşim görülmemiştir.
Exelon Bant Nasıl Kullanılır?
Kullanma talimatına göre Exelon bant günde bir kez temiz, kuru ve kılsız deriye yapıştırılır ve 24 saat sonra yenisiyle değiştirilir. Tedavi genellikle 4,6 mg/24 saat bantla başlar, olağan doz 9,5 mg/24 saat banttır. İyi tolere edilirse hekim dozu 13,3 mg/24 saate çıkarabilir.[5]
| Konu | Kullanma talimatındaki kural |
|---|---|
| Nereye yapıştırılır? | Sırtın üst ya da alt kısmı, üst kol ya da göğüs; bir gün sağ, ertesi gün sol taraf |
| Aynı bölge | 14 gün geçmeden aynı yere yeni bant yapıştırılmaz |
| Kaç bant? | Her seferinde yalnız bir bant; yenisini takmadan önce eskisi mutlaka çıkarılır |
| Kesmek | Bant parçalara ayrılmaz |
| Yapıştırma | Avuç içiyle en az 30 saniye bastırılır |
| Deri hazırlığı | Pudra, yağ ya da losyon sürülmemiş, kesik ve tahriş olmayan deri |
| Bant düşerse | Günün kalanı için yenisi takılır, ertesi gün her zamanki saatte değiştirilir |
| Banyo ve yüzme | Bant takılıyken yapılabilir; sauna, solaryum ve uzun süre güneşten kaçınılır |
| Deride kalan yapışkan | Ilık su ve yumuşak sabunla ya da bebek yağıyla temizlenir; alkol, aseton gibi çözücüler kullanılmaz |
Kısa ürün bilgisine göre bant karın ya da kalçaya yapıştırıldığında kana geçen ilaç miktarı yaklaşık yüzde 20–30 azaldığı için bu bölgeler önerilmez.[6] Çıkarılan bant yapışkan yüzleri içe gelecek şekilde katlanıp atılır ve eller sabunla yıkanır.
İki bant birden yapıştırılırsa ne olur?
Kısa ürün bilgisine göre bant kullanımındaki hatalar bazı hastalarda hastaneye yatış gerektiren ciddi yan etkilere, nadiren ölüme yol açmıştır; bu hataların çoğu eski bandı çıkarmadan yenisini takmak ya da aynı anda birden fazla bant kullanmaktır.[6] Böyle bir durumda bütün bantları hemen çıkarın, hekime haber verin ve hekim söyleyene kadar yeni bant takmayın; bulantı, kusma, bayılma ya da çok yavaş nabız varsa 112'yi arayın.
Exelon kapsül ile bant arasında fark var mı?
Etken madde aynıdır, veriliş yolu farklıdır. Kapsül günde iki kez, kahvaltı ve akşam yemeğiyle, açılmadan ve ezilmeden yutulur; en yüksek doz günde iki kez 6 mg'dır.[7] Kısa ürün bilgisine göre 9,5 mg/24 saat bant, günde iki kez 6 mg kapsüle yakın ilaç miktarı sağlar; bantta bulantı ve kusma daha az görülür, en sık yan etki ise uygulama yerindeki kızarıklıktır.[6]
Exelon kapsülden banda nasıl geçilir?
Geçişin zamanını ve bandın dozunu hekim belirler. Kısa ürün bilgisine göre ağızdan günde toplam 3 ya da 6 mg rivastigmin alan kişi 4,6 mg/24 saat banda, günde 12 mg alan kişi 9,5 mg/24 saat banda geçirilebilir; günde 9 mg'ı sorunsuz kullanan kişi 9,5 mg/24 saat banda, bu dozda zorlanan kişi ise 4,6 mg/24 saat banda geçer.[6] İlk bandın, son kapsülün alındığı günün ertesinde yapıştırılması önerilir. 4,6 mg/24 saatlik bantla başlayan kişide doz, en az dört hafta iyi tolere edildikten sonra 9,5 mg/24 saate çıkarılır.
Exelon bant deride kızarıklık yaparsa ne yapılmalı?
Hafif kızarıklık ve kaşıntı sık görülür. Ancak tepki bandın boyutunu aşıyorsa, kabarcık, belirgin şişlik ya da artan iltihap varsa ve bant çıkarıldıktan sonra 48 saat içinde düzelmiyorsa kullanma talimatı bandın kullanılmamasını söyler. Bu durumda yeni bant takmadan hekime başvurun.
Reminyl (Galantamin) Nasıl Kullanılır?
Kullanma talimatına göre Reminyl uzatılmış salımlı kapsül günde bir kez, sabahları, tercihen yemekle ve bol sıvıyla alınır; kapsül çiğnenmeden bütün yutulur. Tedavi günde 8 mg'lık düşük dozla başlar; hekim dozu en uygun doza ulaşana kadar dört haftada bir ya da daha uzun aralıklarla kademeli olarak artırabilir, en yüksek doz günde 24 mg'dır.[8]
Aynı talimata göre Reminyl ağır böbrek yetmezliği ya da şiddetli karaciğer yetmezliği olanlarda kullanılmaz ve donepezil ya da rivastigminle birlikte alınmaz. İlaç yalnızca Alzheimer hastalığı için önerilir, başka nedenlere bağlı unutkanlıkta kullanılmaz.
Alzheimer İlaçlarının Yan Etkileri Nelerdir?
Kolinesteraz inhibitörlerinin en sık yan etkileri sindirimle ilgilidir: bulantı, kusma, ishal ve iştahsızlık. Bu etkiler çoğunlukla tedavinin başında ya da doz artırılırken ortaya çıkar ve vücut alıştıkça azalır. Memantinde ise baş ağrısı, uyku hâli, kabızlık, sersemlik ve tansiyon yükselmesi daha sık görülür.
| Sıklık | Aricept (donepezil) | Ebixa (memantin) | Exelon bant (rivastigmin) |
|---|---|---|---|
| Çok yaygın (10 kişide 1'den fazla) | İshal, bulantı, baş ağrısı | Bildirilmemiş | Bildirilmemiş |
| Yaygın (100 kişide 1–10) | Kas krampı, yorgunluk, uykusuzluk, iştah kaybı, halüsinasyon, huzursuzluk, bayılma, baş dönmesi, idrar kaçırma, kabus | Baş ağrısı, uyuklama, kabızlık, sersemlik, denge bozukluğu, nefes darlığı, yüksek tansiyon, karaciğer testlerinde artış | Bulantı, kusma, ishal, iştah ve kilo kaybı, kaygı, depresyon, uykusuzluk, deliryum, bant yerinde kızarıklık ve kaşıntı |
| Yaygın olmayan (1.000 kişide 1–10) | Nabız yavaşlaması, mide ya da on iki parmak ülseri, mide-bağırsak kanaması, nöbet | Zihin bulanıklığı, halüsinasyon, kusma, yürüme bozukluğu, kalp yetmezliği, damarda pıhtı | Sıvı kaybı, saldırganlık, kalp ritmi sorunları, mide ülseri, aşırı terleme |
| Seyrek ya da çok seyrek | Karaciğer iltihabı, kas katılığı ve istemsiz hareketler, kalp iletim bozukluğu, nöroleptik malign sendrom, kas yıkımı | Nöbet | Göğüs ağrısı, kalp krizi, bant yerinde kabarcık, istemsiz hareketler, pankreas iltihabı, nöbet |
Tablo, üç ilacın kullanma talimatlarından özetlenmiştir. Siyah katran renkli dışkı, kanlı kusma, bayılma, çok yavaş nabız, nöbet, yüksek ateşle birlikte kaslarda sertlik ya da deride ve gözlerde sararma görülürse ilacı kullanan kişi gecikmeden acile götürülmeli, gerekirse 112 aranmalıdır.
Yan etkiler geçer mi, bulantı olursa ne yapılır?
Çoğu zaman hafifler. İngiltere'nin ulusal sağlık hizmetine göre kolinesteraz inhibitörlerinin bulantı, kusma ve iştahsızlık gibi yan etkileri genellikle ilacı kullanmaya başladıktan iki hafta sonra hafifler; memantinin baş ağrısı, sersemlik ve kabızlık gibi yan etkileri de çoğunlukla geçicidir.[11] Exelon bandın kısa ürün bilgisine göre mide-bağırsak yan etkileri görülürse bu yakınmalar geçene kadar tedaviye geçici olarak ara verilir; yeniden başlanınca da sürerlerse doz bir süre, daha önce iyi tolere edilen düzeye indirilir.[6] Ara verme ya da doz düşürme kararını hekim verir; bulantı başladığında ilacı kendiliğinden bırakmadan önce hekimi arayın.
Alzheimer ilaçları kalbi etkiler mi?
Etkileyebilir. Kolinesteraz inhibitörleri kalp atışını yavaşlatabilir; bu durum özellikle hasta sinüs sendromu ya da kalp iletim bozukluğu olan kişilerde önem taşır. Aricept için pazarlama sonrasında QT aralığının uzaması ve torsade de pointes adlı ritim bozukluğu bildirilmiştir; kalp hastalığı ya da kanda potasyum ve magnezyum düşüklüğü olanlarda EKG ile izlem gerekebilir.[2]
Kilo kaybı ya da iştahsızlık yapar mı?
Evet, özellikle kolinesteraz inhibitörleriyle görülebilir; kısa ürün bilgisi tedavi boyunca kilonun izlenmesini ister. Uzun süren kusma ya da ishal sıvı kaybı yapabileceği için hekime başvurulmalıdır.
Halüsinasyon ya da huzursuzluk ilaçtan olabilir mi?
Olabilir. Aricept'te halüsinasyon, huzursuzluk, saldırganlık ve kabuslar yaygın yan etkiler arasındadır ve kısa ürün bilgisine göre bu yakınmalar doz azaltılınca ya da ilaç kesilince düzelmiştir. Ebixa kullananlarda, Alzheimer'ın kendisiyle de ilişkili olan depresyon ve intihar düşüncesi bildirilmiştir; acil bir tehlike varsa 112 aranmalıdır.[3] Ani zihin karışıklığında deliryum olasılığı da düşünülmeli; hayal görmenin diğer nedenleri için halüsinasyonlar yazımıza bakabilirsiniz.
Alzheimer İlaçlarını Kimler Kullanmamalı?
Kullanma talimatlarına göre ilacın etken maddesine ya da içeriğine alerjisi olan herkes için bu ilaçlar uygun değildir. Aricept'te piperidin türevlerine alerji, Exelon'da karbamat türevlerine alerji ya da bantla ağır deri tepkisi, Reminyl'de ağır böbrek ya da şiddetli karaciğer yetmezliği de kullanılmama nedenidir.
Aşağıdaki durumlarda ilaç kullanılabilir, ancak hekimin daha dikkatli izlemesi gerekir:
- Kalp sorunları: Yavaş ya da düzensiz kalp atışı, kalp yetmezliği, geçirilmiş kalp krizi, kendisinde ya da ailesinde QT uzaması
- Mide sorunları: Geçirilmiş mide ya da on iki parmak ülseri; özellikle ağrı kesici kullananlarda
- Nöbet öyküsü: Sara (epilepsi) ya da geçmişte havale geçirmiş olmak
- Akciğer hastalığı: Astım ya da KOAH gibi uzun süreli akciğer hastalıkları
- İdrar yapmakta zorlanma
- Ebixa için ek olarak: Kontrolsüz yüksek tansiyon, yakın zamanda geçirilmiş kalp krizi, böbrek yetmezliği, ağır idrar yolu enfeksiyonu
- Exelon için ek olarak: 50 kilonun altındaki vücut ağırlığı ve titreme yakınması
Alzheimer ilaçları hamilelikte ve emzirirken kullanılır mı?
Aricept'in kullanma talimatına göre ilaç hamilelikte ve emzirme döneminde kullanılmaz. Ebixa'nın hamilelikte kullanılması önerilmez; Exelon ve Reminyl ise açıkça gerekli olmadıkça hamilelikte kullanılmaz. Dört ilacı kullanan anneler de emzirmemelidir.
Alzheimer İlaçları Hangi İlaçlarla Etkileşir?
Alzheimer hastaları çoğunlukla birkaç ilacı birlikte kullandığı için etkileşimler önemlidir. Kolinesteraz inhibitörleri kalp atışını yavaşlatan ilaçlarla ve kalp ritmini etkileyen bazı antidepresan, antipsikotik ve antibiyotiklerle dikkat ister. Memantinde ise öksürük ilaçlarındaki dekstrometorfan, amantadin ve ketaminle birlikte kullanımdan kaçınılır. Bitkisel ürünler dahil her ilacı hekime söyleyin.
| Birlikte kullanılan | Hangi Alzheimer ilacı | Olası sonuç |
|---|---|---|
| Beta blokerler (atenolol, propranolol gibi tansiyon ve kalp ilaçları) | Aricept, Exelon, Reminyl | Nabız yavaşlaması, bayılma |
| QT aralığını uzatabilen ilaçlar: amiodaron, sotalol, sitalopram, essitalopram, amitriptilin, pimozid, klaritromisin, eritromisin gibi | Aricept, Exelon, Reminyl | Kalp ritmi bozukluğu; EKG takibi gerekebilir |
| Başka bir kolinesteraz inhibitörü | Aricept, Exelon, Reminyl | Etkiler üst üste biner; birlikte kullanılmaz |
| Metoklopramid (bulantı ilacı) | Exelon | Kol ve bacaklarda katılık, ellerde titreme; birlikte verilmez |
| Antikolinerjik ilaçlar (bazı idrar kaçırma, mide krampı ve yol tutması ilaçları) | Aricept, Exelon, Ebixa | Aricept ve Exelon antikolinerjik etkiyi zayıflatabilir; Ebixa ise artırabilir |
| Ketokonazol, eritromisin, fluoksetin; Reminyl'de ayrıca paroksetin | Aricept, Reminyl | Aricept'in kandaki düzeyi artabilir; Reminyl'de yan etki olasılığı artar |
| Ağrı kesiciler (aspirin, ibuprofen, diklofenak) | Aricept, Reminyl | Mide ülseri riski artabilir |
| Amantadin, ketamin, dekstrometorfan | Ebixa | Yan etkiler artar, psikoz riski |
| Varfarin gibi kan sulandırıcılar | Ebixa | INR değeri yakından izlenmeli |
| Genel anestezi ve bazı kas gevşeticiler | Aricept, Exelon, Reminyl | Kas gevşetici etkisi artabilir; ameliyattan önce anestezi ekibine söyleyin |
Tablo, ilaçların kullanma talimatları ve kısa ürün bilgilerinden derlenmiştir. Depresyon için sitalopram ya da essitalopram kullanan bir yakınınız varsa hekim kalp ritmini EKG ile kontrol etmek isteyebilir.
Alzheimer ilacı kullanırken alkol alınır mı?
Önerilmez. Aricept'in kullanma talimatı ilacın alkolle birlikte alınmamasını ister, çünkü alkol ilacın etkisini değiştirebilir.
Uyku ilacı ve sakinleştiricilerle birlikte kullanılır mı?
Dikkatle ve hekim kararıyla. ABD Ulusal Yaşlanma Enstitüsü, uyku ilaçlarının zihin karışıklığını ve düşme riskini artırdığı için Alzheimer hastalarında düzenli kullanılmamasını önerir. İngiltere'nin kılavuzuna göre antipsikotikler yalnızca zarar verme riski ya da ağır sıkıntı varsa, en düşük dozda ve en kısa süreyle kullanılır ve en az 6 haftada bir yeniden değerlendirilir.[10] Uykusuzlukta ilaç dışı yöntemler için uyku ilaçları rehberimize bakabilirsiniz.
Alzheimer hastasına antidepresan ya da melatonin verilir mi?
Rutin olarak verilmez. İngiltere'nin ulusal demans kılavuzu, hafif ya da orta demansı olan kişide hafif ya da orta düzeyde depresyon ya da kaygı varsa önce psikolojik tedavilerin düşünülmesini önerir; bu düzeydeki depresyonda antidepresan, önceden var olan ağır bir ruhsal hastalık için gerekmedikçe rutin olarak verilmez. Aynı kılavuz Alzheimer hastalarında uykusuzluk için melatonin önermez; bunun yerine uyku alışkanlıkları eğitimi, gün ışığına çıkma, egzersiz ve kişiye göre planlanmış etkinlikleri birleştiren bir yaklaşımın düşünülmesini önerir.[10]
Bu öneriler ağır depresyon için değildir. Kişi ölümden ya da kendine zarar vermekten söz ediyorsa durum beklemeden hekime bildirilmeli, acil bir tehlike varsa 112 aranmalıdır. Antidepresan başlanacaksa, bazılarının Alzheimer ilaçlarıyla etkileştiğini yukarıdaki tabloda gösterdik.
Hangi ilaçlar belleği kötüleştirebilir?
Antikolinerjik etkisi olan ilaçlar bu açıdan önemlidir. İngiltere'nin kılavuzu, sık reçete edilen bazı ilaçların antikolinerjik yükü artırdığını ve bu yüzden zihinsel işlevleri bozabildiğini hatırlatır; demanslı kişinin ilaçları gözden geçirilirken bu ilaçların azaltılmasının düşünülmesini ve mümkünse yerlerine başka seçenek aranmasını önerir.[10] Exelon bandın kısa ürün bilgisi de antikolinerjik ilaçlara, idrar kaçırmada kullanılan oksibütinin ve tolterodini örnek verir.[6] Kontrole reçeteli ve reçetesiz bütün ilaçların listesiyle gitmek bu değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Burada dikkat edilecek bir nokta var: Aricept'in ve Exelon bandın kullanma talimatlarında idrar kaçırma yaygın yan etkiler arasında sayılır. Alzheimer ilacı başladıktan sonra ortaya çıkan idrar kaçırma için yeni bir ilaç eklenmeden önce durum ilacı yazan hekimle konuşulmalıdır.
Alzheimer İlacı Kullanan Kişi Araç Kullanabilir mi?
Ancak hekim izin verirse. Kullanma talimatlarına göre Alzheimer hastalığının kendisi araç kullanma becerisini bozabilir; ilaçlar da özellikle tedavinin başında ya da doz artırılırken baş dönmesi, uyku hâli, yorgunluk ve kas krampına yol açabilir. Kısa ürün bilgisi, hekimin bu beceriyi tedavi boyunca düzenli olarak değerlendirmesini ister.
Alzheimer İlaçları Nasıl Bırakılır?
Alzheimer ilaçları hekime danışmadan bırakılmamalıdır. Aricept'in kullanma talimatına göre tedavi kesilirse faydası giderek azalır; kısa ürün bilgisine göre ani bırakmadan sonra geri tepme ya da yoksunluk etkisi görülmemiştir.[2] Bırakma kararı, ilacın artık yarar sağlamadığı ya da yan etkilerin ağır bastığı durumlarda hekimle birlikte verilir.
Alzheimer ilacı ne kadar süre kullanılır?
Belirli bir süresi yoktur; kişiye yarar sağladığı ve iyi tolere edildiği sürece sürdürülür. İngiltere'nin ulusal demans kılavuzu, kolinesteraz inhibitörlerinin yalnızca hastalık ağırlaştı diye kesilmemesini söyler.[10]
Doz unutulursa ya da ilaca ara verilirse ne yapılmalı?
Hiçbirinde unutulan doz için çift doz alınmaz. Aricept bir haftadan uzun süre alınmadıysa, Exelon ise üç günden uzun süre kullanılmadıysa, yeniden başlamadan önce hekime danışılmalıdır; bu durumda Exelon bandı 4,6 mg/24 saatlik dozdan yeniden başlatılır. Ebixa'da unutulan doz atlanır ve bir sonraki doz zamanında alınır. Genel kurallar için unutulan ilaç dozu rehberimize bakabilirsiniz.
Fazla Alzheimer İlacı Alınırsa Ne Olur?
Kolinesteraz inhibitörlerinden fazla alındığında bulantı, kusma, salya artışı, terleme, nabız yavaşlaması, tansiyon düşmesi, nefes almada güçlük, bilinç kaybı ve nöbet görülebilir.[1] Exelon bandın kullanma talimatı, yanlışlıkla gereğinden fazla bant yapıştıran bazı kişilerde bulantı, kusma, ishal, yüksek tansiyon, halüsinasyon, nabız yavaşlaması ve bayılma görüldüğünü belirtir.
Kısa ürün bilgisine göre fazla bant yapıştırılmış ama belirti yoksa bütün bantlar hemen çıkarılır ve sonraki 24 saat yeni bant takılmaz; tedaviye ne zaman ve hangi dozla dönüleceğini hekim belirler.
Memantinde aşırı dozla ilgili deneyim sınırlıdır; kısa ürün bilgisinde zihin karışıklığı, uyku hâli, huzursuzluk, saldırganlık, halüsinasyon, kusma ve ishal bildirilmiştir.
Fazla ilaç alındığından şüphelenirseniz belirti olmasa bile 112'yi arayın ve ilacın kutusunu yanınıza alın; Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ne 114'ten ulaşabilirsiniz. Aynı dozun yanlışlıkla iki kez alınmasını önlemek için ilacı bakım verenin vermesi işe yarar.
Alzheimer İçin Yeni Antikor İlaçlar Türkiye'de Var mı?
ABD'de lekanemab ve donanemab adlı antikor ilaçlar, erken evre Alzheimer ve hastalığa bağlı hafif bilişsel bozuklukta onaylanmıştır. Bu ilaçlar beyindeki amiloid plakları azaltır ve çalışmalarda 18 ay boyunca bazı hastalarda gerilemeyi yavaşlatmıştır.[12] Eylül 2026 itibarıyla ikisi de TİTCK'nin ruhsatlı ürünler listesinde yer almamaktadır.[9]
Bu ilaçlara başlamadan önce beyinde amiloid birikimi PET ya da beyin omurilik sıvısı testiyle gösterilir. Olası yan etkileri arasında beyinde sıvı birikmesi ya da kanamayla seyreden görüntüleme bulguları vardır ve bunlar nadiren ağır olabilir; bu yüzden tedavi süresince MR ile izlem yapılır.
Sık Sorulan Sorular
Alzheimer ilaçları sağlıklı kişilerde unutkanlığı önler mi?
Hayır. Aricept'in kısa ürün bilgisine göre ilacın hafif bilişsel bozukluk gibi diğer bellek sorunlarında kullanımı araştırılmamıştır. Kendi bellek yakınmalarınız hakkında ön fikir için Alzheimer Olabilir miyim? testini deneyebilirsiniz; test tanı koymaz.
Hangi Alzheimer ilacı daha iyi?
İngiltere'nin ulusal sağlık hizmetine göre üç kolinesteraz inhibitörünün ne kadar işe yaradığı arasında fark yoktur; bazı kişiler birine daha iyi yanıt verir ya da daha az yan etki yaşar.[11] Seçim hastalığın evresine, diğer hastalıklara ve kullanılan ilaçlara göre yapılır.
Alzheimer ilacı aç karnına mı alınır?
Aricept ve Ebixa yemekten bağımsız alınabilir. Exelon kapsül kahvaltı ve akşam yemeğiyle, Reminyl ise tercihen yemekle alınır; bant için yemek zamanı önemli değildir.
Alzheimer ilaçları diğer demans türlerinde kullanılır mı?
Bazılarında kullanılır. Exelon, Parkinson hastalığına bağlı hafif ve orta bellek bozukluğunda da ruhsatlıdır. İngiltere'nin kılavuzu Lewy cisimcikli demansta donepezil ya da rivastigmin önerir; frontotemporal demansta ise bu ilaçların verilmemesini söyler. Demansın türlerini ve Alzheimer'dan farkını Demans Nedir? yazımızda anlattık.
Alzheimer ilacını hangi hekim başlatır?
Ebixa'nın kısa ürün bilgisine göre tedavi, Alzheimer'ın tanı ve tedavisinde deneyimli bir hekim tarafından başlatılır ve izlenir.[4] İngiltere'nin kılavuzu bu hekimlere örnek olarak psikiyatri, geriatri ve nöroloji uzmanlarını sayar.[10]
Ginkgo içeren ilaçlar Alzheimer'a iyi gelir mi?
Ruhsat listesinde donepezil ya da memantine ginkgo eklenmiş ürünler vardır; asıl etkin madde yine bu ikisidir. İngiltere'nin ulusal kılavuzu ise demans tedavisinde ginseng, E vitamini takviyeleri ve bitkisel karışımların önerilmemesini söyler.
Alzheimer ilaçları reçetesiz alınabilir mi?
Hayır. Bu ilaçlar reçeteyle satılır; Exelon'un kullanma talimatına göre reçetelenmesi uzman tavsiyesini ve yararının düzenli olarak değerlendirilmesini gerektirir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; Alzheimer ilacının seçimi, dozu, başka ilaçlarla birlikte kullanımı ve tedaviyi sürdürme kararı kişiyi muayene eden hekime aittir. Yanlışlıkla fazla ilaç alındığında ya da iki Exelon bandı birden yapıştırıldığında 112'yi arayın; zehirlenmeyle ilgili danışmak için 114'ü arayabilirsiniz.
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?
Henüz yorum yok; ilk yorumu siz yazabilirsiniz. Düşüncenizi ya da deneyiminizi birkaç cümleyle paylaşabilirsiniz. Takma ad kullanabilirsiniz; telefon ya da adres yazmayın, yorumunuz herkese açık yayımlanır.