Psikolojik Ateş Basması: Neden Olur, Nasıl Geçer?

Psikolojik ateş basması, stres, kaygı ya da panik anında bedende ani bir sıcaklık dalgası hissedilmesi, yüzün ve boynun kızarması ve terleme ile kendini gösteren bir durumdur. Çoğu zaman vücut ısısı gerçekten yükselmez, yalnızca sıcaklık hissedilir. Bazı kişilerde ise yoğun ve uzun süreli stres vücut ısısını gerçekten de yükseltebilir; bu tablo psikojenik ateş olarak adlandırılır.

Bu yazıda stresin ve kaygının neden ateş basmasına yol açtığını, psikojenik ateşi, panik atak ve menopozla ilişkisini, mutlaka dışlanması gereken tıbbi nedenleri ve ateş basmasıyla baş etmenin yollarını anlattık.

Stres ve Kaygı Neden Ateş Basması Yapar?

Stres ya da kaygı anında beden, tehlikeye hazırlanmak için sempatik sinir sistemini harekete geçirir. Adrenalin salgılanır, kalp hızlanır, cilde giden kan damarları genişler ve ter bezleri çalışmaya başlar. Bu değişiklikler kişinin yüzünde ve göğsünde ani bir sıcaklık, kızarma ve terleme olarak hissedilir. Tepki genellikle birkaç dakika içinde yatışır.

Hayvan ve insan çalışmaları, psikolojik stresin beyindeki ısı düzenleme merkezini etkileyerek vücut iç ısısını da yükseltebildiğini göstermiştir. Bu mekanizma, enfeksiyonda görülen ateşten farklı yollarla işler.^[2] Kaygının bedendeki diğer yansımalarını anksiyete vücutta nereye vurur yazımızda anlattık.

Psikojenik Ateş Nedir?

Psikojenik ateş, enfeksiyon ya da başka bir bedensel hastalık olmadan, psikolojik stres nedeniyle vücut ısısının yükselmesidir. Bazı kişilerde stresli bir olay sırasında kısa süreli yüksek ateş görülürken, bazılarında uzun süreli stres dönemlerinde hafif ama sürekli bir ateş yüksekliği ortaya çıkar. Bu durum en çok genç kadınlarda ve yoğun stres altındaki kişilerde bildirilmiştir.^[1]

Psikojenik ateşin önemli bir özelliği, ateş düşürücü ilaçlara genellikle yanıt vermemesi, buna karşılık stres azaldığında ya da kaygı tedavi edildiğinde düzelmesidir. Ancak bu tanının konabilmesi için önce enfeksiyon ve diğer tıbbi nedenlerin ayrıntılı biçimde araştırılıp dışlanması gerekir.^[1]

Panik Atakta Ateş Basması Olur mu?

Evet, panik atak sırasında ani sıcaklık basması ya da tam tersine üşüme ve titreme sık görülen belirtilerdir. Tanı ölçütlerinde de panik atağın belirtileri arasında üşüme ya da sıcaklık hissi yer alır. Bu belirtiler çarpıntı, nefes darlığı, terleme ve yoğun korkuyla birlikte aniden başlar ve genellikle on dakika içinde en yüksek düzeye ulaşır.^[3]

Panik atakta yaşanan sıcaklık hissi, kişinin "bana bir şey oluyor" kaygısını artırarak atağı daha da büyütebilir. Panik anında yapılabilecekleri panik atak anında yapılacaklar yazımızda, nefes darlığı hissini psikolojik nefes darlığı yazımızda anlattık.

Menopozda Ateş Basması ile Kaygı İlişkili mi?

Menopoz döneminde görülen ateş basmaları hormon değişikliklerinden kaynaklanır, ancak ruhsal durum bu belirtileri etkileyebilir. Kadınların uzun yıllar izlendiği bir araştırmada, kaygı düzeyi yüksek olan kadınlarda ateş basmalarının daha sık ve şiddetli görüldüğü bulunmuştur. Ateş basmaları da uykuyu bozarak kaygıyı ve sinirliliği artırabildiği için iki durum birbirini besleyebilir.^[4]

Menopoz belirtilerinin yönetiminde hormon tedavisinin yanı sıra bilişsel davranışçı terapi gibi ilaç dışı yöntemlerin de ateş basmalarının yarattığı sıkıntıyı azaltabildiği belirtilmektedir.^[5] Bu dönemin ruhsal etkilerini menopoz psikolojisi yazımızda ele aldık.

Utanınca Neden Yüzümüz Kızarır?

Utanma, mahcubiyet ya da topluluk önünde dikkat çekme anlarında yüzün kızarması da bedenin aynı stres tepkisinin bir parçasıdır. Bu anlarda yüz ve boyun bölgesindeki kan damarları genişler ve kişi yüzünde ani bir sıcaklık hisseder. Kızarma çoğu insanda zaman zaman görülen ve zararsız bir tepkidir.

Ancak bazı kişilerde kızarma o kadar sık ve belirgin hale gelir ki kızarmaktan korkmak başlı başına bir kaygı kaynağı olur. Bu kişiler sosyal ortamlardan kaçınmaya başlayabilir. Kızarma korkusu çoğu zaman sosyal kaygıyla ilişkilidir ve terapiyle belirgin şekilde azalabilir.

Ateş Basmasının Diğer Nedenleri Nelerdir?

Ateş basmasını psikolojik kabul etmeden önce tıbbi nedenlerin araştırılması çok önemlidir. Tiroit bezinin fazla çalışması sıcağa tahammülsüzlük, terleme, çarpıntı ve kilo kaybına yol açabilir. Enfeksiyonlar, bazı ilaçlar, alkol, baharatlı yiyecekler, sıcak içecekler ve kafein de sıcaklık hissini tetikleyebilir. Bazı antidepresanların da terleme artışına neden olabildiği bilinmektedir.

• Tiroit bezinin fazla çalışması
• Menopoz ve hormon değişiklikleri
• Enfeksiyonlar ve iltihabi hastalıklar
• Bazı ilaçlar ve alkol
• Kan şekeri düşüklüğü

Ateş basmalarına kilo kaybı, gece terlemesi ya da süren ateş eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır.

Psikolojik Ateş Basması Nasıl Geçer?

Ateş basması anında bedeni sakinleştirmek, sıcaklık dalgasının daha kısa sürmesine yardımcı olur. Yavaş ve derin nefes almak, serin bir yere geçmek, yüzü ve bilekleri serin suyla ıslatmak ve kalın giysileri çıkarmak ilk yapılabileceklerdir. Bu belirtilerin tehlikeli olmadığını ve kısa sürede geçeceğini hatırlamak, kaygının büyümesini önler.

• Dört saniye nefes alıp altı saniyede vererek birkaç dakika nefes egzersizi yapın.
• Kat kat ve hafif giyinin, ortamı serin tutun.
• Kafein, alkol ve çok sıcak içecekleri azaltın.
• Düzenli egzersiz ve yeterli uykuyla genel stres düzeyini düşürün.

Ateş basması sık tekrarlıyor ve kaygıyla ilişkiliyse, kaygının tedavisi belirtilerin de azalmasını sağlar. Bilişsel davranışçı terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi bu konuda etkilidir. Ruhsal kökenli bedensel belirtiler için psikosomatik hastalıklar yazımıza bakabilirsiniz.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?

Ateş basmaları sık tekrarlıyorsa, vücut ısınız ölçüldüğünde yüksek çıkıyorsa ya da kilo kaybı, çarpıntı, gece terlemesi gibi belirtiler eşlik ediyorsa önce bir iç hastalıkları uzmanına başvurun. Tıbbi bir neden bulunamazsa ve belirtiler kaygı ya da panikle ilişkiliyse bir ruh sağlığı uzmanından destek alın. Panik atak testi, anksiyete testi ve stres testi fikir verebilir; testler tanı koymaz.

Kaygı ve panik alanında çalışan uzmanları yetişkin psikiyatrisi sayfamızda inceleyip randevu talebi gönderebilirsiniz. Göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı ya da çok yüksek ateş varsa hemen 112'yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

Stres ateş yapar mı?

Evet, bazı kişilerde yoğun stres vücut ısısını gerçekten yükseltebilir. Ancak ateşin stresten kaynaklandığına karar vermeden önce enfeksiyon ve diğer tıbbi nedenler dışlanmalıdır.

Psikolojik ateş kaç derece olur?

Çoğu kişide hafif bir yükseklik görülür, ancak bazı kişilerde stres anında daha yüksek değerler bildirilmiştir. Yüksek ateş her zaman hekim değerlendirmesi gerektirir.

Ateş basması kalp krizi belirtisi olabilir mi?

Ateş basmasına göğüs ağrısı, nefes darlığı ve kola yayılan ağrı eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir. Bu durumda beklemeden 112'yi arayın.

Erkeklerde de ateş basması olur mu?

Evet, stres ve kaygıya bağlı ateş basması erkeklerde de görülür. Testosteron düşüklüğü gibi hormonal nedenler de erkeklerde ateş basmasına yol açabilir.

Ateş basması için hangi doktora gidilir?

İlk değerlendirme için iç hastalıkları uzmanına başvurulabilir. Kadınlarda menopozla ilişkiliyse kadın hastalıkları, kaygıyla ilişkiliyse psikiyatri uygun olur.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; ateş basması ve vücut ısısı yüksekliğinin nedeni bir hekim tarafından araştırılmalı, psikolojik kökenli olduğu ancak tıbbi nedenler dışlandıktan sonra düşünülmelidir.