İntiharın en önemli risk etkenlerinden biri tedavi edilmemiş depresyondur; ancak depresyon tedavi edilebilir bir hastalıktır ve intihar düşünceleri çoğu zaman geçicidir. Uyarı işaretlerini tanımak, açıkça sormak ve kişiyi profesyonel yardıma ulaştırmak hayat kurtarır. Şu an kendinizi güvende hissetmiyorsanız 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
İçindekiler · 7 başlık
Depresyon ile intihar arasında nasıl bir ilişki var?
İntihar ederek yaşamını yitiren kişilerin önemli bir kısmında depresyon başta olmak üzere bir ruhsal hastalık bulunduğu bilinmektedir.[3] Depresyon, kişinin geleceği karanlık, kendini değersiz ve durumu çıkışsız görmesine yol açar. Bu umutsuzluk hâli gerçeği değil, hastalığın kendisini yansıtır ve tedaviyle değişir.
Depresyonun temel belirtileri en az iki hafta süren çökkün ruh hâli ya da ilgi kaybı, uyku ve iştah değişiklikleri, enerji düşüklüğü, değersizlik ve suçluluk duyguları ile ölüm düşünceleridir.[1] Ayrıntılı bilgi için depresyon yazımıza bakabilirsiniz.
Riski artıran diğer etkenler nelerdir?
İntihar riski tek bir nedenle değil, birden fazla etkenin bir araya gelmesiyle artar. Daha önce intihar girişiminde bulunmuş olmak en güçlü risk etkenlerinden biridir.[3] Bunun yanında bazı yaşam koşulları ve sağlık sorunları da riski artırır; aşağıdaki etkenlerin birden fazlası bir aradaysa dikkatli olmak gerekir.
- Alkol ya da madde kullanımı, özellikle kriz dönemlerinde artış
- Bipolar bozukluk, psikoz, ağır kaygı gibi diğer ruhsal hastalıklar
- Kronik ağrı ya da ağır bedensel hastalık
- Yakın bir kaybı, boşanma, iş kaybı ya da büyük maddi sorun
- Yalnızlık, dışlanma, zorbalık ya da istismar
- Ailede intihar öyküsü
- Zarar verici araçlara kolay erişim
Hangi uyarı işaretlerine dikkat edilmeli?
İntihar düşüncesi olan kişilerin çoğu, doğrudan ya da dolaylı olarak bunu belli eder. Söylenenleri “dikkat çekmek için” diye geçiştirmek yerine ciddiye almak gerekir. Aşağıdaki işaretlerden birini, özellikle de birkaçını birlikte fark ederseniz kişiyle konuşmak ve yardım almak için hiç beklemeyin.
- Ölmekten, yaşamın anlamsızlığından ya da “yük olmaktan” söz etmek
- Umutsuzluk: “Hiçbir şey düzelmeyecek”, “Çıkış yolu yok”
- Vedalaşma, değerli eşyalarını dağıtma, işlerini toparlama
- Arkadaşlarından ve ailesinden çekilme
- Alkol ya da madde kullanımında artış, riskli davranışlar
- Uzun süredir çökkün olan birinin nedensiz yere birden sakinleşmesi
Bir yakınınızda bu işaretleri görürseniz ne yapmalısınız?
En önemli adım konuyu açıkça sormaktır: “İntihar etmeyi düşünüyor musun?” Araştırmalar, intiharı sormanın kişide bu düşünceyi başlatmadığını, aksine konuşma fırsatı yarattığını göstermektedir.[6] Yargılamadan dinlemek, kişinin yalnız olmadığını hissetmesini sağlar. Ardından kişiyi profesyonel yardıma ulaştırmak için somut bir adım atmak, örneğin randevuyu birlikte almak gerekir.
- Sorun ve dinleyin: Öğüt vermek yerine anlattıklarını dinleyin; “Bunu benimle paylaştığın için teşekkür ederim” deyin.
- Yalnız bırakmayın: Risk yüksek görünüyorsa kişiyi yalnız bırakmayın.
- Ortamı güvenli hâle getirin: Evdeki ilaçları, kesici aletleri ve zarar verebilecek araçları ortadan kaldırın.
- Yardıma ulaştırın: Bir psikiyatriste ya da en yakın acil servise birlikte gidin; acil durumda 112’yi arayın.
- Sır tutmayın: Kişi sizden saklamanızı istese bile hayati risk varsa başkalarından yardım isteyin.
Kendinizde intihar düşünceleri varsa ne yapabilirsiniz?
İntihar düşünceleri ne kadar güçlü olursa olsun çoğu zaman dalgalar hâlinde gelir ve geçer. Bu düşünceler yoğunlaştığında bugün, şimdi biriyle konuşmak en önemli adımdır. Klinikte kullanılan güvenlik planı, zor anda ne yapacağınızı önceden belirlemenize yardım eder ve intihar davranışını azalttığı gösterilmiştir.[5]
| Adım | Ne yazılır? | Örnek |
|---|---|---|
| 1. Uyarı işaretleri | Krizin yaklaştığını gösteren düşünce ve duygular | “Uyuyamıyorum, kendimi yük gibi hissediyorum” |
| 2. Kendi başına yapabileceklerim | Düşünceden uzaklaştıran etkinlikler | Yürüyüş, duş, müzik, nefes egzersizi |
| 3. Yanına gidebileceğim yerler | İnsanların olduğu güvenli ortamlar | Bir arkadaşın evi, kafe, aile |
| 4. Arayabileceğim kişiler | Güvendiğiniz kişilerin isim ve numaraları | Kardeş, yakın arkadaş |
| 5. Profesyonel yardım | Hekim ve acil numaraları | Psikiyatristim, 112, acil servis |
| 6. Ortamı güvenli kılmak | Zarar verebilecek araçlardan uzaklaşma | İlaçları bir yakınıma teslim etmek |
Düşüncelerinizin nereden kaynaklandığını anlamak için Neden İntihar Etme Düşüncelerim Var testimize göz atabilirsiniz. Bu test bir ön değerlendirmedir; düşünceler yoğunsa testi beklemeden yardım isteyin.
Depresyon tedavisi intihar riskini azaltır mı?
Evet. Depresyonun ilaç tedavisi, psikoterapi ya da ikisinin birlikte kullanılmasıyla belirtiler büyük ölçüde azalır ve umutsuzluk hissi geriler.[2] Tedavinin ilk haftalarında ve 25 yaş altındaki kişilerde yakın takip önerilir; bu dönemde düşünceler artarsa hekime hemen haber verilmelidir. Tedaviyi yarıda bırakmamak da tekrarlamayı önler.
Kendine zarar verme davranışı olan kişilerde değerlendirme ve takip, ayrı bir özen gerektirir; bu kişilerin acil serviste ve sonrasında düzenli izlenmesi önerilir.[4]
Sık Sorulan Sorular
İntihardan söz eden kişi yapmaz mı?
Bu yaygın ve tehlikeli bir yanlış inançtır. İntihar ederek yaşamını yitiren kişilerin birçoğu öncesinde düşüncelerini bir şekilde dile getirmiştir. İntihardan söz eden her kişi ciddiye alınmalı, onunla konuşulmalı ve profesyonel yardıma ulaşması sağlanmalıdır. Konuşmak, yardımın ilk adımıdır.
İntiharı sormak kişiye fikir verir mi?
Hayır. Bu konudaki araştırmalar, intihar düşüncelerini sormanın bu düşünceleri artırmadığını, hatta bazı kişilerde rahatlama sağladığını göstermiştir. Açık ve sakin bir dille sormak, kişinin içinde taşıdığı yükü paylaşabilmesi için bir kapı açar. Sorduktan sonra yargılamadan dinlemek önemlidir.
Ani sakinleşme neden dikkat gerektirir?
Uzun süredir derin çökkünlük içinde olan birinin nedensiz yere birden sakinleşmesi, bazen iyileşmeyi değil, bir karar verilmiş olmasını gösterebilir. Bu her zaman böyle değildir, ancak vedalaşma ya da eşya dağıtma gibi işaretlerle birlikteyse kişiyle hemen konuşmak ve yardım almak gerekir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Kendiniz ya da bir yakınınız için endişe ediyorsanız beklemeden 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?
2 yorumDüşüncenizi ya da deneyiminizi birkaç cümleyle paylaşabilirsiniz. Takma ad kullanabilirsiniz; telefon ya da adres yazmayın, yorumunuz herkese açık yayımlanır.
Okurların yorumları
Ayşe
Merhaba. Cidden geri dönüş yapacağınızı düşünmemiştim. Hatta yorumumu yayınlamanızı dair beklemiyordum. Son yarım saattir kaç defa cevabınızı okudum saymadım. Aklımdakileri gerçekten başkalarına anlatıyor olmak utanmama neden oluyor. Sesli söylemeye çalışınca sözler boğazımda tıkanıyor. Daha önce yardım almayı denedim. Defalarca farklı şekillerde. Kalkmayı ve duş almayı bıraktığım için o zamanki psikoloğumun yönlendirmesiyle gittiğim psikiyatriyi unutamıyorum. Gelme nedenimi anlatmayı bitirdikten sonra bana "Buraya kimler geliyor sen biliyor musun? Bugün gelen kadın tüm ailesini ve bir ayağını depremde kaybetmiş. Senin sadece bir bastona sahip yaşmak nasıl birşey fikrin var mı?" demişti. Birşey diyemedim. Ben de orada olmak istemezdim. Yardım hak etmiş olmak için daha ne olması lazım? Birşey diyemedim ama. Çok korktum. Benim hakkımda bir yalan söylese aksini kanıtlayamazdım. Kendine zarar şüphesi var, bana o söyledi dese ben aksini kanıtlayana kadar kaç ay geçerdi. Çok korktum ve hala korkuyorum. O birime gene gitmek istemiyorum. Buna benzer bir olay yaşadığım sadece bir doktor değildi. Bana yardım etmek istemiyorlar. Tekrar gitmeye korkuyorum. Çevremde bunları paylaşabileceğim kimsem yok. Herşeye rağmen kendim için tehlikeli olduğumu düşünmüyorum. Bu hislere uzun süredir sahibim. Sanırsam ilk hayalimden beri 5 yıl geçti. Eyleme geçecek hiç birşey yapmadım ve yapacağımı da düşünmüyorum. Bunu yazarken utanıyorum. Nedenini bilmiyorum ama birinin karşı tarfta olması garip hissetiyor. Gene dikkat çekmeye çalışıyor gibi hissediyorum sanırsam. Merak etmeyin şuan güvenli bir yerdeyim. Hayatımda ilk defa herşey benim için bu kadar iyi gidiyor hatta. Mutlu olmak için çok nedenim var. Neden hala böyle hissediyorum bilmiyorum
Psikiyatri Rehberi Editör Ekibi yanıtı
Ayşe Hanım, yeniden yazdığınız için teşekkür ederiz; bunları paylaşmanın ne kadar zor olduğunu görüyoruz ve buna cesaret etmeniz çok değerli. Anlattığınız o görüşme gerçekten incitici olmalı. Acılar yarıştırılmaz; birinin daha zor bir durumda olması, sizin yaşadıklarınızın daha az önemli olduğu anlamına gelmez. Yardımı hak etmek için daha kötü bir şey yaşamanız gerekmiyor. Kötü bir deneyim, bütün uzmanların böyle davranacağını da göstermez; başka bir psikiyatrist ya da psikologla, isterseniz önce online bir görüşmeyle yeniden başlamak sizin hakkınız. Sesli söylemek zor geliyorsa düşüncelerinizi buraya yazdığınız gibi bir kâğıda yazıp görüşmede uzmana okutabilirsiniz. Görüşmenin başında gizliliğin nasıl işlediğini sormanız da çok doğal; düşüncelerinizi anlatmak tek başına özgürlüğünüzün kısıtlanması anlamına gelmez. Hayatınız iyi giderken bile böyle hissetmeniz sizin suçunuz değil; uzun süredir taşıdığınız bu düşünceler tedaviyle hafifleyebilir. Şu an güvende olduğunuzu duymak bizi rahatlattı. Düşünceler yoğunlaşırsa ya da kendinizi güvende hissetmediğiniz bir an olursa beklemeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. Yalnız değilsiniz.
Ayşe
İnsanlara anlatırsam sadece özgürlüğüm kısıtlanır gibi geliyor. Ayrıca birşey eyleme gerçekten geçirmeyeceksem söylemek sadece ilgi çekmeye çalışmak gibi geliyor, aksini burada yazmayacağım. Aklımda olsa bile biri ile paylaşma fikri saçma geliyor. Yardım almanın imkansız olduğu bir çıkmaz gibi. Kafam çok karışık. En ironik kısmı bunu başkaları için düşünmeyecek oluşum. Birisinin böyle hissetmesini istemezdim
Psikiyatri Rehberi Editör Ekibi yanıtı
Merhaba Ayşe Hanım, yazdıklarınızı okuduk; buraya yazmanız çok değerli. Bu düşünceleri birine anlatmak ilgi çekmeye çalışmak değildir; zorlandığınızı ve desteği hak ettiğinizi gösterir. Söylemek, özgürlüğünüzün elinizden alınması anlamına da gelmez: Bir psikiyatrist ya da psikolog ne yaşadığınızı sizinle birlikte anlamaya ve bu yükü hafifletmeye çalışır, kararlar sizinle birlikte verilir. Başkalarının böyle hissetmesini istemediğinizi yazmışsınız; aynı şefkati kendinize de gösterebilirsiniz. Bu çıkmaz duygusu depresyonun bir parçasıdır ve tedaviyle değişebilir. Lütfen bugün güvendiğiniz bir kişiye ya da bir psikiyatriste anlatın. Kendinize zarar verebileceğinizi hissettiğiniz an beklemeyin: hemen 112’yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. Yalnız değilsiniz.