Psikolojik geğirme, özellikle stres ve kaygı anlarında, kişinin farkında olmadan yemek borusuna hava çekip bu havayı hemen geri çıkarmasıyla oluşan sık ve tekrarlayan geğirmedir. Hava mideye ulaşmadan geri döndüğü için bu geğirmeler çok sık ve art arda olabilir. Tıpta davranışsal bir geğirme bozukluğu olarak tanımlanır ve tedavi edilebilir bir durumdur.
İçindekiler · 9 başlık
Bu yazıda olağan geğirme ile psikolojik geğirme arasındaki farkı, stres ve kaygının bu durumu nasıl tetiklediğini, dikkat edilmesi gereken tıbbi nedenleri ve geğirmeyi azaltmak için kullanılan yöntemleri anlattık.
Olağan Geğirme ile Psikolojik Geğirme Arasındaki Fark Nedir?
Yemek yerken ve içerken yutulan havanın bir kısmı midede birikir ve geğirme yoluyla dışarı atılır; bu olağan ve sağlıklı bir süreçtir. Psikolojik geğirmede ise hava mideye ulaşmaz. Kişi farkında olmadan yemek borusunun üst kısmına hava çeker ve bu hava saniyeler içinde geri çıkar. Bu nedenle geğirmeler çok sık, art arda ve genellikle yüksek sesli olur.[2]
| Özellik | Mideden gelen geğirme | Psikolojik geğirme |
|---|---|---|
| Havanın kaynağı | Mide | Yemek borusunun üst kısmı |
| Sıklık | Günde birkaç kez | Dakikada birkaç kez olabilir |
| Uykuda | Görülebilir | Görülmez |
| Konuşurken | Etkilenmez | Belirgin şekilde azalır |
Uluslararası sınıflamada bu durum, aşırı geğirme bozuklukları başlığı altında yer alır ve kaynağına göre ikiye ayrılır.[1]
Psikolojik Geğirme Neden Olur?
Psikolojik geğirmenin temelinde çoğu zaman stres, kaygı ve gerginlik yatar. Kaygılı anlarda nefes alma biçimi değişir, kişi farkında olmadan yutkunur ya da göğsünden hızlı nefes alır. Bu sırada yemek borusuna çekilen hava geğirmeyle geri çıkar. Geğirme kısa süreli bir rahatlama hissi verdiği için zamanla otomatik bir alışkanlığa dönüşebilir.
Beyin ile sindirim sistemi arasındaki sürekli iletişim, stresin sindirim yakınmalarını neden bu kadar kolay tetiklediğini açıklar. Bu ilişki, sindirim sisteminin işlevsel bozukluklarının anlaşılmasında temel bir kavram olarak kabul edilmektedir.[5] Stresin mideye etkisini strese bağlı mide ağrısı yazımızda anlattık.
Psikolojik Geğirmenin Belirtileri Nelerdir?
Psikolojik geğirmede kişi gün içinde çok sayıda, bazen dakikada birkaç kez geğirebilir. Geğirmeler stresli anlarda, kalabalık ortamlarda ya da kişi geğirme konusunda kaygılandıkça artar. En önemli ipuçlarından biri, kişinin konuşurken, dikkatini başka bir şeye verdiğinde ve uyurken geğirmemesidir. Bu durum geğirmenin davranışsal kökenini düşündürür.[3]
- Art arda, sık ve yüksek sesli geğirmeler
- Stresli anlarda geğirmelerin artması
- Konuşurken ve uykuda geğirmenin kaybolması
- Boğazda ya da göğüste baskı hissi
- Sosyal ortamlarda utanma ve kaçınma
Geğirmeler kişinin sosyal hayatını, işini ve özgüvenini olumsuz etkileyebilir. Bu da kaygıyı artırarak geğirmeyi daha da sıklaştıran bir kısır döngü oluşturur.
Geğirmenin Tıbbi Nedenleri Nelerdir?
Geğirmeyi psikolojik kabul etmeden önce tıbbi nedenlerin araştırılması önemlidir. Mide asidinin yemek borusuna kaçması, yani reflü, en sık nedenlerden biridir ve psikolojik geğirmeyle birlikte de görülebilir. Gastrit, mide ülseri, hazımsızlık, safra kesesi sorunları ve bazı gıda intoleransları da geğirmeye yol açabilir. Gazlı içecekler, sakız çiğneme ve hızlı yemek yeme hava yutmayı artırır.
Geğirmeye yutma güçlüğü, kilo kaybı, kusma, kanlı dışkı ya da şiddetli karın ağrısı eşlik ediyorsa mutlaka bir gastroenteroloji uzmanına başvurulmalıdır. İlginç olarak psikolojik geğirme reflü belirtilerini de artırabilir; bu nedenle iki durumun birlikte değerlendirilmesi gerekir.[4]
Psikolojik Geğirme Nasıl Teşhis Edilir?
Psikolojik geğirmenin tanısı çoğu zaman kişinin anlattığı belirtiler ve hekimin muayenesiyle konur. Hekim, geğirmenin ne zaman arttığını, uykuda ve konuşurken devam edip etmediğini ve eşlik eden başka yakınmalar olup olmadığını sorar. Gerekli görülürse endoskopi gibi tetkiklerle mide ve yemek borusundaki olası sorunlar araştırılır.
Bazı merkezlerde yemek borusundaki hava hareketini ölçen özel testlerle geğirmenin kaynağı kesin olarak belirlenebilir. Bu testler, havanın mideden mi yoksa yemek borusunun üst kısmından mı geldiğini gösterir.[2]
Psikolojik Geğirme Nasıl Geçer?
Psikolojik geğirmenin tedavisinde amaç, farkında olmadan yapılan hava çekme davranışını fark etmek ve onu daha sağlıklı bir nefes alışkanlığıyla değiştirmektir. Diyafram nefesi bu konuda en sık önerilen yöntemdir. Karından yavaş ve derin nefes almak, yemek borusuna hava çekilmesini zorlaştırır ve kaygının bedensel belirtilerini de azaltır.[3]
- Geğirme isteği geldiğinde ağzınızı hafifçe açık tutup karından yavaş nefes alın.
- Gazlı içecekleri, sakızı ve hızlı yemek yemeyi azaltın.
- Geğirmenin arttığı durumları ve o andaki duygularınızı not edin.
- Gün içinde düzenli gevşeme ve nefes egzersizleri yapın.
Bilişsel davranışçı terapinin bu tür geğirmeyi azalttığı ve yaşam kalitesini artırdığı bir çalışmada gösterilmiştir.[4] Konuşma terapistleri de nefes ve yutma alışkanlıklarını düzenlemeye yardımcı olabilir. Kaygının bedendeki diğer yansımaları için anksiyete vücutta nereye vurur yazımıza bakabilirsiniz.
Kaygı ile Bedensel Belirtiler Arasındaki Bağ Nasıl Kırılır?
Psikolojik geğirme, kaygının bedende kendini gösterdiği pek çok yoldan yalnızca biridir. Nefes darlığı hissi, mide yanması, boğazda düğüm hissi ve kas gerginliği de benzer biçimde ortaya çıkabilir. Bu belirtilerin tehlikeli olmadığını bilmek ve onlara aşırı odaklanmamak, kaygının azalmasına ve belirtilerin hafiflemesine yardımcı olur.
Kaygının kendisinin ele alınması, bedensel belirtilerin uzun vadede azalmasını sağlar. Ruhsal kökenli bedensel yakınmaları psikosomatik hastalıklar yazımızda, nefes darlığı hissini psikolojik nefes darlığı yazımızda anlattık.
Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?
Geğirme sık ve rahatsız edici hale geldiyse önce bir gastroenteroloji uzmanına başvurarak tıbbi nedenleri dışlatın. Tıbbi bir neden bulunamazsa ve geğirme stres ya da kaygıyla ilişkili görünüyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek alın. Anksiyete testi, stres testi ve açıklanamayan vücut ağrıları testi fikir verebilir; testler tanı koymaz.
Kaygı ve bedensel belirtiler alanında çalışan uzmanları yetişkin psikiyatrisi sayfamızda inceleyip randevu talebi gönderebilirsiniz. Göğüs ağrısı, kanlı kusma ya da yutma güçlüğü varsa hemen 112'yi arayın.
Sık Sorulan Sorular
Sürekli geğirmek neyin belirtisidir?
Sürekli geğirme reflü, gastrit ya da hava yutma ile ilişkili olabileceği gibi stres ve kaygıyla tetiklenen davranışsal bir geğirme de olabilir. Nedenin hekim tarafından araştırılması önerilir.
Psikolojik geğirme tehlikeli midir?
Kendi başına tehlikeli değildir, ancak yaşam kalitesini düşürebilir ve reflü belirtilerini artırabilir. Tedaviyle belirgin şekilde azaltılabilir.
Geğirme panik atak belirtisi olabilir mi?
Panik atak ve yoğun kaygı sırasında nefes alma biçiminin değişmesi geğirmeye yol açabilir. Panik belirtileri için panik atak yazımıza bakabilirsiniz.
Geğirmeyi durdurmak için ne yapılabilir?
Geğirme isteği geldiğinde karından yavaş nefes almak ve ağzı hafif açık tutmak hava çekilmesini zorlaştırır. Düzenli uygulamayla alışkanlık zamanla zayıflar.
Çocuklarda da psikolojik geğirme olur mu?
Evet, okul stresi ya da kaygı yaşayan çocuklarda da görülebilir. Çocuğun geğirmeye odaklanılmadan sakin bir şekilde desteklenmesi ve gerekirse çocuk doktoruna danışılması önerilir.
Psikolojik geğirme ilaçla geçer mi?
Mide ilaçları bu tür geğirmede genellikle yeterli değildir. Nefes egzersizleri ve terapi daha etkilidir; eşlik eden reflü varsa hekim ayrıca tedavi planlayabilir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; sık geğirme yakınmasının nedeni bir hekim tarafından araştırılmalı, psikolojik kökenli olduğu tıbbi nedenler dışlandıktan sonra düşünülmelidir.
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?
Henüz yorum yok; ilk yorumu siz yazabilirsiniz. Düşüncenizi ya da deneyiminizi birkaç cümleyle paylaşabilirsiniz. Takma ad kullanabilirsiniz; telefon ya da adres yazmayın, yorumunuz herkese açık yayımlanır.