Doğum Sonrası (Lohusa) Depresyonu: Belirtileri ve Tedavisi

Doğum sonrası depresyon, doğumdan sonraki haftalar ya da aylar içinde başlayan ve en az iki hafta süren çökkünlük, keyif alamama, yoğun suçluluk ve bebeğe yakınlık duyamama gibi belirtilerle giden bir depresyondur. Halk arasında lohusa depresyonu olarak da bilinir. Annelerin yaklaşık yüzde 10 ile 15'inde görülür ve tedaviyle iyileşebilir.

Bu yazıda doğum sonrası depresyonun belirtilerini, annelik hüznü ve doğum sonrası psikozdan farkını, risk etkenlerini, emzirme dönemindeki tedavi seçeneklerini ve yakınların nasıl destek olabileceğini ele alıyoruz.

Doğum sonrası depresyon nedir?

Doğum sonrası depresyon, gebelik sırasında ya da doğumdan sonraki ilk aylarda başlayan majör depresyon dönemidir. Tanı sınıflamaları başlangıcı doğumdan sonraki ilk birkaç hafta olarak tanımlasa da klinikte ilk bir yıl içinde ortaya çıkan depresyonlar da bu kapsamda değerlendirilir. Zayıflık ya da kötü annelik belirtisi değil, tedavi edilebilir bir hastalıktır.

DSM-5-TR bu tabloyu gebelikte ya da doğumdan sonraki dört hafta içinde başlayan depresyonlar için “peripartum başlangıçlı” olarak işaretler. Doğum sonrasında fark edilen depresyonların yaklaşık yarısının aslında gebelik sırasında başladığı bilinir; bu yüzden gebelikteki keyifsizlik ve kaygı da ciddiye alınmalıdır. Depresyonun genel özellikleri için depresyon nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Annelik hüznü ile doğum sonrası depresyon arasındaki fark nedir?

Annelik hüznü (baby blues) doğumdan sonraki ilk günlerde başlayan, ağlama, duygusal dalgalanma ve huzursuzlukla giden, annelerin yarısından fazlasında görülen geçici bir durumdur ve genellikle iki hafta içinde kendiliğinden geçer. Doğum sonrası depresyonda ise belirtiler daha yoğundur, iki haftadan uzun sürer ve annenin günlük işlevlerini bozar.

Anneliğe dair duygularınızı şefkatle gözden geçirmek için iyi bir anne miyim testi çözebilirsiniz.

Doğum sonrası depresyon belirtileri nelerdir?

Doğum sonrası depresyonun belirtileri arasında günün çoğunda süren hüzün ya da boşluk hissi, eskiden keyif veren şeylere ilgi kaybı, bebek uyurken bile uyuyamama, iştah değişiklikleri, aşırı yorgunluk, “kötü bir anneyim” düşüncesiyle gelen yoğun suçluluk, bebeğe bağlanmakta güçlük ve umutsuzluk yer alır. Belirtiler en az iki hafta sürer.

• Bebeğin bakımını mekanik biçimde yapmak ve ona karşı bir şey hissetmemek
• Bebeğin sağlığıyla ilgili durmayan kaygılar ve onu sık sık kontrol etme
• Bebeğe istemeden zarar gelebileceğine dair rahatsız edici düşünceler
• Eşten, aileden ve arkadaşlardan çekilme
• Ağlama nöbetleri, sinirlilik ve öfke patlamaları
• Kendine zarar verme ya da ortadan kaybolma düşünceleri

Bebeğe zarar gelmesiyle ilgili istenmeyen düşünceler çoğu zaman annenin kendisini dehşete düşürür ve bu düşünceleri eyleme dökme olasılığı son derece düşüktür; bu takıntı benzeri belirtiler de tedaviyle geçer. Ayrıntılar için OKB yazımıza bakabilirsiniz. Ancak annenin bu düşünceleri doğru ya da gerekli bulması, gerçeklikten kopması ya da zarar verme planından söz etmesi acil durumdur.

Doğum sonrası depresyon ne zaman başlar ve ne kadar sürer?

Doğum sonrası depresyon çoğunlukla doğumdan sonraki ilk üç ay içinde başlar, ancak gebelik sırasında ya da ilk yıl içinde herhangi bir zamanda da ortaya çıkabilir. Tedavi edilmediğinde aylarca, bazen bir yıldan uzun sürebilir. Erken tanı ve uygun tedaviyle belirtiler çoğu annede birkaç ay içinde belirgin biçimde azalır.

Doğum sonrası depresyon neden olur?

Doğum sonrası depresyonun tek bir nedeni yoktur. Doğumdan sonra östrojen ve progesteron düzeylerinin hızla düşmesi, uyku yoksunluğu, doğumun bedensel yükü ve yeni annelik rolünün getirdiği stres birlikte etkili olur. Daha önce depresyon geçirmiş olmak, gebelikte depresyon ya da kaygı yaşamak ve sosyal destek eksikliği riski belirgin biçimde artırır.

Doğum sonrası depresyon nasıl anlaşılır?

Doğum sonrası depresyonu anlamanın ilk adımı, annenin iki haftadan uzun süren belirtilerini yorgunluğa ya da annelik hüznüne bağlayıp geçiştirmemektir. Sağlık çalışanları taramada sıklıkla on sorudan oluşan Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği'ni kullanır. Yüksek puan tanı değildir; tanıyı psikiyatri uzmanı ayrıntılı görüşme ve gerekli tetkiklerle koyar.

Uluslararası kılavuzlar gebelikte ve doğum sonrasında en az bir kez depresyon taraması yapılmasını önerir. Ölçeğin Türkçe geçerlik çalışması yapılmıştır; değerlendirmede tiroid hormonları, kansızlık ve uyku düzeni de gözden geçirilir. Belirtilerinizi ön değerlendirmek için doğum sonrası depresyon testi yardımcı olabilir.

Doğum sonrası depresyon nasıl tedavi edilir?

Hafif ve orta düzeydeki doğum sonrası depresyonda bilişsel davranışçı terapi ve kişilerarası terapi gibi psikoterapiler ilk seçenektir. Orta ve ağır tablolarda ya da terapiyle yeterli düzelme olmadığında antidepresan ilaçlar eklenir. Uyku desteği, bebeğin bakımının paylaşılması ve sosyal destek iyileşmenin önemli parçalarıdır; ağır durumlarda hastanede tedavi gerekebilir.

Emzirirken antidepresan kullanılabilir mi?

Birçok antidepresan emzirme döneminde kullanılabilir; bazı ilaçların anne sütüne geçen miktarı çok düşüktür ve bebekte genellikle belirgin etki göstermez. İlaç seçimi annenin önceki ilaç yanıtı, depresyonun şiddeti ve bebeğin durumu birlikte değerlendirilerek yapılır. Tedavisiz depresyonun anne ve bebek için riskleri de bu kararda göz önünde bulundurulur.

Emzirmeyi bırakmak ya da ilacı kendiliğinden kesmek yerine kararı hekimle birlikte vermek gerekir. Bebeğin erken doğmuş olması ya da bir sağlık sorunu bulunması gibi durumlarda bebek daha yakından izlenir.

Babalarda doğum sonrası depresyon görülür mü?

Evet. Araştırmalar babaların yaklaşık yüzde 10'unda gebelik ve doğum sonrası dönemde depresyon geliştiğini gösteriyor. Babalarda belirtiler daha çok sinirlilik, işe ya da ekrana kaçma, alkol kullanımında artış ve içe kapanma olarak görülebilir. Annenin depresyonda olduğu ailelerde babanın belirtileri de sık görüldüğü için iki ebeveynin birlikte değerlendirilmesi önemlidir.

Doğum sonrası psikoz nedir, ne zaman acil yardım gerekir?

Doğum sonrası psikoz, binde bir ya da iki doğumda görülen, çoğunlukla doğumdan sonraki ilk iki hafta içinde aniden başlayan acil bir psikiyatrik durumdur. Gerçeklikten kopma, sanrılar, sesler duyma, aşırı huzursuzluk, günlerce uyumama ve kafa karışıklığı görülür. Bu belirtiler fark edildiğinde beklemeden 112 aranmalı ya da acil servise başvurulmalıdır.

Doğum sonrası psikoz özellikle kendisinde ya da ailesinde bipolar bozukluk bulunan kadınlarda daha sık görülür. Annenin kendine ya da bebeğine zarar verme düşüncelerinden söz etmesi de acil başvuru gerektirir; anne ve bebek güvenli biçimde değerlendirilene kadar yalnız bırakılmamalıdır.

Doğum sonrası depresyondaki anneye nasıl destek olunur?

Doğum sonrası depresyon yaşayan bir anneye destek olmanın en etkili yolu, onu yargılamadan dinlemek ve bebeğin bakımını gerçekten paylaşmaktır. Gece beslenmelerini üstlenmek, annenin birkaç saat kesintisiz uyumasını sağlamak, ev işlerine yardım etmek ve uzman randevusuna birlikte gitmek iyileşmeyi destekler. “Bu dönemi herkes yaşar” gibi sözler annenin yardım istemesini zorlaştırır.

Annenin kendisi için de şu adımlar yararlı olabilir:

• Uyuyabildiğiniz her fırsatı değerlendirin; gece beslenmeleri için yardım isteyin.
• Kısa da olsa gün ışığında yürüyüşe çıkın.
• Duygularınızı güvendiğiniz biriyle paylaşın ve uzun süre yalnız kalmamaya çalışın.
• Kusursuz annelik beklentisini bırakın; bebeğiniz için “yeterince iyi” bakım yeterlidir.
• Belirtileriniz iki haftadan uzun sürüyorsa hekiminize ya da bir psikiyatri uzmanına başvurun.

Sık Sorulan Sorular

Lohusa depresyonu kaç gün sürer?

Annelik hüznü genellikle iki hafta içinde geçer. İki haftadan uzun süren belirtiler doğum sonrası depresyonu düşündürür ve tedavisiz kaldığında aylarca sürebilir.

Doğum sonrası depresyon bebeği etkiler mi?

Uzun süren ve tedavi edilmeyen depresyon anne ile bebek arasındaki etkileşimi ve emzirmeyi olumsuz etkileyebilir. Tedaviyle bu etkilerin büyük kısmı önlenebilir.

Doğum sonrası depresyon sonraki doğumda tekrar eder mi?

Daha önce doğum sonrası depresyon geçirenlerde sonraki doğumlarda risk artar. Bu nedenle yeni bir gebelikte hekimle önceden önleyici bir plan yapmak yararlıdır.

Hamilelikte depresyon olur mu?

Evet, depresyon gebelik sırasında da ortaya çıkabilir. Gebelikte iki haftadan uzun süren keyifsizlik, uykusuzluk ve yoğun kaygı doğum öncesi kontrollerde mutlaka dile getirilmelidir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman değerlendirmesinin yerine geçmez. Kendinize ya da bebeğinize zarar verme düşünceniz varsa beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın.