Parkinson İlaçları Nelerdir? Türkiye’de Kullanılanlar

Parkinson ilaçları, beyinde azalan dopaminin etkisini yerine koyarak yavaşlık, kas sertliği ve titreme gibi belirtileri hafifletir; hastalığın ilerlemesini durdurmaz. En etkili ilaç levodopadır ve Türkiye’de Madopar, Sinemet ve Stalevo gibi adlarla bulunur. Dopamin agonistleri, rasajilin, entakapon, amantadin ve biperiden de sık kullanılan seçeneklerdir; tedaviyi nöroloji uzmanı planlar.

Bu yazıda Parkinson ilaçlarının hangi gruplara ayrıldığını, her birinin ne işe yaradığını, yan etkilerini, ilaç saatlerinin neden önemli olduğunu ve Parkinson’da sık görülen depresyon ve halüsinasyon gibi ruhsal belirtilerde ilaçların nasıl seçildiğini anlatıyoruz.

Parkinson İlaçları Nasıl Etki Eder?

Parkinson hastalığında beynin hareketi düzenleyen bölgesinde dopamin üreten sinir hücreleri yavaş yavaş azalır. İlaçlar ya beyne dopaminin hammaddesini verir, ya dopamin gibi davranır ya da var olan dopaminin daha uzun süre etkili kalmasını sağlar. Böylece hareketler kolaylaşır, adımlar açılır, el titremesi ve kas sertliği azalır^[2].

İlaç tedavisi belirtiler günlük yaşamı etkilemeye başladığında başlanır. Hangi ilaçla başlanacağı yaşınıza, belirtilerinizin ağırlığına ve işinizin gerekliliklerine göre değişir^[1]. İlaçların yanında düzenli egzersiz, fizyoterapi ve konuşma terapisi de hareketleri korumaya yardım eder; ilacın etkisini artırdığı için tedavinin ayrılmaz bir parçası sayılır.

Levodopa İçeren Parkinson İlaçları Hangileridir?

Levodopa beyinde dopamine dönüşen ve hareket belirtilerinde en güçlü etkiyi gösteren ilaçtır. Tek başına değil, beyne geçişini artıran ve bulantıyı azaltan karbidopa ya da benserazidle birlikte verilir. Türkiye’de levodopa ve benserazid içeren Madopar, levodopa ve karbidopa içeren Sinemet ile bunlara entakapon eklenmiş Stalevo en bilinen ilaçlardır^[3].

Yıllar içinde levodopanın etkisi bir sonraki doza kadar dayanmamaya başlayabilir; buna doz sonu kötüleşmesi denir. Bazı kişilerde istemsiz kıvrılma hareketleri, yani diskinezi görülebilir. Bu durumda hekim dozları bölebilir, saatleri değiştirebilir ya da ek ilaç verebilir.

Levodopa proteinden zengin yemeklerle birlikte alındığında emilimi azalabilir. Bu yüzden bazı hastalara ilacı yemekten yarım saat kadar önce almaları önerilir; size uygun düzeni hekiminiz belirler.

Dopamin Agonistleri ve Diğer Parkinson İlaçları Nelerdir?

Dopamin agonistleri, beyinde dopamin gibi davranarak etki eden ilaçlardır; pramipeksol ve ropinirol bu gruptandır. Özellikle genç hastalarda tedaviye bu ilaçlarla başlanabilir ya da levodopaya eklenebilirler. Etkileri levodopadan biraz daha zayıf, ancak daha uzun sürelidir. Uyku atakları ve dürtü kontrol sorunları gibi önemli yan etkileri olduğu için yakın takip gerektirirler^[3].

Rasajilin (Azilect) gibi MAO-B inhibitörleri dopaminin yıkılmasını yavaşlatır; hastalığın başında tek başına ya da levodopaya ek olarak kullanılır. Entakapon (Comtan), levodopanın etkisini uzatır ve idrarın rengini koyulaştırabilir. Amantadin (PK-Merz) özellikle istemsiz hareketleri azaltmada işe yarar. Akineton (biperiden) titremede kullanılabilir; ancak yaşlılarda unutkanlık ve kafa karışıklığı yapabildiği için dikkatle seçilir.

Türkiye’de En Sık Kullanılan Parkinson İlaçları Hangileridir?

Türkiye’de Parkinson tedavisinde en sık kullanılan ilaçlar levodopa kombinasyonlarıdır; bunları dopamin agonistleri, rasajilin, entakapon ve amantadin izler. Aşağıdaki tablo grupları ve örnek ilaç adlarını özetler. Aynı etken madde farklı markalarla satılabilir; hangi ilacın, hangi saatte ve hangi dozda alınacağına nöroloji uzmanınız karar verir.

Parkinson İlaçlarının Yan Etkileri Nelerdir?

Parkinson ilaçlarında en sık görülen yan etkiler bulantı, ayağa kalkınca baş dönmesi, uyku hâli ve kabızlıktır. Dopamin agonistleri gün içinde aniden uyuyakalmaya yol açabileceği için bu durum yaşanıyorsa araç kullanılmamalıdır. Bazı kişilerde ayak bileklerinde şişlik, karışık rüyalar, kafa karışıklığı ya da gerçekte olmayan şeyleri görme gibi yan etkiler de ortaya çıkabilir^[2].

Dopamin agonistleri kumar oynama, aşırı alışveriş, aşırı yeme ya da cinsel istekte artış gibi dürtü kontrol sorunlarına neden olabilir^[5]. Kişi bunu çoğu zaman kendisi fark etmez; yakınlarının bu değişikliği hekime bildirmesi çok önemlidir.

• İlaçlar hekime danışmadan aniden kesilmez
• Gün içinde uyuyakalma varsa araç kullanılmaz
• Metoklopramid gibi bazı bulantı ilaçları belirtileri kötüleştirebilir
• Davranış değişikliği fark eden yakın hekime bildirir

Parkinson İlaçları Neden Aniden Kesilmemeli?

Parkinson ilaçlarının birden kesilmesi ya da dozların uzun süre atlanması hareket belirtilerini hızla ağırlaştırır. Nadir de olsa yüksek ateş, şiddetli kas sertliği ve bilinç bulanıklığıyla seyreden ciddi bir tabloya yol açabilir. Bu nedenle ameliyat, yoğun bakım ya da başka bir hastalık nedeniyle yatışta Parkinson ilaçlarınızın saatinde verilmesi mutlaka sağlanmalıdır^[1].

Parkinson’da Depresyon ve Halüsinasyon Nasıl Tedavi Edilir?

Parkinson hastalarının önemli bir bölümünde depresyon, kaygı, uyku sorunları ve unutkanlık görülür; bunlar hareket belirtileri kadar yaşam kalitesini etkiler. Depresyon için hekim uygun bir antidepresan seçebilir; rasajilin kullananlarda bazı antidepresanlar etkileşim riski taşıdığından seçim iki uzmanın bilgisiyle yapılır^[6]. Halüsinasyon ve sanrılarda ise önce Parkinson ilaçlarının dozu gözden geçirilir; çünkü bu belirtiler çoğu zaman ilaçların yan etkisidir^[4].

Klasik antipsikotikler Parkinson belirtilerini belirgin biçimde kötüleştirdiği için kullanılmaz. Türkiye’de klozapin, Parkinson hastalığına bağlı psikozda onaylıdır ve kan takibiyle kullanılır. Bu alanda geliştirilen pimavanserin hakkında da ayrı bir yazımız var.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?

Elinizde dinlenirken başlayan titreme, hareketlerde yavaşlama, adımlarda küçülme, yazının küçülmesi ya da yüz ifadesinde azalma fark ediyorsanız vakit kaybetmeden bir nöroloji uzmanına görünmelisiniz. Parkinson tanısı olan bir yakınınızda depresyon, kaygı, unutkanlık, halüsinasyon ya da davranış değişikliği başladıysa psikiyatri uzmanı da tedaviye katılmalıdır.

Ruhsal belirtileri izlemek için depresyon testi, hafıza testi ve ilaç sürecinde ilacım işe yarıyor mu testi fikir verebilir. Testler tanı koymaz. Psikiyatri uzmanlarımızdan randevu alabilirsiniz; ani bilinç değişikliği ya da yüksek ateşte 112’yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

Parkinson ilaçları hastalığı iyileştirir mi?

Hayır. İlaçlar belirtileri belirgin biçimde azaltır ve günlük yaşamı kolaylaştırır, ancak hastalığın ilerlemesini durdurmaz. Bu yüzden ilaçlar yıllar içinde hekim kontrolünde ayarlanır.

Levodopa erken başlanırsa etkisi biter mi?

Bu yaygın bir endişedir. Levodopanın etkisi zamanla tükenmez; dalgalanmalar daha çok hastalığın ilerlemesiyle ilgilidir. Başlama zamanı hekimle birlikte belirlenir.

Parkinson ilaçları yemekle mi alınır?

Levodopa bazı kişilerde yemekten önce daha iyi etki eder; bulantı oluyorsa hafif bir şeyle alınabilir. Size uygun düzeni hekiminiz önerir.

Parkinson ilacı halüsinasyon yapar mı?

Yapabilir, özellikle yaşlılarda ve dopamin agonistlerinde. Böyle bir durumda ilacı kesmeden hekiminize başvurun.

Parkinson ilaçları unutkanlık yapar mı?

Özellikle biperiden gibi antikolinerjik ilaçlar yaşlılarda unutkanlık ve kafa karışıklığı yapabilir. Hafızada yeni bir değişiklik fark ederseniz ilaç listesini hekiminizle birlikte gözden geçirin.

Parkinson ilaçlarıyla araç kullanılır mı?

Gün içinde ani uyku hâli ya da baş dönmesi yoksa hekiminizin onayıyla kullanılabilir. Uyuyakalma oluyorsa araç kullanmayın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; Parkinson tedavisinde ilaç seçimi, doz ve saat düzeni yalnızca sizi izleyen nöroloji uzmanının kararıyla değiştirilmelidir.