Dikkat Eksikliği İlaçları Nelerdir? DEHB İlaç İsimleri

Dikkat eksikliği ilaçları iki gruba ayrılır: uyarıcı (stimülan) ilaçlar ve uyarıcı olmayan ilaçlar. Türkiye’de en sık kullanılanlar etken maddesi metilfenidat olan Ritalin, Concerta ve Medikinet ile atomoksetin içeren Attex ve guanfasin içeren Guago’dur. Hangi ilacın uygun olduğuna yaşınıza, belirtilerinize ve sağlık durumunuza bakarak psikiyatri uzmanı karar verir.

Bu yazıda DEHB’de ilacın ne işe yaradığını, iki grubun farkını, Türkiye’deki yaygın ilaç adlarını, kırmızı reçete sürecini, yan etkileri ve takibi anlatıyoruz. Hastalığın belirtilerini DEHB nedir yazımızda bulabilirsiniz.

Dikkat Eksikliği İlaçları Ne İşe Yarar?

DEHB ilaçları beyinde dikkat, odaklanma ve dürtü kontrolüyle ilgili bölgelerde dopamin ve noradrenalin iletimini düzenler. Böylece dikkati sürdürmek kolaylaşır, dağınıklık, dürtüsellik ve aşırı hareketlilik azalır. İlaç DEHB’yi kalıcı olarak ortadan kaldırmaz; kullanıldığı süre boyunca belirtileri hafifletir ve okul, iş ve ilişkilerde işlevi artırır^[3].

Çalışmalar ilacın, belirtileri azaltmada en etkili yöntemlerden biri olduğunu gösteriyor^[2]. Yine de en iyi sonuç, ilacın aile eğitimi, okul desteği ve davranışçı yöntemlerle birlikte kullanıldığı kapsamlı tedaviyle alınır. Bu yöntemleri DEHB tedavisi nasıl yapılır yazımızda anlattık; ilaç, ödev ve sınav düzeni gibi alışkanlıkların yerini tutmaz, onları kolaylaştırır.

Uyarıcı DEHB İlaçları Hangileridir?

Türkiye’de uyarıcı grubun etken maddesi metilfenidattır ve Ritalin, Concerta ve Medikinet adlarıyla satılır. Bu ilaçlar etkisini genellikle aynı gün gösterir, bu yüzden dozun uygun olup olmadığı kısa sürede anlaşılır. Aralarındaki asıl fark etkinin ne kadar sürdüğüdür; sabah alınan tek dozla günü karşılayan biçimler okul ve iş düzenine daha kolay uyar^[1].

Concerta, özel salım sistemi sayesinde sabah alınan tek dozla yaklaşık 10–12 saat etki eder; tablet bölünmez, çiğnenmez. Medikinet tableti ve Ritalin hızlı salımlıdır, gün içinde birden fazla kez alınabilir. Medikinet’in değiştirilmiş salımlı kapsülü ise etkiyi öğleden sonraya kadar yayar.

Uyarıcı Olmayan DEHB İlaçları Hangileridir?

Uyarıcı olmayan ilaçlar, uyarıcıların yan etkilerine dayanamayan, uyarıcıdan yeterli fayda görmeyen ya da tik, kaygı veya madde kullanımı öyküsü olan kişilerde tercih edilir. Türkiye’de bu grupta atomoksetin ve guanfasin bulunur. Bağımlılık yapmazlar ve kırmızı reçete gerektirmezler; ancak tam etkilerini göstermeleri birkaç hafta sürer^[5].

Attex (atomoksetin) 6 yaş üstü çocuklarda, ergenlerde ve yetişkinlerde kullanılır. Guago (guanfasin) ise 6–17 yaş arasında, uyarıcılar uygun olmadığında ya da işe yaramadığında günde bir kez alınan uzatılmış salımlı bir tablettir.

Türkiye’de En Sık Kullanılan DEHB İlaçları Hangileridir?

Türkiye’de DEHB tedavisinde en sık yazılan ilaçlar metilfenidat içeren Concerta, Medikinet ve Ritalin’dir; atomoksetin ve guanfasin daha çok ikinci sırada ya da uyarıcıların uygun olmadığı durumlarda kullanılır. Aşağıdaki tablo farkları özetler. Hangi ilaç ve hangi biçimin size uyduğunu hekiminiz belirler, dozu da kademeli olarak ayarlar.

Metilfenidat Neden Kırmızı Reçeteyle Verilir?

Metilfenidat kötüye kullanılabilen uyarıcı bir madde olduğu için Türkiye’de kırmızı reçeteye tabidir. Yalnızca psikiyatri, çocuk ve ergen psikiyatrisi ya da nöroloji uzmanı yazabilir; ilaç eczaneden kimlikle ve sınırlı miktarda alınır. Uzun süreli kullanımda uzman raporu düzenlenir ve kontrol randevularınızı aksatmamanız gerekir.

Reçete ve rapor adımlarını Ritalin ve Concerta yazdırma şartları yazımızda adım adım anlattık.

DEHB İlaçlarının Yan Etkileri Nelerdir?

Uyarıcı ilaçlarda en sık görülen yan etkiler iştahsızlık, uykuya dalmada güçlük, baş ağrısı ve karın ağrısıdır. Nabız ve tansiyon hafifçe yükselebilir. Çocuklarda uzun kullanımda boy ve kilo artışı yavaşlayabileceği için düzenli ölçülür. Bazı çocuklarda ilacın etkisi geçerken akşam saatlerinde huzursuzluk ve sinirlilik görülebilir^[4].

Atomoksetinde mide bulantısı ve iştahsızlık, guanfasinde uyku hâli, yorgunluk ve tansiyon düşüklüğü daha sıktır. Guanfasin aniden kesilmemelidir. Ruh hâlinde belirgin değişiklik, göğüs ağrısı ya da çarpıntı olursa hekiminize hemen haber verin^[6].

• Kontrollerde boy, kilo, nabız ve tansiyon ölçülür
• İştahsızlıkta kahvaltı ilaçtan önce yapılabilir
• Uyku sorununda alım saati hekimle konuşulur
• Kalp hastalığı öyküsü başlamadan önce bildirilir

DEHB İlacı Ne Zaman ve Nasıl Alınır?

Uyarıcı ilaçlar genellikle sabah, okul ya da iş saatinden önce alınır; akşam geç saatte alınan doz uykuya dalmayı zorlaştırabilir. Medikinet’in değiştirilmiş salımlı kapsülü kahvaltıyla ya da kahvaltıdan hemen sonra alınmalıdır. Concerta bütün olarak, bir bardak suyla yutulur. Tedavi düşük dozla başlar ve hekim kontrolünde haftalar içinde uygun doza çıkılır.

İlk haftalarda kontrol randevuları daha sıktır. Bu görüşmelerde öğretmenden ya da iş yerinden gelen geri bildirimler, ilacın gerçekten işe yarayıp yaramadığını anlamak için çok değerlidir. İlacın etkisini not etmeniz de hekiminizin dozu doğru ayarlamasına yardım eder.

DEHB İlacı Ne Kadar Süre Kullanılır?

DEHB ilaçları belirtiler günlük yaşamı zorladığı sürece kullanılır; bu süre kişiden kişiye değişir. Çocukluğunda ilaç kullananların bir kısmı ergenlikte ya da yetişkinlikte de ihtiyaç duyar. Uzmanlar tedavinin en az yılda bir kez yeniden değerlendirilmesini, gerekirse hekim kontrolünde kısa bir ara verilerek ilaca hâlâ gerek olup olmadığına bakılmasını önerir^[1].

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?

Dikkat dağınıklığı, unutkanlık, dürtüsellik ya da yerinde duramama okulda, işte ya da evde aylardır sürekli sorun yaratıyorsa bir psikiyatri uzmanına başvurmalısınız. İlaç kullanıyorsanız yan etkiler belirginleştiğinde ya da ilacın etkisi azalmış gibi geldiğinde dozu kendiniz değiştirmeden, kontrol gününü beklemeden hekiminizle görüşmelisiniz.

Ön değerlendirme için DEHB testi, çocuğunuz için çocuklarda dikkat eksikliği testi ve tedavi sürecinde ilacım işe yarıyor mu testi yol gösterebilir. Testler tanı koymaz. Uzmanlarımızdan randevu alabilirsiniz; acil durumda 112’yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

DEHB ilaçları bağımlılık yapar mı?

Hekim kontrolünde ve önerilen dozda kullanıldığında bağımlılık riski düşüktür. Atomoksetin ve guanfasin bağımlılık yapmaz.

DEHB ilacı zekayı ya da başarıyı artırır mı?

Hayır. İlaç zekayı artırmaz; dikkat ve dürtü kontrolündeki güçlüğü azaltarak kişinin var olan kapasitesini kullanmasını kolaylaştırır.

Ritalin ile Concerta aynı ilaç mı?

Etken maddeleri aynıdır, salım biçimleri farklıdır. Ritalin kısa etkilidir; Concerta sabah tek dozla günün büyük bölümünü karşılar.

Yetişkinler dikkat eksikliği ilacı kullanabilir mi?

Evet. Yetişkin DEHB’de de ilaç kullanılır; uygun ilaç ve biçimi yetişkin psikiyatri uzmanı seçer.

Modafinil dikkat eksikliğinde kullanılır mı?

Türkiye’de modafinil DEHB için onaylı değildir; uyku hastalıklarında kullanılır.

DEHB ilacı kilo verdirir mi?

Uyarıcı ilaçlar iştahı azaltabildiği için bazı kişilerde kilo kaybı olur. Bu, zayıflamak için ilaç kullanılabileceği anlamına gelmez; kilo düzenli izlenir.

Hafta sonu ilaç tatili yapılabilir mi?

Bazı çocuklarda hekim önerirse yapılabilir. Kendi başınıza ara vermeyin; özellikle guanfasin aniden kesilmez.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; DEHB tanısı, ilaç seçimi ve doz değişikliği yalnızca muayene eden uzmanın kararıyla yapılmalıdır.