F13 Tanı Kodu: Zihin ve davranış bozuklukları, sedatif veya hipnotik kullanımına bağlı
DSÖ ICD-10 İngilizce adı: Mental and behavioural disorders due to use of sedatives or hypnotics
Hazırlayan: Psikiyatri Rehberi Editör Ekibi · Son güncelleme: 30 Eylül 2026 · Başka bir kod arayın
Kısaca
F13, sakinleştirici (yatıştırıcı) ya da uyku ilaçlarının kullanımına bağlı zehirlenme, bağımlılık veya yoksunluk gibi sorunları gösterir.
F13 alt kodları ve anlamları
Kaydınızda noktadan sonra bir rakam varsa (ör. F13.0) aşağıdaki satırlardan anlamını bulabilirsiniz.
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| F13.0 | Sedatif veya hipnotik kullanımına bağlı akut zehirlenmeMental and behavioural disorders due to use of sedatives or hypnotics : acute intoxicationSakinleştirici ya da uyku ilacının fazla alınmasıyla oluşan uyuklama, peltek konuşma, dengesizlik ve bellek boşlukları. Alkolle birlikte alındığında nefes baskılanabilir; uyandırılamama acil durumdur. |
| F13.1 | Sedatif veya hipnotik kullanımına bağlı zararlı kullanımMental and behavioural disorders due to use of sedatives or hypnotics : harmful useBağımlılık gelişmeden de düşme, kaza ya da bellek sorunları gibi zararlara yol açan sakinleştirici veya uyku ilacı kullanımı. |
| F13.2 | Sedatif veya hipnotik kullanımına bağlı bağımlılık sendromuMental and behavioural disorders due to use of sedatives or hypnotics : dependence syndromeSakinleştirici ya da uyku ilacını bırakamama, miktarın giderek artması ve ilaçsız kalınca yoğun sıkıntı yaşama ile giden bağımlılık. |
| F13.3 | Sedatif veya hipnotik kullanımına bağlı yoksunluk durumuMental and behavioural disorders due to use of sedatives or hypnotics withdrawal stateSakinleştirici ilaçların birden kesilmesiyle gelişen kaygı, uykusuzluk, titreme, terleme ve seslere-ışığa aşırı duyarlılık. Nöbet riski taşıdığı için azaltma hekim gözetiminde yapılmalıdır. |
| F13.4 | Sedatif veya hipnotik kullanımına bağlı deliryumla birlikte yoksunluk durumuMental and behavioural disorders due to use of sedatives or hypnotics withdrawal state with deliriumSakinleştirici yoksunluğuna bilinç bulanıklığı ve halüsinasyonların eklendiği ağır tablo; acil tıbbi müdahale gerektirir. |
| F13.5 | Sedatif veya hipnotik kullanımına bağlı psikotik bozuklukMental and behavioural disorders due to use of sedatives or hypnotics : psychotic disorderSakinleştirici ya da uyku ilacı kullanımıyla ilişkili olarak gelişen sanrı ve halüsinasyonlar. |
| F13.6 | Sedatif veya hipnotik kullanımına bağlı amnezik sendromMental and behavioural disorders due to use of sedatives or hypnotics : amnesic syndromeUzun süreli sakinleştirici kullanımıyla ilişkili belirgin ve kalıcı bellek bozukluğu. |
| F13.7 | Sedatif veya hipnotik kullanımına bağlı rezidüel ve geç başlangıçlı psikotik bozuklukMental and behavioural disorders due to use of sedatives or hypnotics : residual and late-onset psychotic disorderİlacın etkisi geçtikten sonra da süren bellek, düşünme ya da duygudurum değişiklikleri. |
| F13.8 | Sedatif veya hipnotik kullanımına bağlı zihin ve davranış bozuklukları, diğerMental and behavioural disorders due to use of sedatives or hypnotics : other mental and behavioural disordersSakinleştirici ya da uyku ilacı kullanımıyla bağlantılı, diğer alt kodlara uymayan ruhsal sorunlar. |
| F13.9 | Sedatif veya hipnotik kullanımına bağlı zihin ve davranış bozukluğu, tanımlanmamışMental and behavioural disorders due to use of sedatives or hypnotics : unspecified mental and behavioural disorderBu ilaçların kullanımına bağlı bir sorun kaydedilmiş, ancak türü belirtilmemiş durum. |
F13 ne demek?
Sedatifler (sakinleştiriciler) ve hipnotikler (uyku ilaçları), beyindeki uyarılmışlığı azaltarak kaygıyı yatıştıran ve uykuyu kolaylaştıran ilaçlardır. Doğru kişide, doğru sürede ve hekim izleminde kullanıldıklarında yararlıdırlar. Ancak bu gruptaki bazı ilaçlar uzun süre ya da önerilenden yüksek miktarda kullanıldığında bağımlılık yapabilir. F13 kodu bu durumda ortaya çıkan sorunları kaydeder.
Sorun çoğu zaman masum başlar: zor bir dönemde başlanan ilaç bırakılamaz, etkisi azaldıkça miktar artırılır, ilaçsız bir gece düşünülemez hâle gelir. Kimi kişi ilacı birden fazla kaynaktan edinmeye başlar ya da alkolle birlikte kullanır. Gündüz uyuklama, dengesizlik, düşmeler, unutkanlık ve tepkilerde yavaşlama ortaya çıkabilir; özellikle yaşlılarda bu belirtiler ciddi kazalara yol açabilir.
Bu ilaçların en önemli özelliği, uzun süreli kullanımdan sonra birden kesildiklerinde tehlikeli bir yoksunluk tablosu oluşturabilmeleridir. Kaygının geri gelmesi, uykusuzluk, titreme ve bazı durumlarda nöbet görülebilir. Bu nedenle ilaç kendi kendine birden bırakılmamalıdır.
Tedavide ilacın hekim gözetiminde ve kişiye uygun bir planla azaltılması, altta yatan kaygı ya da uyku sorununun ilaç dışı yöntemlerle ele alınması ve nüksü önleyen izlem birlikte yürütülür.
Sık görülen belirtiler
- İlacı önerilenden uzun süre ya da yüksek miktarda kullanma
- İlaç olmadan uyuyamama ya da sakinleşememe
- Gündüz uyuklama, dengesizlik, düşmeler
- Unutkanlık ve tepkilerde yavaşlama
- İlaç azalınca kaygı, titreme ve uykusuzluğun artması
- İlacı birden çok kaynaktan edinmeye çalışma
Bu belirtilerden bazılarını yaşamak tek başına bu tanının konduğu anlamına gelmez; değerlendirmeyi bir uzman yapar.
İlgili içerikler
Hangi uzmana başvurmalı?
Bu gruptaki durumların değerlendirmesini ve tedavi planını genellikle bir psikiyatri uzmanı (psikiyatrist) yapar. Gerekirse konuşma terapisi için bir psikologla birlikte çalışılabilir.
Size uygun uzmanı birkaç soruyla bulun Hangi uzmana gitmeliyim?
Sık sorulan sorular
Doktorun yazdığı ilaç için neden F13 kodu kullanılır?
F13, ilacın yasal olup olmamasına değil, kullanımının bir soruna dönüşüp dönüşmediğine bakar. Reçeteyle başlanmış bir sakinleştiriciye karşı bağımlılık ya da bırakırken yoksunluk gelişmişse bu durum F13 grubundaki bir kodla kaydedilebilir.
Sakinleştirici ilacı birden bırakmak tehlikeli mi?
Uzun süredir düzenli kullanılan sakinleştiricilerin birden kesilmesi yoğun kaygı, uykusuzluk, titreme ve bazı kişilerde nöbete yol açabilir. Azaltmanın hekim gözetiminde, kişiye uygun bir hızla yapılması gerekir.