F19 Tanı Kodu: Zihin ve davranış bozuklukları, birden fazla ilaç ve diğer psikoaktif madde kullanımına bağlı
DSÖ ICD-10 İngilizce adı: Mental and behavioural disorders due to multiple drug use and use of other psychoactive substances
Hazırlayan: Psikiyatri Rehberi Editör Ekibi · Son güncelleme: 30 Eylül 2026 · Başka bir kod arayın
Kısaca
F19, birden fazla maddenin birlikte kullanıldığı ya da kullanılan maddenin tam olarak belirlenemediği durumlarda ortaya çıkan ruhsal ve davranışsal sorunları gösterir.
F19 alt kodları ve anlamları
Kaydınızda noktadan sonra bir rakam varsa (ör. F19.0) aşağıdaki satırlardan anlamını bulabilirsiniz.
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| F19.0 | Birden fazla ilaç ve diğer psikoaktif madde kullanımına bağlı akut zehirlenmeMental and behavioural disorders due to multiple drug use and use of other psychoactive substances : acute intoxicationBirden fazla maddenin birlikte kullanımı ya da içeriği bilinmeyen bir maddeyle gelişen zehirlenme; etkiler birbirini güçlendirebildiği için tehlikesi daha öngörülemezdir. |
| F19.1 | Birden fazla ilaç ve diğer psikoaktif madde kullanımına bağlı zararlı kullanımMental and behavioural disorders due to multiple drug use and use of other psychoactive substances : harmful useBirden çok maddenin kullanımının bağımlılık gelişmeden de bedensel ya da ruhsal sağlığa zarar vermesi. |
| F19.2 | Birden fazla ilaç ve diğer psikoaktif madde kullanımına bağlı bağımlılık sendromuMental and behavioural disorders due to multiple drug use and use of other psychoactive substances : dependence syndromeBirden fazla maddeye karşı gelişen ya da hangi maddenin baskın olduğunun ayırt edilemediği bağımlılık. |
| F19.3 | Birden fazla ilaç ve diğer psikoaktif madde kullanımına bağlı yoksunluk durumuMental and behavioural disorders due to multiple drug use and use of other psychoactive substances withdrawal stateBirden çok maddenin kesilmesiyle gelişen karışık yoksunluk belirtileri; her maddenin yoksunluğu farklı seyrettiği için hekim gözetimi önemlidir. |
| F19.4 | Birden fazla ilaç ve diğer psikoaktif madde kullanımına bağlı deliryumla birlikte yoksunluk durumuMental and behavioural disorders due to multiple drug use and use of other psychoactive substances withdrawal state with deliriumÇoklu madde yoksunluğu sırasında gelişen deliryum; acil tıbbi müdahale gerektirir. |
| F19.5 | Birden fazla ilaç ve diğer psikoaktif madde kullanımına bağlı psikotik bozuklukMental and behavioural disorders due to multiple drug use and use of other psychoactive substances : psychotic disorderBirden fazla madde ya da içeriği bilinmeyen maddelerle ortaya çıkan sanrı ve halüsinasyonlar. |
| F19.6 | Birden fazla ilaç ve diğer psikoaktif madde kullanımına bağlı amnezik sendromMental and behavioural disorders due to multiple drug use and use of other psychoactive substances : amnesic syndromeÇoklu madde kullanımına bağlı belirgin ve kalıcı bellek bozukluğu. |
| F19.7 | Birden fazla ilaç ve diğer psikoaktif madde kullanımına bağlı rezidüel ve geç başlangıçlı psikotik bozuklukMental and behavioural disorders due to multiple drug use and use of other psychoactive substances : residual and late-onset psychotic disorderMaddelerin etkisi geçtikten sonra da süren algı, düşünme ya da duygudurum değişiklikleri. |
| F19.8 | Birden fazla ilaç ve diğer psikoaktif madde kullanımına bağlı zihin ve davranış bozuklukları, diğerMental and behavioural disorders due to multiple drug use and use of other psychoactive substances : other mental and behavioural disordersÇoklu ya da kimliği belirsiz madde kullanımıyla bağlantılı, diğer başlıklara uymayan ruhsal sorunlar. |
| F19.9 | Birden fazla ilaç ve diğer psikoaktif madde kullanımına bağlı zihin ve davranış bozukluğu, tanımlanmamışMental and behavioural disorders due to multiple drug use and use of other psychoactive substances : unspecified mental and behavioural disorderÇoklu madde kullanımına bağlı bir sorun olduğu kaydedilmiş, türü ise belirtilmemiş durum. |
F19 ne demek?
Madde kullanan pek çok kişi tek bir maddeyle sınırlı kalmaz; alkolü sakinleştiricilerle, uyarıcıları esrarla ya da içeriği bilinmeyen haplarla birlikte kullanabilir. Bazen de kişi ne aldığını tam olarak bilmez. F19 kodu, iki ya da daha fazla maddenin birlikte rol oynadığı ve hangisinin tabloya baskın biçimde yol açtığının ayırt edilemediği durumlar için kullanılır. Kimliği belirsiz maddeler de bu kapsamda kodlanır.
Çoklu madde kullanımı riskleri katlar. Maddelerin etkileri birbirini güçlendirebilir; örneğin yatıştırıcı etkili iki madde birlikte alındığında nefes baskılanması tehlikesi artar. Uyarıcı ile yatıştırıcının dönüşümlü kullanımı ise uyku-uyanıklık düzenini tamamen bozar. Yoksunluk dönemleri de her maddenin farklı seyri nedeniyle karmaşık ve öngörülemez hâle gelir.
Belirtiler; kontrol kaybı, maddeye ulaşmak için giderek daha fazla zaman ve para harcama, ruh hâlinde ani iniş çıkışlar, şüphecilik ve sosyal ilişkilerde kopma biçiminde kendini gösterebilir. Eşlik eden depresyon, kaygı ya da kişilik sorunları sık görülür.
Tedavi, her maddenin ayrı ayrı değerlendirildiği bir yoksunluk planıyla başlar; ardından psikoterapi, eşlik eden ruhsal bozuklukların tedavisi ve uzun süreli izlem gelir. Bilinç bozukluğu, nefes yavaşlaması ya da nöbette 112 aranmalıdır.
Sık görülen belirtiler
- Birden fazla maddeyi birlikte ya da dönüşümlü kullanma
- Ne olduğunu tam bilmeden hap ya da toz alma
- Ruh hâlinde ani ve açıklanamayan iniş çıkışlar
- Uyku-uyanıklık düzeninin tamamen bozulması
- Maddeye ulaşmak için giderek artan zaman ve para harcama
- Aile ve arkadaşlardan kopma
Bu belirtilerden bazılarını yaşamak tek başına bu tanının konduğu anlamına gelmez; değerlendirmeyi bir uzman yapar.
İlgili içerikler
Hangi uzmana başvurmalı?
Bu gruptaki durumların değerlendirmesini ve tedavi planını genellikle bir psikiyatri uzmanı (psikiyatrist) yapar. Gerekirse konuşma terapisi için bir psikologla birlikte çalışılabilir.
Size uygun uzmanı birkaç soruyla bulun Hangi uzmana gitmeliyim?
Sık sorulan sorular
F19 kodu hangi durumlarda kullanılır?
Birden fazla madde kullanıldığında ve sorunun hangi maddeden kaynaklandığı ayırt edilemediğinde ya da kullanılan maddenin kimliği bilinmediğinde F19 tercih edilir. Tek bir maddenin baskın olduğu durumlarda ise o maddenin kendi kodu (örneğin alkol için F10) kullanılır.
Çoklu madde kullanımında tedavi farklı mıdır?
Temel ilkeler aynıdır, ancak yoksunluk dönemi her maddenin ayrı riskleri göz önüne alınarak daha dikkatli planlanır. Eşlik eden ruhsal sorunlar sık olduğundan kapsamlı bir psikiyatrik değerlendirme yapılması önemlidir.