F16 Tanı Kodu: Zihin ve davranış bozuklukları, hallusinojen kullanımına bağlı
DSÖ ICD-10 İngilizce adı: Mental and behavioural disorders due to use of hallucinogens
Hazırlayan: Psikiyatri Rehberi Editör Ekibi · Son güncelleme: 30 Eylül 2026 · Başka bir kod arayın
Kısaca
F16, LSD ya da halüsinojen mantarlar gibi algıyı değiştiren maddelerin kullanımına bağlı ruhsal ve davranışsal sorunları gösterir.
F16 alt kodları ve anlamları
Kaydınızda noktadan sonra bir rakam varsa (ör. F16.0) aşağıdaki satırlardan anlamını bulabilirsiniz.
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| F16.0 | Hallusinojen kullanımına bağlı akut zehirlenmeMental and behavioural disorders due to use of hallucinogens : acute intoxicationLSD ya da halüsinojen mantarlar gibi maddelerin etkisiyle görme ve algıda belirgin değişiklikler, zaman algısının bozulması, yoğun kaygı ya da panik (“kötü yolculuk”). |
| F16.1 | Hallusinojen kullanımına bağlı zararlı kullanımMental and behavioural disorders due to use of hallucinogens : harmful useHalüsinojen kullanımının bağımlılık olmadan da kaygı, panik ya da tehlikeli davranışlar gibi zararlara yol açması. |
| F16.2 | Hallusinojen kullanımına bağlı bağımlılık sendromuMental and behavioural disorders due to use of hallucinogens : dependence syndromeHalüsinojenlere karşı gelişen bağımlılık; bu maddelerde bedensel bağımlılıktan çok kullanımın kontrol edilememesi öne çıkar. |
| F16.3 | Hallusinojen kullanımına bağlı yoksunluk durumuMental and behavioural disorders due to use of hallucinogens withdrawal stateHalüsinojen kesildikten sonra görülen yoksunluk belirtileri; bu madde grubunda belirgin bir yoksunluk tablosu nadirdir. |
| F16.4 | Hallusinojen kullanımına bağlı deliryumla birlikte yoksunluk durumuMental and behavioural disorders due to use of hallucinogens withdrawal state with deliriumHalüsinojen yoksunluğu sırasında deliryum gelişmesi; pratikte çok seyrek kullanılan bir koddur. |
| F16.5 | Hallusinojen kullanımına bağlı psikotik bozuklukMental and behavioural disorders due to use of hallucinogens : psychotic disorderHalüsinojen kullanımından sonra, maddenin beklenen etki süresini aşan sanrı ve halüsinasyonlar. |
| F16.6 | Hallusinojen kullanımına bağlı amnezik sendromMental and behavioural disorders due to use of hallucinogens : amnesic syndromeHalüsinojen kullanımıyla ilişkili belirgin bellek bozukluğu için ayrılmış, nadir kullanılan kod. |
| F16.7 | Hallusinojen kullanımına bağlı rezidüel ve geç başlangıçlı psikotik bozuklukMental and behavioural disorders due to use of hallucinogens : residual and late-onset psychotic disorderKullanımdan haftalar hatta aylar sonra, madde alınmadan yaşanan kısa algı değişiklikleri (geri dönüşler) ve süregiden algı bozuklukları. |
| F16.8 | Hallusinojen kullanımına bağlı zihin ve davranış bozuklukları, diğerMental and behavioural disorders due to use of hallucinogens : other mental and behavioural disordersHalüsinojen kullanımıyla bağlantılı, diğer başlıklarda yer almayan ruhsal ya da davranışsal sorunlar. |
| F16.9 | Hallusinojen kullanımına bağlı zihin ve davranış bozukluğu, tanımlanmamışMental and behavioural disorders due to use of hallucinogens : unspecified mental and behavioural disorderHalüsinojen kullanımına bağlı bir sorun olduğu belirtilmiş, türü ise kayda geçirilmemiş durum. |
F16 ne demek?
Halüsinojenler, görme, işitme ve zaman algısında belirgin değişikliklere yol açan maddelerdir. LSD ve bazı mantar türlerinde bulunan maddeler bu grubun bilinen örnekleridir. Bu maddeler diğer pek çok maddeden farklı olarak genellikle belirgin bedensel bağımlılık yapmaz; asıl riskler, kullanım sırasında yaşanan ruhsal tepkiler ve bunların uzun süreli etkileridir.
Kullanım sırasında renklerin, seslerin ve şekillerin değişmesi, bedenin farklı algılanması ve zamanın yavaşlaması yaşanabilir. Bazı kişilerde bu deneyim yoğun korku, panik ve “kötü yolculuk” olarak bilinen ağır bir kaygı tablosuna dönüşür. Yargılama bozulduğu için kazalar ve kendine zarar verme riski ortaya çıkar.
Bazı kişilerde, madde kullanılmadan günler hatta aylar sonra kısa süreli algı değişiklikleri (geri dönüşler) yeniden yaşanabilir. Ruhsal hastalığa yatkınlığı olan kişilerde halüsinojen kullanımı psikotik bir tabloyu tetikleyebilir.
Tedavide akut dönemde kişinin güvenli ve sakin bir ortamda izlenmesi, gerekirse kısa süreli tıbbi destek verilmesi ön plandadır. Kalıcı algı sorunları, kaygı ya da psikotik belirtiler gelişmişse psikiyatrik değerlendirme ve psikoterapiyle ele alınır. Kullanıma yol açan merak, çevre ya da kaçış ihtiyacı gibi etkenlerin konuşulması tekrarı önlemeye yardımcı olur.
Sık görülen belirtiler
- Renk, ses ve şekillerin değişmiş algılanması
- Zaman ve beden algısında bozulma
- Kullanım sırasında yoğun korku ya da panik
- Madde alınmadan yaşanan kısa algı geri dönüşleri
- Gerçeklikten kopma hissi, şüphecilik
- Yargılamada bozulma ve tehlikeli davranışlar
Bu belirtilerden bazılarını yaşamak tek başına bu tanının konduğu anlamına gelmez; değerlendirmeyi bir uzman yapar.
İlgili içerikler
Hangi uzmana başvurmalı?
Bu gruptaki durumların değerlendirmesini ve tedavi planını genellikle bir psikiyatri uzmanı (psikiyatrist) yapar. Gerekirse konuşma terapisi için bir psikologla birlikte çalışılabilir.
Size uygun uzmanı birkaç soruyla bulun Hangi uzmana gitmeliyim?
Sık sorulan sorular
Halüsinojenler bağımlılık yapar mı?
Halüsinojenlerde bedensel bağımlılık ve belirgin yoksunluk seyrektir. Yine de kullanımın kontrol edilememesi ve zararlarına rağmen sürdürülmesi mümkündür; bu durumda F16.2 kodu kullanılabilir.
Geri dönüş (flashback) nedir?
Madde alınmadan, kullanımdan sonraki günlerde ya da aylarda kısa süreli renk değişimi, iz bırakan görüntüler gibi algı değişikliklerinin yeniden yaşanmasıdır. Rahatsızlık veriyorsa ya da sık tekrarlıyorsa değerlendirme gerekir; ICD-10'da F16.7 kapsamında kodlanır.